profiel

De vrouw die iedereen beduvelde – van Biden en Kissinger tot dokters en hun patiënten

Bill Clinton, Elizabeth Holmes en Jack Ma, oprichter van de Chinese techgigant Alibaba, op een bijeenkomst van de Clinton Foundation in New York, 29 September 2015. Beeld FilmMagic
Bill Clinton, Elizabeth Holmes en Jack Ma, oprichter van de Chinese techgigant Alibaba, op een bijeenkomst van de Clinton Foundation in New York, 29 September 2015.Beeld FilmMagic

Wegens grootschalige zwendel met bloedonderzoek staat de Amerikaanse Elizabeth Holmes dinsdag voor de rechter.

Ook Joe Biden tuinde in de bloedzwendel van Elizabeth Holmes. Het gebeurde op 23 juli 2015 in Newark, Californië. De toenmalige Amerikaanse vicepresident was op bezoek bij Holmes’ bedrijf Theranos, dat een revolutie in de medische wereld beloofde te ontketenen met de ‘miniLab’, een zwart kastje ter grootte van een magnetron. Met niet meer dan één druppel bloed via een pijnloze vingerprik kon de miniLab een scala aan bloedwaardes meten, beweerde Holmes, zoals het cholesterolgehalte, de hoeveelheid rode bloedcellen en de aanwezigheid van het zikavirus.

‘Je hoeft alleen maar door dit gebouw te lopen om te zien waar innovatie allemaal om draait’, jubelde Biden na afloop over het ‘laboratorium van de toekomst’, waar de zoals altijd in een zwarte coltrui gestoken Holmes – naar haar grote voorbeeld Steve Jobs – hem langs de rijen met miniLabs had gegidst. ‘Wat me nog het meest opwindt’, zei Biden over de apparaten, ‘is het diagnostische vermogen om kankers en hart- en vaatziekten vroeg op te sporen.’

Er zat alleen een addertje onder het gras: Biden was zojuist rondgeleid in een neplaboratorium. In opdracht van Holmes had een ploeg Theranos-werknemers in allerijl een ruimte in het bedrijfspand leeggehaald, overgeschilderd en voorzien van metalen schappen, die ze vol hadden geplempt met miniLabs, zoals John Carreyrou beschrijft in zijn boek Bad Blood. Met deze laboratorische variant van een potemkindorp kon Holmes het echte lab van Theranos verborgen houden voor het hoge bezoek.

In het echte lab stonden namelijk de gekraakte apparaten van het Duitse Siemens waarop Theranos in het grootste geheim zijn bloedtesten uitvoerde. De eigen apparaten waren namelijk zo onnauwkeurig dat je bijna net zo goed een muntje op kon gooien. Zo bleken de testosteronmetingen van Theranos – een kofferwoord van ‘therapie’ en ‘diagnose’ – in liefst 87 procent van de gevallen niet te kloppen. Hetzelfde gold voor 22 procent van de prostaatkankeranalyses.

Dinsdag verschijnt Elizabeth Anne Holmes (1984) voor de rechter in San Jose, drie jaar na de ondergang van haar bedrijf, dat op het hoogtepunt bijna 10 miljard dollar waard was en van Holmes ‘s werelds jongste vrouwelijke selfmade miljardair had gemaakt. ‘Hoewel Theranos tegenover artsen en patiënten beweerde nauwkeurige, snelle, betrouwbare en goedkope bloedtesten en resultaten te kunnen leveren’, luidt de aanklacht tegen Holmes en haar ex-compagnon Ramesh Balwani, ‘wisten Holmes en Balwani dat de technologie van Theranos in feite niet in staat was om consistent nauwkeurige en betrouwbare resultaten te produceren voor bepaalde bloedtesten.’ Holmes en Balwani zeggen onschuldig te zijn.

Onder de getuigen bevinden zich verschillende patiënten die zeggen te zijn misleid door de bloeduitslagen van Theranos-apparaten, die onder meer in winkels van Walgreens stonden, de grootste Amerikaanse drogisterijketen. Zij kregen na een test bijvoorbeeld te horen dat ze hiv-positief waren, aan prostaatkanker leden of een miskraam hadden, wat allemaal niet bleek te kloppen.

