De zaak-Han V. acht dagen na de bom

De bom barstte vorige week vrijdagavond: het Openbaar Ministerie meldde dat tweehonderd opsporingsambtenaren invallen hadden gedaan in woningen en kantoren in vier landen....

WIE ZIJN de hoofdverdachten?

Het Amsterdamse effectenkantoor Leemhuis & Van Loon staat in het middelpunt van de justitiële belangstelling. Directeur Han V. is verdacht, net als zijn mededirecteur Hans L. Ook de oud-directeuren Ad van der R. en Peter van L. hebben de aandacht van justitie.

Dan: Dirk de G., bestuurder van vermogensbeheerder ESC, een statutair op Curaçao gevestigde firma die een groot aantal coderekeningen heeft bij Leemhuis. Hij zit vast, evenals C. van R. van het Zwitserse bedrijf Experta.

Theo van K., directeur van Holland Casino's, wordt verdacht van belastingontduiking en valsheid in geschrifte.

Wat hebben zij misdaan?

De (voormalige) top van Leemhuis & Van Loon zou zich schuldig hebben gemaakt aan front-running: het 'meelopen' met grote orders van cliënten. Als misbruik van voorkennis is dit wettelijk verboden. Tot nu toe heeft justitie één 'meeloop'-order aannemelijk gemaakt, in aandelen Heidemij.

Justitie gebruikt dit delict echter alleen als breekijzer om de macht binnen het bedrijf te verwerven. Dit is nodig om te voorkomen dat illegale winsten worden weggesluisd, zei officier van justitie H. de Graaff deze week. Justitie vermoedt dat achter bepaalde code-rekeningen criminelen schuilen die via de beurs zwart geld proberen wit te wassen.

Welke andere effectenkantoren zijn bij deze zaak betrokken?

Behalve bij Leemhuis & Van Loon heeft justitie ook invallen gedaan bij de effectenkantoren NIB Securities, Gestion en Van Meer James Capel. Bij twee van deze kantoren (NIB Securities en Van Meer James Capel) heeft hoofdverdachte Han V. in het verleden gewerkt. Justitie heeft bij Gestion gezocht naar front-running-transacties.

Hoe omvangrijk is deze zaak?

Het afgelopen weekeinde sprak Justitie over het witwassen van mogelijk tientallen miljoenen guldens, voorkennis en zelfs over het betalen van steekpenningen. Feitelijk heeft justitie één transactie van 'meelopen' aannemelijk gemaakt, maar dit was slechts een inleidende manoeuvre.

Onduidelijk is hoeveel code-rekeningen in het onderzoek zijn opgedoken. Justitie noemde een aantal van zestig. Hiervan is er één - Vatos - gekraakt. Het spoor liep naar een bankrekening in Zwitserland waarop 1,75 miljoen gulden bleek te staan. Dit geld hoort toe aan directeur Van K. van Holland Casino's.

Leemhuis & Van Loon heeft het bestaan van slechts één coderekening, met vijftien sub-rekeningen, toegegeven.

Wordt de beurs vaak misbruikt door criminelen?

Misschien wel. In 1993 verkende een groepje medewerkers van verschillende opsporingsdiensten het financiële landschap, een gebied waarop politie en justitie tot dan toe bijzonder weinig ervaring hadden.

In 1994 lekte het onderzoek uit en kopten de kranten dat de beurs zou zijn geïnfiltreerd door criminelen. De officier van justitie die destijds het onderzoek coördineerde, H. Smid, verklaarde echter dat de zaak 'overtrokken' in de publiciteit was gekomen.

Wel is het zo dat het clubje opsporingsambtenaren dossiers samenstelde die - mogelijk - aanknopingspunten bieden voor een strafrechtelijk onderzoek. Van die dossiers zijn er uiteindelijk drie overgebleven die volgens officier Smid 'panklare feiten' bevatten.

Tegenover dit onderzoek staan de bevindingen van de anti-witwasorganistatie FATF. De FATF stelde vorig jaar dat er weinig harde bewijzen zijn dat geld wordt witgewassen via de effectenwereld. Ook de beurs zelf heeft altijd ontkend dat er op grote schaal geld op het Damrak zou worden witgewassen. 'Fraude is een verschijnsel in de marge van de branche', stelde beurspresident G. Möller deze week.

In de afgelopen jaren hebben fraudezaken gelopen tegen de effectenkantoren NusseBrink en RegioEffect. De beide directeuren van NusseBrink werden veroordeeld wegens verduistering - niet wegens witwassen - maar er loopt nog een hoger beroep.

