AnalyseSteunpakket

Een ongekende stijging van de werkloosheid. Is de financiële injectie van het kabinet uitgewerkt?

Met een miljardeninjectie wist het kabinet de afgelopen drie maanden de economische pijn van de coronacrisis goeddeels te verzachten. Maar de einddatum van dat eerste steunpakket was in juni amper verstreken of het aantal werklozen nam een historische vlucht. 

Wetenschapsmuseum Nemo in Amsterdam liet donderdag weten dat het 50 werknemers laat gaan. Beeld Guus Dubbelman / De Volkskrant

Het eerste noodpakket bereikte zeker 2,6 miljoen werknemers en nog eens 374 duizend noodlijdende zzp’ers. Toch blijkt uit cijfers die het Centraal Bureau voor de Statistiek donderdag publiceerde, dat de afgelopen maand 74 duizend mensen werkloos raakten. Daarmee steeg het werkloosheidspercentage van 3,6 procent in mei naar 4,3 procent in juni. Een veel snellere toename dan tijdens de kredietcrisis in 2008, toen het zeven maanden duurde voordat de werkloosheid dat niveau bereikte. Het is zelfs de sterkste maandelijkse groei sinds het statistiekbureau begon met meten. Is de verdoving van het kabinet uitgewerkt?

Vooropgesteld: nog altijd zijn de cijfers niet vergelijkbaar met die van bijvoorbeeld de VS, waar de werkloosheid in juni 11 procent was. Daarnaast komt de toename ook deels door de definitie die het CBS hanteert. Iemand telt pas als werkloos als hij geen werk heeft, maar wel op zoek is naar een baan. Doordat de economie de afgelopen maanden op slot zat, gingen veel werklozen niet direct weer de arbeidsmarkt op. Nu de maatregelen zijn versoepeld, doen zij dat vaker.

Maar dit is zeker wel ‘een puntje-bij-paaltje-moment’, stelt hoogleraar arbeidsmarkt Ton Wilthagen. ‘Bedrijven lagen hiervoor aan het infuus waardoor ze niet de reality check hoefden te doen. Maar er zat eigenlijk al veel verborgen werkloosheid in die ondernemingen.’ Die manifesteert zich nu. Dat betekent volgens de hoogleraar overigens niet dat de steunmaatregelen onzinnig waren. ‘Zonder maatregelen hadden we binnen een paar weken een enorme economische chaos gehad.’

Ook voorzitter Piet Fortuin van vakbond CNV denkt dat veel werkgevers nu ‘aan het rekenen zijn geslagen’. ‘Aan het begin van de crisis wist niemand hoe lang dit ging duren en hebben bedrijven massaal gebruikgemaakt van overheidssteun, nu zullen velen wat lucht laten ontsnappen om te overleven.’

Dorpskroeg

Hoe massaal bedrijven de afgelopen maanden een beroep deden op overheidssteun blijkt wel uit het register dat uitkeringsinstantie UWV vorige week publiceerde. In het ruim tweeduizend pagina’s tellende document staan alle ondernemingen die steun kregen bij het uitbetalen van salarissen via de looncompensatieregeling (NOW). Van de dorpskroeg in Hillegom tot de bakker op Urk.

Veruit het vaakst werd steun toegekend aan bedrijven met minder dan 25 werknemers, maar de grote bedrijven kregen het grootste deel van de taart van in totaal 8 miljard euro. Zo ontving KLM met ruim 330 miljoen de meeste loonsteun, gevolgd door de NS (die dat bedrag weer terugbetaalt). Op de derde plek staat het inmiddels omstreden Booking.com. Dat ontving een voorschot van ruim 64 miljoen euro. Van de winkelketens hield Primark de hand het meest effectief op: dat fast fashion-imperium ontving 13 miljoen.

De bedrijven die de afgelopen maanden gebruikmaakten van de looncompensatieregeling kregen een boete als zij hun werknemers alsnog om bedrijfseconomische reden ontsloegen. Daardoor bleven grote ontslagrondes voor vaste medewerkers uit. Wel werden tijdelijke contracten niet verlengd en werd oproep- en uitzendkrachten de wacht aangezegd.

In het nieuwe steunpakket, dat sinds begin deze maand van kracht is, vervalt de ontslagboete grotendeels. Bovendien maken veel bedrijven geen gebruik meer van de tweede steunronde. In de eerste week van juli kreeg het UWV 21 duizend NOW-aanvragen. Dat is veel minder dan bij de eerste ronde begin april: toen kwamen er op de eerste dag al bijna 34 duizend aanvragen binnen.

Hoogleraar Wilthagen vindt het niet zo verwonderlijk dat bedrijven niet weer massaal een beroep doen op overheidssteun. ‘Nu het virus wat rustiger is en de beperkende maatregelen minder zijn, kunnen bedrijven de balans opmaken of ze met dit personeelsbestand vooruit willen. In bokstermen is dit het moment dat de helpers weggaan en zij alleen in de ring staan.’ Voor veel ondernemingen zal dat betekenen dat zij zullen doorgaan in afgeslankte vorm, denkt hij.

Dat blijkt ook wel uit de nieuwskoppen van afgelopen week. Cateraar Sodexo kondigde dinsdag aan 800 medewerkers te ontslaan. Bij restaurantketen La Place staan 480 banen op de tocht. Wetenschapsmuseum Nemo liet donderdag weten dat het 50 werknemers laat gaan. En KLM komt deze maand nog met een herstructureringsplan waarin het bedrijf naar verwachting duizenden banen zal schrappen.

Scholing

Volgens Wilthagen moet nu al worden nagedacht over wat er over drie maanden moet gebeuren, als het tweede steunpakket ophoudt. Want hij vermoedt dat er nog heel wat reorganisatieplannen in het vat zitten. ‘We hebben arrangementen nodig om mensen van werk naar werk te begeleiden. Zodat de koeltechnicus die nu in de catering werkt, straks aan de slag kan in de installatiebranche. Die infrastructuur ontbreekt nu totaal.’

Volgens vakbond FNV en CNV-voorman Fortuin vinden die gesprekken al plaats. ‘Iedereen ziet dat er na oktober nog iets moet gebeuren, maar het is nog niet duidelijk wat er in dat steunpakket moet zitten.’ Afhankelijk van of er een tweede coronagolf komt, wordt gekeken of de maatregelen in de huidige vorm of een deeltijdvariant door moeten. ‘Er ligt veel op tafel. In ieder geval is scholing een belangrijke issue in die gesprekken’, stelt Fortuin. Maar eerst houden de partijen even reces.

Verder lezen

Ondanks coronasteun dreigen grote ontslagrondes.

Krijgen deze keer alleen ‘goede’ bedrijven steun?

Thuiszittende werknemers te leen: de marketeer van Schiphol helpt nu een webwinkel. 

Meer over