'De winkels hebben alleen nog brood en limonade' Crisis drijft provincies Rusland tot noodmaatregelen

De crisis in de Russische economie slaat hard toe in de provincies. De gouverneurs zoeken eigenmachtig naar oplossingen...

BART RIJS

Van onze correspondent

Bart Rijs

MOSKOU

Terwijl de Russische hoofdstad is verlamd door de politieke machtsstrijd, trekken de gouverneurs van de provincies meer en meer macht naar zich toe. Sommigen zijn gestopt met betalingen aan de staatskas en nemen op eigen gezag noodmaatregelen om de crisis te bezweren. Eén gouverneur sprak van het 'begin van het uiteenvallen van Rusland'.

In verschillende provincies hebben gouverneurs bevolen dat de prijzen van eerste levensbehoeften niet verder omhoog mogen. Winkels die zich daar niet aan houden, lopen de kans hun vergunning kwijt te raken. Ze hebben ook steun beloofd aan bedrijven die zich weer onder controle stellen van de staat.

Gouverneur Leonid Gorbenko van Kaliningrad, de Russische enclave aan de Oostzee, heeft zelfs de noodtoestand uitgeroepen. Hij heeft aangekondigd dat hij de belastingen niet aan Moskou zal afdragen, maar zal gebruiken om brandstof te kopen voor de winter. Benzine in de enclave is schaars en nu al drie keer zo duur als in de rest van Rusland.

Op veel plaatsen zijn zelfs boekweit, meel, olie en suiker schaars aan het worden, vertellen inwoners over de telefoon. In enkele steden stonden lange rijen voor de bakkerijen. De Russen zijn massaal aan het hamsteren geslagen. 'De winkels hebben alleen nog brood en limonade,' zei een lerares uit Penza, in midden-Rusland. 'Gelukkig is er bij de boeren op de markt nog van alles te koop.'

De toestand is het ergst in de afgelegen provincies in het uiterste noorden en het verre oosten, die hun voedsel grotendeels importeren. Door de val van de roebel is import bijna onbetaalbaar geworden.

In Moermansk, in het uiterste noordwesten, heeft de gouverneur de Scandinavische landen gevraagd om voedselhulp voor crèches, scholen en ziekenhuizen; in Archangelsk, een havenstad aan de noordelijke IJszee, is een visverwerkend bedrijf op last van de autoriteiten begonnen met de produktie van macaroni om de voedselvoorraden aan te vullen; in Vladivostok aan de Stille Oceaan gaan de levensmiddelen op de bon.

De invoering van prijsstops betekent een stap terug naar de oude commando-economie. Maar Aleksandr Lebed, de gouverneur van de provincie Krasnojarsk die geldt als een van de belangrijkste kandidaten voor het Russische presidentschap, verdedigde de noodmaatregelen. 'Ik ben vastbesloten het niet tot een hongersnood te laten komen. Zakenmensen moeten begrijpen dat ik ook in hun belang handel, want ik probeer te voorkomen dat er een situatie ontstaat waarin massa's hongerige mensen de straat op gaan en alles kort en klein slaan.'

Veel Russen vinden het prima dat de gouverneurs het heft in handen nemen. Ze hebben een ingekankerd wantrouwen tegen handelaren - die ze beschouwen als speculanten - en lijken tevreden met de prijsstop en de rantsoenering. De prijzen van levensmiddelen zijn de afgelopen week in veel provincies verdubbeld of zelfs verdrievoudigd. 'Wie een creditcard heeft, kan hem omwisselen tegen een bonnenkaart,' schreef het dagblad Izvestija met enig leedvermaak.

Een bondgenoot van interim-premier Viktor Tsjernomyrdin waarschuwde voor afscheiding van de provincies. Hij vergeleek de situatie met die in 1991, toen de Sovjet-Unie uit elkaar viel. Zo'n vaart zal het met de Russische federatie waarschijnlijk niet lopen. De Russen willen een oplossing voor de economische crisis; geen eigen staat. Maar als het machtsvacuüm in Moskou voortduurt, zal het steeds moeilijker worden de provincies weer in het gareel te krijgen.

De Russische marine, voor een deel gestationeerd in de afgelegen provincies, vormt een speciaal probleem. In Kaliningrad heeft de Baltische vloot geen geld meer om brood te kopen. De matrozen leven op de oorlogsrantsoenen. 'De vloot heeft voedsel voor veertig dagen,' verklaarde de woordvoerder van de gouverneur, Arkady Michaltsjoek. 'Dan is alles op.'

Meer over