ColumnFrank Kalshoven

‘Eigen inwoners eerst’ is pleisters plakken op een woningmarkt die een levensreddende operatie behoeft

null Beeld
Frank Kalshoven

Demissionair minister Ollongren van Binnenlandse Zaken, lazen we vrijdag in de krant, wil het mogelijk maken dat gemeenten ‘sociale koopwoningen’ kunnen toewijzen aan inwoners. Via de achterdeur gebeurt dat trouwens al, lazen we ook. Dan klaart de projectontwikkelaar het klusje, niet de gemeente, en wast de gemeente de discriminerende handen in onschuld.

Is het een goed idee? Het is vooral een ergerlijk idee. Laten we kijken.

Eerst de achterdeur. De gemeente schrijft in zo’n geval een aanbesteding uit voor een nieuwbouwproject op gemeentegrond. De projectontwikkelaar die zegt de woningen (alleen) te willen verkopen aan huidige inwoners van de gemeente wint de aanbesteding. Dit mag, juridisch gezien, want als private eigenaar van een woning mag je ‘gunnen’, dat wil zeggen: potentiële kopers selecteren op andere criteria dan prijs.

Ollongren is voornemens de voordeur open te zetten. De gemeente mag dan zélf gaan selecteren. Het gaat in haar voorstel om woningen tot 350 duizend euro, aangeduid als ‘sociale koop’. Bij zo’n nieuwbouwproject mag de gemeente dan voorschrijven dat de projectontwikkelaar 30 procent van de nieuwbouwwoningen aan eigen inwoners moet verkopen.

Voor welk probleem is dit een oplossing? Mensen ‘van buiten’ hebben in sommige gemeenten meer financiële slagkracht dan mensen ‘van binnen’. De buitenpoorters betalen beter. Lokalo’s verkopen hun huizen dus liefst aan de koopkrachtige buitenpoorters, en woningzoekenden uit de eigen gemeente vissen daarom achter het net.

Of dit een groot probleem is, daar kun je over twisten. Ik zou in elk geval denken van niet. Hoezo? Omdat het gaat om (best wel) dure koopwoningen. Dat de (gemeentelijke) overheid een rol pakt bij woningtoewijzing aan mensen met lage inkomens, alla. Dat is allemaal netjes geregeld in de (in Nederland grote) sociale huursector. Gemeentelijk en veelal regionaal zijn er hiertoe woningtoewijzingssystemen.

Maar bij woningen van 350 duizend euro gaat het, gegeven de bestaande leennormen, om mensen met een inkomen van ten minste een kleine 70 duizend euro en 12 duizend euro om aan te betalen. Of om mensen met een wat lager inkomen en meer (spaar)geld. Moet de (gemeentelijke) overheid ook deze mensen gaan voortrekken omdat ze een voorkeur hebben voor een bepaalde woonlocatie? Ik zou denken: dop de eigen bonen maar.

Het voortrekken van de eigen inwoners betekent intussen óók dat andere mensen achtergesteld worden, te weten de buitenpoorters. Hadden ze net voldoende gespaard om de krappe stadse bovenwoning in gemeente X in te ruilen voor die eengezinswoning in gemeente Y, grijpen ze wéér mis. Het is echt ‘nulsom-beleid’: het voorstel maakt net zoveel mensen blij als verdrietig.

De woningmarkt, toch al zwaar gehavend, krijgt er door het voorstel nóg meer regels bij. Want ik mag toch hopen dat het overheidscadeautje met restricties gepaard gaat. Een verkoopverbod (van laten we zeggen tien jaar)? Anders verkoopt de gelukkige zijn pand natuurlijk binnen een dag door voor 4 ton aan een buitenpoorter. Een doorverkoopverplichting aan een andere inwoner van de gemeente? Een afroomregeling bij verkoop (aan een buitenpoorter)? En wie gaat dat dan allemaal controleren? En wie betaalt het opstellen van die regels en de controle hierop? Wij met z’n allen natuurlijk.

Een ergerlijk voorstel, ik schreef het al. Het past in de reeks overdrachtsbelasting, zelfbewoningsplicht, huurbevriezing. Het is pleistertjes plakken, soms zelf op plekken waar geen wond is, terwijl voor de woningmarkt een levensreddende operatie geboden is.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? Email: frank@argumentenfabriek.nl.

Meer over