Economie komt hogere plaats toe in nieuws-pikorde

Omdat ongeschoolden alle ruimte krijgen om erover te schrijven, en omdat de primeurwaarde van het nieuws zwaarder weegt dan gedegenheid, krijgt het thema economie niet de plaats in de krant die het toekomt....

PRINSES zoent playboy. Een foto met dit tafereel wekte in Engeland beroering nadat bekend werd dat de redactie van de tabloid die haar publiceerde, de foto op de computer zodanig had laten bijwerken dat een onschuldig gesprek in een amoureuze handeling veranderde.

In de economische berichtgeving gebeurt zoiets bijna dagelijks, zonder dat iemand zich erover opwindt. Feiten worden selectief of onjuist weergegeven. Verbanden worden gekleurd of verwrongen. Terwijl er bij de prinses nog sprake is van royale amusementswaarde, is dit bij de economische pagina's niet eens het geval.

De meeste lezers hebben het niet zo op economie (sociaal-economisch nieuws scoort een belangstelling van 48 procent, sensationeel binnenlands nieuws en het weerbericht komen boven de 90 procent). Door feiten slecht weer te geven en de verbanden duister te houden, zal dat niet veel verbeteren.

Een klein voorbeeld. Begin dit jaar woonde ik een conferentie bij over sociaal beleid in Europa. Een bijeenkomst van wisselend niveau: prietpraat werd gevolgd door prikkelende wetenschappelijke, soms ook politieke, betogen. Wat ik vervolgens in mijn avondkrant las, had weinig te maken met wat er overdag gezegd was.

Nu ben ik een lezer die, als het moet, wel eens bereid is om ergens over na te denken, zoals mijn krant mij dagelijks in een verwaande advertentiecampagne aanbeveelt. In dit geval over de vraag of het mogelijk was om systematisch na te gaan hoe het met de economische journalistiek in Nederland gesteld is.

Een groep Tilburgse onderzoekers, onder aanvoering van Eric van Damme, bleek bereid om dit onderzoek voor Economisch Statistische Berichten (ESB) uit te voeren. Het nummer van deze week rapporteert de resultaten.

Die liegen er niet om. Kranten blijken grote moeite te hebben met het doorgeven van elementaire relevante feiten. De Wet op het minimumloon, die op 7 mei sneefde, is een goed voorbeeld. Geen enkele krant heeft de kern ervan juist weergegeven. De economische argumenten om voor of tegen de wet te zijn, kwamen eenzijdig (met name bij de Telegraaf en de Volkskrant) en onvolledig (alle kranten) aan de orde.

Het effect op de werkloosheid volgens het CPB werd soms niet of onjuist gerapporteerd. Hoe de wet onder arbeidsmarkteconomen viel, werd nauwelijks onderzocht. Het is slechts één voorbeeld uit een reeks.

Hoe is dit mogelijk? Eén oorzaak, die Volkskrant-redacteur Frank Kalshoven in ESB noemt, is gebrek aan professionaliteit. Economie is moeilijk. Om er goed (en kritisch) over te kunnen schrijven, is gedegen economische scholing nodig. Minder dan 20 procent van de economische journalisten bij de dagbladen heeft echter een universitaire economische opleiding. Hierdoor laat de journalist zich gemakkelijk door feiten, betrokkenen en deskundigen inpakken. Kalshoven klaagt er ook over dat deskundigen (zoals hoogleraren economie) het steevast oneens zijn, maar dit lijkt een minder sterk argument. Het is beeldvorming die journalisten goed uitkomt: onenigheid is een bron van nieuws.

Maar over veel praktische economische onderwerpen bestaat, brede consensus onder economen. Jammer voor de liefhebbers van 'Het Economendebat' en voor de journalist die daar zijn brood mee wil verdienen, maar gelukkig (of helaas?) ligt er nog voldoende terrein braak voor de serieuze economische journalistiek.

Een andere verklaring voor gebrekkige economische berichtgeving, die ESB-columnist Dik Wolfson noemt, is dat hoofdredacties zitten te slapen. Periodieke kwaliteitscontrole is schaars. De ramen van de redacties zitten potdicht (Kalshoven voegt hier aan toe dat ook de arbeidsmarkt in de journalistiek star is, een verfrissende overstap naar een andere krant is zeldzaam).

Het prestige gaat naar de correspondent in Moskou of de kunstredactie, niet naar de redactie economie. Zolang mensen kranten blijven kopen en economie blijkbaar toch niet waarderen, zullen hoofdredacties weinig reden hebben om de vinger aan de pols te houden. Economie moet nu eenmaal, maar is vaak niet meer dan bladvulling. De manier waarop de beurspagina's tot stand komen, is soms hilarisch: zo worden koerstabellen in de Volkskrant afhankelijk van de ruimte afgeknipt.

Een aanvullende verklaring voor gebrekkige economische journalistiek is primeurdrang. Een journalist wordt beloond (bijvoorbeeld met expliciete naamsvermelding bij een stuk) als hij een scoop binnenhaalt. De krant krijgt er publiciteit mee. Zie NRC Handelsblad over Van Mierlo en Sorgdrager: dat het goeddeels een zeperd is, doet er blijkbaar niet toe.

De waarde van primeurs mag niet worden onderschat, uiteindelijk is het brengen van 'nieuws' de belangrijkste taak voor de krant. Maar zeker als het om analytisch ingewikkelder zaken gaat (en daar hoort economie nu eenmaal bij) is getrouwheid en het plaatsen in het juiste kader van groot belang. Bij een quasi-exact vak als economie geldt, misschien meer dan bij de politieke berichtgeving, dat een halve waarheid al snel een hele onjuistheid is.

Maar een primeur kan waardevol zijn en een journalistieke bron van inspiratie. In die zin was het interview van de Volkskrant van 3 mei met Willem Vermeend over zijn nieuwe belastingstelsel een gemiste kans: met de primeur werd weinig gedaan, maar had het begin kunnen zijn van een reeks bijdragen waarmee de toon had kunnen worden gezet voor het debat dat rond Prinsjesdag over dit thema zal worden gevoerd.

Kan de economische journalistiek beter? Natuurlijk. Daarvoor is professionalisering (meer nadruk op economische scholing) onontbeerlijk. Daarmee zijn we er nog niet: de prikkels voor journalisten, die nu te veel gericht zijn op het snelle, maar oppervlakkige nieuwsfeit, moeten veranderen zodat voor getrouwheid en het 'plaatsen' van economisch nieuws meer waardering komt.

En als hoofdredacties al sliepen, dan hoop ik dat de Tilburgers hen ruw wakker hebben geschud. Misschien gaan dan zelfs de lezers het economisch nieuws nog eens waarderen. Hiermee zou de krant haar rol in het publiek debat aanmerkelijk kunnen verbeteren.

Hugo Keuzenkamp is hoofdredacteur van ESB.

Meer over