ProfielKristaline Georgieva

De tweede Koude Oorlog van IMF-baas Kristaline Georgieva

IMF-baas Kristalina Georgieva moet vrezen voor haar baan. Heeft de Bulgaarse in haar tijd bij de Wereldbank China voorgetrokken? Of is ze slachtoffer van een conservatief complot?

Kristalina Georgieva in augustus 2021, tijdens een overleg in Berlijn.  Beeld REUTERS
Kristalina Georgieva in augustus 2021, tijdens een overleg in Berlijn.Beeld REUTERS

Kristalina Georgieva is pas enkele dagen in functie als ze tijdens de jaarvergadering van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in oktober 2019 de degens kruist met kritische ngo’s. Die zien een goedlachse vrouw, klein van stuk, ogenschijnlijk wars van machtsvertoon. ‘De grootste eer van mijn leven’, noemt ze haar promotie tot baas van het IMF, dat vooral bekend is om de noodleningen aan crisislanden. De Bulgaarse is de eerste directeur uit een opkomende economie – het Oost-Europese accent klinkt nog door in haar Engels.

Daarna pareert ze geduldig de stortvloed aan sceptische vragen en opmerkingen uit de zaal. Zeker, klimaatverandering wordt onder haar leiding een speerpunt. Net als vrouwenrechten. Sociale gerechtigheid. En inderdaad, het IMF heeft in het verleden fouten gemaakt toen het crisislanden opdroeg blind te bezuinigen. Of die neoliberale agenda in de praktijk nog steeds doorklinkt in de voorgeschreven hervormingen? ‘Daar zal ik serieus naar kijken’, belooft ze plechtig. Haar publiek heeft ze dan allang voor zich ingenomen.

China voortrekken

Komende week komen ministers, centrale bankiers, economen en ngo’s opnieuw bijeen in Washington, zij het virtueel. Maar het is uiterst onzeker of Georgieva ze welkom mag heten. Twee jaar na haar aantreden vecht de milieu-econoom voor haar overleven. Persbureau Reuters meldt op basis van ‘ingewijden’ dat vrijdag niet alleen het IMF-bestuur, maar ook de Amerikaanse regering zich buigt over de vraag of ze moet opstappen. De Verenigde Staten hebben als belangrijkste aandeelhouder van het fonds vaak een doorslaggevende stem.

Aanleiding voor de affaire is een onderzoek naar onethisch gedrag bij haar vorige werkgever, de Wereldbank. Dat bevat geen smoking gun, maar wel veel beschuldigingen richting Georgieva. Onder haar leiding zou China in 2018 een hogere positie zijn toebedeeld op de ‘Doing Business’-ranglijst. Die laat zien waar het voor bedrijven het beste is om zaken te doen. De insinuatie: de huidige IMF-topvrouw zou druk hebben uitgeoefend op de onderzoekers, in ruil voor Chinese steun voor een extra kapitaalinjectie.

Georgieva spreekt dit in een schriftelijke reactie fel tegen. Maar daarmee is de kous niet af. Naar het schijnt luistert ze in roerige tijden graag naar Beethovens Vijfde. Die zal ze op dit moment grijs draaien, want de Amerikaanse Republikeinen ruiken bloed. Slecht voorteken: minister van Financiën Janet Yellen neemt naar verluidt al een tijdje de telefoon niet meer op als de IMF-directeur belt.

Communistische jeugd

Opgegroeid in communistisch Bulgarije is Georgieva wel wat tegenslag gewend. Haar moeder kwam uit een bourgeois-familie: hun land en hotel werd genationaliseerd. Vader hield zich als ingenieur bezig met de aanleg van wegen. Haar eerste praktische ervaring met vraag, aanbod en het prijsmechanisme deed de in 1953 geboren Kristalina op de markt in Sofia op. Daar verkocht ze levensmiddelen. Ondertussen studeerde ze aan de Karl Marx Hogeschool voor Economie.

Na een proefschrift over milieubeleid vertrok ze eind jaren tachtig naar Groot-Brittannië. Volgens een profiel in de Financial Times trad ze daar, 34 jaar oud, toe tot het mondiale financiële stelsel. Om de hoek van de gerenommeerde London School of Economics opende ze een bankrekening. Ze zette er de 361 pond van haar academische beurs op. Plus 21 pond die ze mee had genomen uit Bulgarije.

Afrekening

Het was het startschot van een lange mars door de toonaangevende politieke en economische instituties van het kapitalistische Westen. Georgieva werkte voor het Massachusetts Institute of Technology, daarna voor de Wereldbank, was van 2010 tot 2016 Eurocommissaris in Brussel, en keerde daarna weer terug naar de Wereldbank. Vervolgens versloeg ze de Nederlandse oud-minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem in de strijd om de hoogste functie bij het IMF.

Aan dat succesverhaal dreigt nu voortijdig een eind te komen. Gaat Georgieva het redden? Mensen die met haar gewerkt hebben zijn opvallend verdeeld. Paul Romer, de Nobelprijswinnaar die in 2018 met ruzie vertrok als hoofdeconoom bij de Wereldbank, haalt hard uit naar Georgieva. Hij beticht haar van een gebrek aan wetenschappelijke integriteit.

Volgens collega-econoom Jeffrey Sachs is Georgieva daarentegen het zoveelste slachtoffer van de nieuwe Koude Oorlog tussen China en de Verenigde Staten. Joseph Stiglitz – net als Romer oud-hoofdeconoom van de Wereldbank plus Nobelprijs – spreekt zelfs van een ‘couppoging’.

Mensen genoeg die ontevreden zijn over Georgieva’s koers bij het IMF, stelt Stiglitz in een vlammend opiniestuk op Project Syndicate. ‘Sommige denken dat het (...) zich niet moet bezighouden met klimaatverandering. Sommigen vinden de progressieve omwenteling, met minder nadruk op bezuinigingen en meer op armoede en ontwikkeling, niks.’ Zijn conclusie: ‘Het onderzoek komt op mij over als een afrekening.’

3 keer Kristalina Georgieva

Over haar jeugd in communistisch Bulgarije: ‘We leefden in een omgeving zonder competitie, dus krijg je niet de besten en de slimsten, afgezien van sport misschien.’

Over de hyperinflatie in haar geboorteland eind jaren negentig: ‘Mijn moeders spaargeld verdween. Een leven lang sparen, weg in een paar dagen.’

Over het IMF-advies aan overheden in de coronacrisis: ‘Ik weet niet hoe vaak ik wel niet heb gezegd: geef geld uit. Houd de bonnetjes, maar blijft spenderen.’

Meer over