columnpeter de waard

Dreigt voor inflatie het gevreesde ketchupmoment?

null Beeld

Iedereen kent het. Bij een flink bord patat wil je wat ketchup. Je pakt de fles en zet die op zijn kop. Maar de ketchup komt er niet uit. Ook een harde klap op de bodem helpt niet. Nog een harde klap en nog een. Ineens komt er een enorme plas saus uit, veel meer dan je eigenlijk zou willen, waardoor de patat onder de rode smurrie verscholen raakt.

Of Heinz en andere ketchupfabrikanten de verpakking expres zo hebben geconstrueerd om de omzet flink te verhogen is niet helemaal duidelijk. Maar het is wel een mooie metafoor voor inflatie. De centrale banken proberen al jaren de inflatie naar 2 procent per jaar te krijgen door met alle mogelijke middelen op de bodem van de fles te slaan. Enerzijds wordt de rente op nul procent gehouden of zelfs negatief gemaakt. Tegelijkertijd worden als een gek obligaties opgekocht, waardoor de geldhoeveelheid stijgt. Maar tot voor kort wilde er geen druppel inflatie uit de fles komen. Er is wel heel veel meer geld in de economie gepompt, maar dat stroomt niet verder in de economie. Het wordt opgepot.

Hierdoor zetten alle maatregelen geen zoden aan de dijk. Inmiddels slaan de centrale banken vanwege corona nog harder op de bodem. En ook de overheden dragen een steentje bij met hun enorme stimuleringsprogramma’s. De angst is dat er op een onverwacht moment een omslagpunt wordt bereikt en de inflatie net als de ketchup met een grote plof uit de fles stroomt.

Rationeel is er geen reden voor inflatie, leggen economen uit. De grondstoffenprijzen zijn geëxplodeerd, maar dat wordt slechts mondjesmaat doorberekend in de winkelprijzen. En werknemers eisen daarvoor nog geen compensatie via hogere lonen. Nergens is de beruchte loon- en prijsspiraal te zien die in de jaren zeventig de inflatie boven de 10 procent opdreef, laat staan dat er aanwijzingen zijn voor hyperinflatie. De huidige prijsstijgingen voor grondstoffen zijn een tijdelijk verschijnsel. In het voorjaar van 2020 kwam de economie ineens tot stilstand door corona, waardoor veel grondstoffenbedrijven hun productie abrupt stil legden. Nu kunnen ze die niet van de ene op andere dag weer opstarten en zijn er tijdelijke tekorten. Of staan de containers op de verkeerde plek.

In principe hebben ze ook gelijk. Als de buiten gebruik gestelde olieputten weer volop in bedrijf zijn, nieuwe koperaders worden ontsloten en de houtzagerijen weer zijn geopend, zullen de prijzen al snel dalen. Alleen is de wereld niet rationeel. De menselijke psyche is niet in een economisch model te vatten.

Inflatie ontstaat als mensen het vertrouwen in het eigen geld kwijtraken en vluchten in goud, buitenlandse valuta of cryptovaluta. Niemand weet of dat breekpunt komt en wanneer. Maar als het gebeurt, is het een eruptie van ketchup. Turkije kampt al jaren met een inflatie van 15 procent per jaar. Suriname kent een inflatie van 50 procent, Libanon van 120 procent en Venezuela van 3.000 procent.

Soms is ketchup net zo vloeibaar als water.