Analyse

Een nieuwe recessie, en toch is er overal optimisme

De Nederlandse economie bevindt zich op een kantelpunt. De strenge lockdown heeft het land afgelopen kwartaal terug in een recessie geduwd. Maar een zonnige zomer lonkt: werkgevers zijn positief gestemd, de werkloosheid daalt.

Beeld van de recessie uit september vorig jaar: winkelleegstand in Oss wordt verbloemd. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Beeld van de recessie uit september vorig jaar: winkelleegstand in Oss wordt verbloemd.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Een economische krimp van een half procent en tóch lyrische berichten over groei, meer banen en mogelijk zelfs overhitting en inflatie. Raar? Het hangt er helemaal van af in welke richting je kijkt. Dinsdag blikte het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in de achteruitkijkspiegel. Dat levert geen fraai beeld op.

De Nederlandse economie blijkt tussen januari en maart opnieuw in een recessie beland. Daarvan is sprake als de economische activiteit twee kwartalen aaneen terugloopt. In het laatste kwartaal van 2020 daalde het bbp ook al licht, met 0,1 procent.

Minder auto’s, schoenen

De oorzaak is de lockdown van de afgelopen maanden. Die was langer en strenger dan vorig jaar, toen Nederland in de greep was van de eerste coronagolf. Vooral huishoudens deden het noodgedwongen zuinig aan. Gemiddeld besteedden ze 3,5 procent minder dan in de laatste maanden van 2020.

Mensen gaven niet alleen wederom veel minder uit aan horeca of uitstapjes, maar ook op zaken als kleding, auto’s en woninginrichting werd beknibbeld. In januari en februari kromp de consumptie met dubbele cijfers. In maart ging het al beter. Toen mochten winkels hun deuren weer openen.

De verschillen tussen economische sectoren blijven groot. ‘Het zijn opnieuw de usual suspects die het veel slechter hebben gedaan’, zegt CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen in een toelichting. ‘Denk aan de cultuur, recreatie, horeca en reisbureaus.’ Met de industrie gaat het daarentegen veel beter. Daar wordt alweer flink geïnvesteerd. Ook de export trekt aan.

Krimp in de zorg

Opmerkelijk genoeg daalt volgens het CBS de ‘productie’ in de gezondheidszorg, waaronder de ziekenhuizen. Die liggen vol met coronapatiënten. Maar andere behandelingen – waar wellicht een hoger prijskaartje aan hangt – worden massaal uitgesteld.

De bbp-cijfers zeggen sowieso weinig over de vraag of het leven in Nederland er beter of slechter op is geworden. Woensdag brengt het CBS nieuwe statistieken over deze ‘brede welvaart’. Daarbij kijken de statistici ook naar zaken als ongelijkheid, criminaliteit en klimaatverandering.

Herstel breekt aan

Waar het CBS terugblikkend donkere wolken ziet, is het uitzicht door de voorruit stukken mooier. Veel zonneschijn, met in de verte zelfs nieuwe pieken. ‘Het lijkt er op dat de herstelfase van de Nederlandse economie aanbreekt’, aldus CBS-econoom Van Mulligen.

In de Verenigde Staten, waar een veel groter deel van de bevolking al gevaccineerd is, draait de economie als een tierelier. De biljoeneninvesteringen van president Biden in onder meer infrastructuur zullen de feeststemming verder opzwepen. Beleggers zijn zelfs bang voor oververhitting. In april kwam de inflatie op jaarbasis uit op 4,2 procent.

Ook in Europa en Nederland kan het snel beter gaan als de pandemie eenmaal onder controle is, voorspelden de afgelopen maanden het Centraal Planbureau (CPB), De Nederlandsche Bank, het Internationaal Monetair Fonds en de Europese Commissie. De doemscenario’s van vorig jaar, waarbij de coronacrisis de opmaat zou zijn tot een langdurige economische neergang of zelfs een financiële crisis, lijken afgewend.

Werkloosheid laag

Op de spaarrekeningen van Nederlandse huishoudens staat inmiddels een recordbedrag van bijna 400 miljard euro. Een deel daarvan kan gaan rollen. Zeker nu consumenten weer op vakantie mogen, de pretparken van het slot gaan en de terrassen langer open blijven. Ook in het bedrijfsleven groeit het optimisme. Voor het eerst sinds het uitbreken van de coronapandemie zijn iets meer ondernemers (voorzichtig) positief dan negatief.

Dat vertrouwen in de toekomst vertaalt zich in extra banen. Afgelopen kwartaal waren er zeker 50 duizend werklozen minder dan in de laatste drie maanden van 2020. Daarmee is de arbeidsmarkt nog niet volledig hersteld van de coronacrisis, maar ook die klap lijkt minder hard dan aanvankelijk gevreesd. Ter vergelijking: de werkloosheid bedraagt ondanks de lockdowns 3,6 procent. In november rekende het CPB nog op een fikse stijging van 6,1 procent.