EU durft graansubsidie niet te korten

Het is opmerkelijk hoe weinig ophef er in Europa wordt gemaakt over de overvloedige steunregeling voor de graanboeren. Al jaren weten de Europese Commissie en de EU-lidstaten dat de hervormingen van oud-landbouwcommissaris Ray MacSharry voor de graanteelt wat al te lucratief zijn uitgevallen....

Van onze correspondent

BRUSSEL

Volgens een Brits onderzoek, uitgevoerd in opdracht van het Britse ministerie van Landbouw, zou de 'overcompensatie' aan de graanboeren zelfs circa 35 miljard gulden hebben bedragen over de afgelopen vier jaar. De huidige landbouwcommissaris Franz Fischler geeft toe dat de boeren veel ruimer dan verwacht hebben geprofiteerd van de hervormingen van zijn voorganger.

Daarom stelt Fishler voor om de steun aan de graanboeren met 3 miljard gulden te verlagen. Dat geld wil hij aanwenden voor steun aan de veeboeren, die zuchten onder de BSE-crisis. Maar zelfs die magere aanpassing wordt niet geslikt door de meeste EU-lidstaten, waaronder Nederland.

De landbouwministers zeggen tegen een koppeling te zijn tussen graan en vlees. Zij menen dat de ene sector niet mag opdraaien voor de problemen van een andere. Ook het Europees Parlement is vooral om die reden tegen korting van de graansubsidies.

Die argumentatie mag valide klinken, ze gaat volledig voorbij aan de kern van het probleem: de veel te ruime subsidiëring van de graanboeren. De EU-lidstaten halen hierover slechts hun schouders op.

Okay, bij de MacSharry-hervormingen in 1992 is een verkeerde inschatting gemaakt van de marktontwikkeling, wordt erkend. Daardoor hebben de boeren een onverwacht voordeel. Maar de markt had zich ook anders kunnen bewegen, waardoor de graanboeren weer te weinig subsidie hadden gekregen.

De kern van de landbouwhervormingen is een overgang van prijssteun naar inkomenssteun. De EU had zich bij de wereldhandelsbesprekingen (GATT) verplicht om de kunstmatige 'interventieprijzen' in Europa te verlagen en meer in evenwicht te brengen met de prijzen op de wereldmarkt.

Daarom zijn de graanprijzen met ingang van de oogst in 1993 verlaagd met circa 35 procent. Als compensatie voor dit inkomensverlies kregen de graanboeren een vergoeding per hectare. Deze hectaretoeslag werd per regio berekend, ongeacht de kwaliteit van de grond. Belangrijk is ook dat de toeslagen werden vastgesteld in nationale valuta's om de boeren te vrijwaren van koersschommelingen.

Bij alle berekeningen waren MacSharry en de zijnen uitgegaan van een relatief lage wereldmarktprijs. Het was de tijd van de graanbergen. Maar de overschotten verdwenen en toen een paar jaar geleden ook nog de oogsten in enkele landen grandioos mislukten, begon de graanprijs te stijgen. De EU paste haar interventieprijs noodgedwongen aan aan de hogere wereldmarktprijs, waardoor de graanboeren spekkopers werden.

Daar kwam bij dat sommige zwakke valuta's in waarde stegen. Omdat de hectaretoeslagen in lokale munt waren vastgelegd, was de EU steeds duurder uit. Vooral graanboeren in het Verenigd Koninkrijk en Italië hebben om die reden maximaal kunnen profiteren van de MacSharry-hervormingen.

De overcompensatie verschilt van land tot land. Behalve de invloed van de wisselkoersen waren er ook prijsverschillen per graansoort. Door voortdurende droogte in Spanje is bijvoorbeeld de prijs van durumtarwe, die vooral in Zuid-Europa wordt verbouwd, tot grote hoogte gestegen.

Nederland telt relatief weinig graantelers. Volgens de berekeningen hebben zij veel minder geprofiteerd van de overcompensatie dan hun collega's in andere landen. Niet alleen is de hectaretoeslag in Nederlandse ogen te laag vastgesteld, ook de braakvergoeding was in de eerste jaren laag. Vooral grote, rendabele boerenbedrijven verloren geld op de verplichte braaklegging.

De hamvraag is natuurlijk waarom de EU de overvloedige steunregeling aan de graanboeren inmiddels niet heeft aangepast. Want niemand heeft nog echt met de vuist op tafel geslagen over deze onnodig hoge EU-uitgaven. Zelfs het explosieve Britse rapport - met het duizelingwekkende bedrag van 35 miljard gulden - heeft in Europa nauwelijks stof doen opwaaien.

De stilte wordt verklaard door angst voor de boeren. De landbouwhervormingen werden destijds slechts met de grootste moeite geslikt. De EU is bang dat aanpassing van het MacSharry-plan tot groot oproer zal leiden. Niet alleen de graanboeren zullen zich roeren. Ook andere landbouwers zullen dan opnieuw proberen het landbouwbeleid naar hun hand te zetten. En dan is het hek van de dam.

Daarom doet de EU voorlopig nog of haar neus bloedt. De graanboeren wordt het voordeel gegund. Het risico dat de MacSharry-hervormingen voor hen inhielden, is 'toevallig' goed uitgepakt. Maar de wereldmarktprijzen kunnen ook gevoelig dalen, zo wordt geredeneerd.

Brusselse diplomaten verwachten dat de subsidieregeling pas bij de volgende landbouwhervormingen onder het mes gaat. Die afwachtende houding levert echter geen positieve bijdrage aan de beeldvorming over Europa.

Peter de Graaf

Meer over