EU-chefs omzeilen ruzie om protectionisme

Meer geld voor onderzoek en starters moeten binnen een week een bedrijf kunnen beginnen. Met deze maatregelen wil de EU twee miljoen banen per jaar scheppen....

Van onze correspondenten Bart Dirks en Bert Lanting

Iedereen was er beducht voor dat de Italiaanse premier Berlusconi op de top van de Europese leiders zijn frustratie zou uitleven over de protectionistische maatregelen van Parijs om de Italiaanse energiegigant Enel buiten de deur te houden. Maar Berlusconi maakte er geen woord aan vuil. ‘We zijn zelfs vergeten hoe zijn stem klinkt’, smaalde een andere premier.

De Italiaan liep eerder al een blauwtje doordat geen van zijn collega’s zich wilde aansluiten bij een protest tegen het economische nationalisme. Niemand wilde de top al op voorhand verpesten.

De Franse president Chirac ontkende na afloop zelfs dat er een probleem was. ‘Ik zie niet in hoe Frankrijk kan worden beschuldigd van protectionisme.’ Hij herinnerde eraan dat Enel vrijwel geheel in handen van de Italiaanse overheid is. Enel zou ook geen gezond business plan voor het Franse bedrijf Suez hebben gehad: ‘Frankrijk zwicht niet voor een puur financiële operatie.’

Het is echter duidelijk dat de meeste van zijn collega’s wél bezorgd zijn over het economische patriottisme dat sommige landen in de greep lijkt te hebben. Om te voorkomen dat de top op een rel zou uitlopen, besloten zij elke verwijzing naar protectionisme en ‘nationale kampioenen’ angstvallig te vermijden.

In plaats daarvan concentreerden de EU-leiders zich op een pakket maatregelen voor nieuwe banen. Ze beloofden meer geld voor onderzoek en ontwikkeling. Ook moeten starters in een week een bedrijf kunnen beginnen. Daardoor moeten er tot 2010 tien miljoen banen bijkomen.

Niet iedereen was ingenomen met die ambitieuze streefcijfers, gezien de ervaringen met de zogenoemde Lissabon-agenda, die de EU per 2010 op de eerste plaats van de economische wereldranglijst had moeten brengen. In plaats daarvan is de achterstand op de VS enkel toegenomen. ‘Als je zulke dingen opschrijft, moet je er goed op letten of je ze ook kunt realiseren’, aldus premier Balkenende.

De leiders gaven verder het startschot voor een gemeenschappelijk energiebeleid. Dat de EU daaraan dringend behoefte heeft, werd wel duidelijk tijdens de ruzie tussen Rusland en Oekraïne over de gasprijzen, begin dit jaar. Rusland draaide toen de gaskraan naar Kiev gedeeltelijk dicht om het land te dwingen akkoord te gaan met hogere prijzen.

In Brussel is afgesproken dat de EU gas en olie uit meer landen moet invoeren. Daarvoor willen de landen ook nieuwe terminals voor vloeibaar gas (LNG) aanleggen. Verder willen ze hun energienetwerken beter met elkaar verbinden, zodat de EU-landen elkaar kunnen bijspringen bij tekorten.

Om de afhankelijkheid van gas en olie te verminderen, hebben de EU-leiders zich tot doel gesteld het energieverbruik in vijftien jaar met 20 procent te reduceren. Verder moet in 2015 zeker 15 procent van de behoefte worden gedekt door hernieuwbare energie.

De EU-landen moeten ook meer samenwerken bij de inkoop van energie. ‘We moeten met één stem spreken. Dat is de enige manier om een gigant als het Russische Gazprom onder druk te zetten’, zegt staatsecretaris Nicolaï van Europese Zaken.

Maar tijdens de top werd wel duidelijk dat de lidstaten er niets voor voelen de Europese Commissie meer bevoegdheden te geven om het energiebeleid te coördineren. Van een Europese toezichthouder wilden zij helemaal niets weten. Ook houden de landen vast aan hun recht zelf te bepalen of ze al dan niet kerncentrales willen.

Toch kwam de Commisie op één punt iets versterkt uit de top. Afgesproken werd dat zij er streng op moet toezien dat er voldoende concurrentie op de energiemarkt blijft. Vooral de liberale landen hadden daarop aangedrongen. Als het onderwerp economisch nationalisme politiek te gevoelig blijkt, moet de Commissie ingrijpen om de barrières af te breken.

Meer over