Ook is een aantal voorkenniszaken voor de rechtbank gebracht, waarvan de bekendste die tegen voormalig Begemann-topman Joep van den Nieuwenhuyzen is. Slechts in één geval - de Weweler-zaak - volgde een veroordeling.

Wat is toch die 'ons kent ons'-cultuur?

Traditie is het toverwoord op de beursvloer. De functie van beurshandelaar ging in het verleden van vader op zoon over. De handelaren zijn concurrenten, maar ook collega's.

Tot begin dit jaar werd de beurs bestuurd door een vereniging met een grote mate van sociale controle. Wie zich buiten de groep plaatste, was de gebeten hond. Binnen de groep was er echter grote solidariteit en werd het met de geschreven en ongeschreven regels niet zo nauw genomen.

Wie houden er toezicht op de beurs?

Vroeger hielden de beursleden toezicht op elkaar via een systeem van 'zelfregulering'. Dit systeem is op 1 januari dit jaar verlaten: de 'ons kent ons'-cultuur was minister Zalm van Financiën te klef. De al bestaande Stichting Toezicht Effectenverkeer (STE) werd tot onafhankelijke waakhond benoemd. Ook De Nederlandsche Bank (DNB) houdt toezicht via de Wet Toezicht Kredietwezen.

De samenwerking tussen de toezichthouders verloopt niet vlekkeloos. Nu pas wordt gewerkt aan het opzetten van een databank, zodat voorkomen kan worden dat ontslagen bestuurders van financiële instellingen elders weer aan de slag gaan. Hoofdverdachte Han V. werd in 1993 op staande voet ontslagen bij Van Meer James Capel (toezichthouder: DNB) en kon direct beginnen bij Leemhuis & Van Loon (niet onder toezicht van DNB).

Waarom voorspelt Zalm nog meer fraudes?

Jongstleden zondag zei minister van Financiën Gerrit Zalm dat hij verwacht dat er nog meer fraudezaken aan het licht zullen komen. Het was, zegt een van zijn woordvoerders, een theoretische uitspraak. Omdat het toezicht is verscherpt, zullen er meer zaken bekend worden. 'Op den duur zullen er juist minder gevallen voorkomen, omdat niemand dan meer durft.'

Wanneer is de zaak aan het licht gekomen?

Daarover is deze week onduidelijkheid ontstaan. Er zijn drie mogelijkheden: 1993, 1995 en 1997.

Het jaar 1993. De naam Han V. komt voor in een van de drie dossiers die het clubje opsporingsambtenaren opstelde bij zijn verkenning van de financiële wereld. Dit wordt bevestigd door een woordvoerder van het landelijk parket van het Openbaar Ministerie. Onduidelijk is hoe concreet de verdenking tegen Han V. toentertijd was en waarom justitie niet meteen in actie kwam.

Het jaar 1995. Er meldt zich een tipgever bij de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst, de Fiod. De tipgever uit beschuldigingen aan het adres van Leemhuis & Van Loon. Deze tip heeft het Openbaar Ministerie nooit bereikt, omdat de Fiod na onderzoek concludeerde dat de informatie niet concreet genoeg was.

Het jaar 1997. Officier De Graaff spreekt een tipgever, vermoedelijk de oude Fiod-bron. De Graaff besluit tot een justitieel onderzoek dat vorige week vrijdag leidde tot de huiszoekingen en arrestaties.

De Amsterdamse hoogleraar Arnold Heertje ontkende deze week niet de tipgever te zijn. 'Daarover wil ik eerst een paar dagen nadenken', zei hij desgevraagd.

Waarom verloor justitie zijn eerste rechtszaak?

Officier De Graaff eiste maandagochtend vroeg - ruim voorbeurs - dat Leemhuis & Van Loon onmiddellijk 'onder curatele' zou worden geplaatst. De kans zou bestaan dat bewijzen werden vernietigd en geld werd weggesluisd. De rechter was niet overtuigd en besloot dat de officier het spoedeisend belang van zijn eis niet had kunnen hardmaken. Het recentste voorbeeld dat De Graaff aanvoerde van 'meelopen' dateerde van mei 1996.

Hoe gaat de zaak nu verder?

Fiod, justitie en de Economische Controledienst (ECD) analyseren het materiaal dat vorige week vrijdag tijdens de huiszoekingen inbeslaggenomen is. Het kan best een jaar duren voordat er een strafzaak voor de rechter komt. Het spannendste is of justitie in staat zal zijn de beschuldiging van witwassen hard te maken: dat is namelijk nooit gelukt.

M.m.v. Peter de Waard

Meer over