Elizabeth Holmes,  6 oktober 2015.
 Beeld Getty
Elizabeth Holmes, 6 oktober 2015.Beeld Getty

Joe Biden was lang niet de enige bejaarde hotemetoot die zich door Holmes liet bedotten. Ex-ministers van Buitenlandse Zaken Henry Kissinger en wijlen George Shultz lieten zich zelfs verleiden tot een plaats in de raad van bestuur van Theranos, net als viersterrengeneraal James ‘Mad Dog’ Mattis, de latere minister van Defensie onder president Trump, aan wie Holmes een toekomst voorspiegelde met razendsnelle bloeduitslagen voor gewonde soldaten op het slagveld. Kissinger en Mattis zullen naar verwachting getuigen in het proces, net als mediamagnaat Rupert Murdoch, die zijn investering van 125 miljoen dollar in Theranos uiteindelijk voor de som van 1 dollar moest verkopen.

‘We zien een wereld voor ons waarin niemand ooit nog hoeft te zeggen: ‘Had ik het maar eerder geweten’, een wereld waarin niemand ooit nog te vroeg vaarwel hoeft te zeggen’, zei Holmes ooit over de missie waarvoor ze als 19-jarige haar studie chemische technologie aan Stanford had opgegeven: om bloedonderzoek bijna even makkelijk te maken als op de weegschaal stappen. Dankzij Theranos zouden artsen en patiënten niet alleen razendsnel een tekort aan pak ‘m beet kalium, vitamine B12 of glucose kunnen opsporen, maar bijvoorbeeld ook kankercellen, ongezonde schildklierwaarden en hiv.

De door Holmes tot de ‘iPods van de gezondheidszorg’ gebombardeerde apparaten kampten echter met zoveel kuren dat ze in de ogen van veel werknemers eigenlijk nooit de markt op hadden gemogen. Maar wie kritiek leverde, werd op staande voet ontslagen. Dit overkwam bijvoorbeeld hoofd financiën Henry Mosley, die had ontdekt dat Holmes een stel hoge omes van de Zwitserse farmaceut Novartis voor de gek had gehouden. Tijdens een presentatie in Bazel had ze nep-bloeduitslagen op het computerscherm getoverd, omdat de apparatuur van Theranos weer eens werk weigerde.

Toen Mosley haar met het bedrog confronteerde, zei ze unverfroren: ‘Henry, jij bent geen teamspeler’. Mosley werd op staande voet ontslagen, net als veel dissidente werknemers na hem. In een toespraak in een bedrijfskantine hield ze haar personeel ooit voor dat ze zichzelf als de grondlegger van een religie zag – en wie daar niet in geloofde, kon zijn biezen pakken.

3x Elizabeth Holmes

Zelfs de stem van Elizabeth Holmes was nep, merkten collega’s. Voor de buitenwereld zette ze expres een diepe contralto-stem op, alsof ze het edelgas xenon had ingeademd. Een lage stem zou meer gezag verlenen, blijkt uit veel onderzoeken. In enthousiaste of boze buien vergat ze haar natuurlijke sopraanstem te verbloemen.

Op haar 7de probeerde Holmes een tijdmachine uit te vinden, inclusief uitvoerige technische tekeningen, vertelde ze ooit in een interview. Op haar 9de las ze Moby Dick van kaft tot kaft. Op haar 10de besloot ze miljardair te worden, wat uiteindelijk ook lukte, totdat Theranos ten onder ging.

Holmes beschuldigt haar ex-vriend en Theranos-compagnon Ramesh ‘Sunny’ Balwani van emotioneel en seksueel misbruik. Daardoor zou ze niet verantwoordelijk zijn geweest voor haar daden ten tijde van de vermeende misdaden onder haar leiding, luidt het verweer van haar advocaten. Balwani ontkent de beschuldigingen.

Meer over