nieuws

DNB komt met dringende boodschap voor nieuw kabinet: houd staatsschuld in bedwang

Het nieuwe kabinet moet de stijging van de staatsschuld een halt toeroepen, stelt president Klaas Knot van De Nederlandsche Bank. Dat kan gevolgen hebben voor sommige kostbare verkiezingsbeloften.

Klaas Knot, vorig jaar, bij overleg op het Binnenhof.   Beeld ANP
Klaas Knot, vorig jaar, bij overleg op het Binnenhof.Beeld ANP

De coronamaatregelen worden opnieuw verlengd, inclusief avondklok, maar De Nederlandsche Bank (DNB) voorziet zonneschijn. 2021 wordt ‘een jaar met twee gezichten’, constateerde een opvallend montere president Klaas Knot maandagochtend bij de presentatie van het DNB-jaarverslag. Dit kwartaal is er krimp, maar daarna treedt alsnog het eerder voorspelde herstel in.

Volgens de allernieuwste ramingen groeit de Nederlandse economie in 2021 iets langzamer dan verwacht, met 2,2 procent. Voor volgend jaar wordt rekening gehouden met een plus van meer dan 4 procent. Met dank aan de consument, die zijn opgepotte geld zal laten rollen zodra de lockdown achter de rug is. Wel noemt Knot het ‘irritant’ dat Europa door het lagere vaccinatietempo ‘een aantal maanden verliest’ op de Amerikaanse en Britse economie. ‘Dat roept vragen op waarom dat is.’

Overheidsfinanciën uit het lood

Met het einde van de pandemie in zicht, verschuift de aandacht naar de coronarekening. Wereldwijd is de gemiddelde staatsschuld opgelopen van 89 naar 105 procent van het bbp. Met iets meer dan 60 procent steekt Nederland daar gunstig bij af. Toch heeft ook hier de overheid 60 miljard euro uitgetrokken om bedrijven en banen te redden. Dat leidt volgens DNB ook dit jaar tot een begrotingstekort van maar liefst 6,5 procent.

Het leeuwendeel van de economen vindt dat geen reden tot paniek. Belangrijker dan de precieze hoogte van de staatsschuld zijn de kosten. Die blijven dankzij de negatieve rente (-0,24 procent op Nederlandse staatsobligaties met een looptijd van 10 jaar) bescheiden. Toch heeft Knot een boodschap voor de kabinetsformatie. ‘Hoewel een dergelijk schuldniveau geen enkele aanleiding tot ongerustheid geeft, is het wel van belang dat de oploop van de schuldquote na afloop van de pandemie tot stilstand wordt gebracht’, zegt hij. Een nieuwe regering moet voorkomen dat de overheidsfinanciën ‘alsnog structureel uit het lood slaan’.

Liever een co2-taks

Dat kan gevolgen hebben voor de formatie. In de verkiezingsstrijd zijn veel dure plannen gelanceerd, van gratis kinderopvang tot een hoger defensiebudget. Het Centraal Planbureau waarschuwde bij de doorrekening van de programma's dat vrijwel alle partijen de uitgaven flink opvoeren.

Wat DNB betreft kan dat alleen door elders te bezuinigen. Of door belastingen en heffingen te verhogen. Al zegt Knot dat sommige van de in de verkiezingsprogramma’s voorgestelde lastenverzwaringen voor bedrijven hem de wenkbrauwen doen fronsen. Een co2-taks is effectiever, aldus ‘s lands hoogste bankier: ‘Als we dan ergens lasten moeten verzwaren, zou ik een pleidooi willen houden om dat vooral op vervuilende activiteiten te laten neerslaan.’

DNB verbindt overigens één voorwaarde aan het beteugelen van de stijgende staatsschuld. Mocht de coronacrisis langer duren, bijvoorbeeld door nieuwe tegenslag bij het vaccineren, dan moet de overheid niet aarzelen nóg meer geld in de economie te pompen. Knot: ‘Het zou zonde zijn als we door te vroeg te stoppen met de steun, het resultaat van die hele inspanning in de eindfase teniet doen.’

Specifiek noemt hij de belastingschuld waar veel ondernemers tegenaan hikken. Een gedeeltelijke kwijtschelding, zoals werkgeversorganisaties voorstellen, wil hij niet uitsluiten. ‘We moeten voorkomen dat bedrijven die in de kern gezond zijn, straks alsnog omvallen door hun schuldenlast.’

DNB spekt schatkist niet

In tegenstelling tot andere jaren draagt DNB zelf amper bij aan het verbeteren van de overheidsfinanciën. De centrale bank keert over 2020 slechts 15 miljoen euro dividend uit aan haar enige aandeelhouder, de staat. Vorig jaar was dat nog een kleine 1,2 miljard euro. De belangrijkste reden hiervoor ligt bij het monetaire beleid van de Europese Centrale Bank. Die heeft al voor meer dan 3,8 biljoen euro aan staats- en bedrijfsobligaties opgekocht. Om eventuele verliezen op te vangen, legde DNB vorig jaar 868 miljoen euro extra opzij.

Meer over