'Dit is geen verwaterd elk-wat-wils-verhaal'

Het is nu of nooit voor een nieuw WAO-stelsel. Nog nooit was er een coalitie die unaniem was op dit punt; nog nooit lag er zo'n grondig SER-advies....

Het is een 'buitengewoon puik verhaal' in zijn ogen, het plan dat hij gisteren met het kabinet naar buiten bracht. 'Sociaal rechtvaardig én financieel houdbaar. Doordacht en afgewogen. Maar de missie is pas volbracht als de regelingen in het Staatsblad staan.'

Dat het anderhalf jaar heeft moeten duren terwijl er bij zijn aantreden in juni 2002 een panklaar plan lag, wuift De Geus weg. Het plan dat een commissie van wijzen onder leiding van Piet Hein Donner, de huidige minister van Justitie, in mei 2001 presenteerde en dat door vakbeweging, werkgevers en deskundigen in de Sociaal-Economische Raad (SER) werd uitgewerkt, diende als basis. 'Anderhalf jaar praten is de kwaliteit absoluut ten goede gekomen', vindt De Geus.

Helemaal zijn schuld is het ook niet. 'Toen ik begon en de eerste stap wilde zetten, viel het kabinet in oktober 2002. Ik heb nog geprobeerd de eerste stap door te drukken, maar dat lukte niet. Daarna was ik vleugellam. In september vorig jaar heb ik de draad weer opgepakt en daarna zijn we in volle vaart verder gegaan.' Hij ligt goed op tempo, zegt de Geus, om de majeure operatie in 2006 te laten ingaan. 'Dat wordt een cruciaal jaar. Dan wordt ook het nieuwe zorgstelsel ingevoerd.'

Bang dat hij wordt teruggefloten door de Tweede Kamer of ruzie krijgt met de sociale partners, is De Geus niet. Vakbeweging en werkgevers krijgen voor een belangrijk deel hun zin. 'Ik wijk niet veel af van het SER-advies.'

Tijdens het Najaarsakkoord van afgelopen oktober speelde een goede oplossing van het WAO-probleem een hoofdrol. De boodschap van de sociale partners aan De Geus was het unanieme tweede SER-advies in februari 2004 'te slikken of te stikken'. Erin shoppen zouden ze niet pikken.

De Geus werkte desondanks stug door aan zijn eigen variant. Het moest in zijn ogen een systeem worden waarin mensen die er noodgedwongen gebruik van maken met respect zouden worden bejegend. 'Mijn drive is om mensen die blijvend verstoken zijn van werk een goed invaliditeitspensioen te geven. De gedeeltelijk arbeidsongeschikten behouden het respect van de samenleving, als zij er alles aan doen om te blijven werken.'

En het moet nú, zegt De Geus met een groot gevoel voor urgentie. 'Nederland heeft nog nooit een coalitie gehad die unaniem voor zo'n majeure wijziging was. Nog nooit lag er een zo grondig uitgezocht en unaniem SER-advies. Het is nu of nooit.'

Dat het economisch tij tegenzit, ervaart de CDA-bewindsman eerder 'als een lekke band dan als een hulpmotor'. Aan de uitleg dat het bij economische tegenwind goed bezuinigen is, wil hij niet. 'De slechte arbeidsmarkt is voor mijn plannen ongelofelijk lullig. Mensen zien nu niet dat het heel erg nodig is, en werkgevers zien nu niet de urgentie om mensen aan het werk te houden.'

Toch is er volgens De Geus geen tijd te verliezen. Ook in andere Europese landen moeten sociale systemen grondig op de schop, denkt hij. 'Andere landen hebben andere regelingen waarin mensen vroegtijdig het werk achter zich laten. Dat is de structurele makke van Europa. We hebben het volledige arbeidspotentieel nodig om de vergrijzing te kunnen betalen. Maar laten wij dan een van de eerste landen in Europa zijn die hun zwakke plek aanpakken.'

Het is een zware bevalling, geeft De Geus toe. 'Een mammoettanker die van koers moet veranderen.' Toch staat zijn voorstel in De Geus' ogen niet bol van de compromissen. 'Dit is geen verwaterd elk-wat-wils-verhaal met een onontwarbare kluwen van verantwoordelijkheden van commerciële bedrijven en publieke instellingen. Het is een gelouterd ontwerp voor een duurzame, rechtvaardige arbeidsongeschiktheidsregeling.'

Eén van de lastigste punten, zegt De Geus, was wie de WAO mag gaan uitvoeren, het publieke UWV of commerciële verzekeraars. 'De SER koos voor de verzekeraars. Wij willen dat bedrijven de keuze krijgen bij wie ze de verzekering afsluiten, bij het publieke UWV of commerciële verzekeraars. We zetten de deur open naar privatisering, maar we jagen niet meteen de hele kudde bij het UWV de poort uit.'

Het houdt beide partijen scherp, denkt De Geus. Het geeft zowel het UWV als de verzekeraars een prikkel om zo goedkoop en zo goed mogelijk te leveren, anders stappen bedrijven naar de ander.

Om te voorkomen dat verzekeraars in de eerste jaren veel duurder zijn omdat ze vermogen moeten opbouwen om de uitkeringen te garanderen, gaat De Geus met minister Zalm van Financiën onderzoeken of de overheid zich daarvoor tijdelijk garant kan stellen. 'De uitgangspositie van UWV en verzekeraars wordt zo gelijkwaardig', zegt De Geus.

De minister ontwijkt zo de principiële keuze tussen publieke uitvoering of privatiseren. Sterker nog, bedrijven die eerst kiezen voor een commerciële verzekering kunnen op termijn terugkomen bij het UWV. De Geus: 'Het is niet zo: eenmaal gekozen, blijft gekozen. Er komen goede afspraken wanneer je als bedrijf mag overstappen. Maar het kan ook niet zo zijn dat bedrijven die voor een verzekeraar kiezen die met lage premies marktaandeel verovert, bij de eerste de beste premieverhoging weer bij het UWV komen shoppen.'

De aanscherping van keuringseisen neemt het kabinet vrijwel helemaal van de SER over, al gaat het een stapje verder door ook de keuringseisen voor huidige WAO'ers aan te scherpen.

De kille normering in het nieuwe stelsel, maximaal 25 duizend invaliditeitspensioenen per jaar, is geen bezuinigingsdoelstelling, vindt De Geus. 'Op basis van ervaringscijfers kwam de SER tot de conclusie dat het aantal medisch volledig, duurzame arbeidsongeschikten maximaal 25 duizend per jaar zal zijn.'

Toch voelt De Geus zijn missie niet als het vernietigen van de erfenis van Gerard Veldkamp, de minister van Sociale Zaken die in 1967 de WAO introduceerde. 'In de tussentijd is er ook al veel aan de WAO gesleuteld.' De huidige WAO is al lang niet meer die van Veldkamp, wil De Geus maar zeggen. 'Bovendien is mijn ego niet zo groot om die pretentie te willen koesteren.'

Meer over