Eigen succes is grootste bedreiging poldermodel

De economie en de werkgelegenheid groeien boven verwachting. Het Nederlandse 'poldermodel' - lagere lasten, gematigde loonsverhogingen - staat daarom wereldwijd in de belangstelling....

Van onze economische redactie

AMSTERDAM

Natuurlijk zal veel over de successen van het poldemodel worden gesproken. De werkloosheid daalt hier sneller dan in de andere Europese landen. Zelfs de langdurige werkloosheid begint te dalen. Nederland is gekwalificeerd voor de Economische en Monetaire Unie, en voor de toelatingseisen voor de Euro.

Wel zijn er nog wat schoonheidsfoutjes die zeker aan de orde komen, zoals het geringe aantal werkende 55-plussers en de discussie over het pensioenstelsel en de AOW als basisvoorziening voor de oude dag. Maar dat zullen bij het voorjaarsoverleg geen grote struikelblokken zijn.

De echte bedreiging ligt in het eigen succes van het poldermodel. Werknemers willen meedelen in dat succes, en speculeren op loonsverhoging. Het volgende kabinet heeft volgens de jongste ramingen geen ruimte voor lastenverlichting. Dat is weliswaar de zorg van dat volgende kabinet, maar ook dit kabinet moet de dreiging onder ogen zien.

Juist lastenverlichting vormt samen met gematigde cao-loonsverhogingen de kern van het poldermodel. Alleen door forse bezuinigingen kan het volgende kabinet met belastingverlaging zijn deel aan het succesmodel bijdragen.

De vakbeweging voelt echter niets voor nieuwe bezuinigingen op de overheidsuitgaven. De werkgevers zien nog wel ruimschoots mogelijkheden.

Vakbonden van FNV en CNV speculeren al op een looneis van 4 procent in 1998. Dat zou 2 procent meer zijn dan de inflatie. Voor Nederlandse begrippen is dat een ongehoorde ontwikkeling. De leden willen echter meedelen in de bedrijfswinsten. Bovendien zien zij hoe werkgevers via optieregelingen zelf riante bonussen opstrijken. Tegelijkertijd krijgen bedrijven moeite om vacatures te vervullen.

In sommige sectoren, zoals de zorg, de metaal en de bouw is er een tekort aan vaklieden. Werknemers worden dan 'weggekocht' door de concurrent. Minister-president Kok gaf vrijdag na afloop van de ministerraad aan het normaal te vinden dat de loonstijging iets oploopt als de arbeidsmarkt krapper wordt.

De afgelopen jaren namen de vakbonden genoegen met een gematigde loonstijging, in ruil voor verkorting van de werkweek tot gemiddeld 36 uur. Deze ruil is nu uitgewerkt. Waar mogelijk is de werkweek verkort. Kok wees er vrijdag op dat niet alleen door arbeidsduurverkorting, maar ook door scholings- en langdurig verlof het werk anders kan worden verdeeld.

Bonden en werkgevers zijn nu naarstig op zoek naar een nieuw thema waarmee gematigde loonsverhogingen verantwoord kunnen worden. De FNV propageert scholing, maar dat slaat nog niet aan.

'Werkzekerheid' kan het nieuwe thema worden. De Industriebond FNV heeft hiervoor 'investeringscontracten' geïntroduceerd, waarbij de werkgever investeert in de werknemers.

Bij Heineken is onlangs het eerste investeringscontract afgesloten. Daar worden alle productiewerknemers met scholing voorbereid op functieveranderingen in de komende jaren. Degenen die de scholing niet aankunnen, krijgen elders werk. Heineken garandeert dat er de komende vijf jaar geen ontslagen vallen.

Deze opzet spreekt VNO-NCW en haar cao-adviesclub, de Algemene Werkgevers Vereniging, wel aan. Het biedt de werknemers zekerheid terwijl de reorganisaties gewoon doorgaan. Een formele ruil, waarbij de werkgevers zich uitspreken voor investeringscao's in ruil voor een loonstijging ter hoogte van de inflatie, is nog niet gemaakt. Die afspraak moet per cao worden gemaakt. Maar het uitspreken van de intentie kan na het voorjaarsoverleg de geest in de fles houden.

De vakbonden willen in tegenstelling tot voorgaande jaren pas na prinsjesdag met hun looneisen komen. In de zomer kan dan nog worden bezien of de bedreigingen voor het poldermodel reëel worden. Het kabinet speculeerde immers op mogelijke extra belastingmeevallers, waardoor in 1998 extra belastingverlaging mogelijk zou worden.

Gijs Herderschêe

Meer over