De trein van de onthaasting

Bijna een jaar geleden doorbrak Lovers Rail het monopolie van de Nederlandse Spoorwegen. In een half uur naar Amsterdam Beach; of beter, zeg maar gewoon een uur....

PETER VAN DEN BERG

0G AAT deze trein naar Roemenië?'

Het personeel van Lovers Rail op het Centraal Station van Amsterdam knippert niet eens met de ogen als een man van middelbare leeftijd de vraag stelt. 'Neen, zover komen we niet. Dit is de Kennemerstrandexpress naar IJmuiden Amsterdam Beach. Kijkt u maar op het bord.' Een kwartiertje eerder hadden een jongen en een meisje al bedremmeld geïnformeerd of 'dit de bus is naar Den Haag'.

Bijna een jaar geleden doorbrak de Kennemerstrandexpress van Lovers Rail het monopolie van de Nederlandse Spoorwegen. Een van de oudste spoorlijnen van Nederland, Amsterdam-Haarlem-Santpoort-Westerveld-IJmuiden, afgestoten door de NS, werd nieuw leven ingeblazen.

'Too hot in the city? Try the Amsterdam-Beach, only half an hour by Lovers Rail', kraait de folder. In een half uur naar het strand? Zeg maar gewoon een uur. Maar niemand zit ermee. Lovers is de trein van de onthaasting.

Op een affiche in de trein hebben passagiers hun bevindingen geschreven.

'Prachtig treintje, jammer dat het enige toilet zo smerig is.'

'Te gekke trein, zit heerlijk.'

'Het was fijn om met Lovers te zijn.'

'We hebben genoten van het ritje naar het strandt.'

'De service ontbreekt. Toen u begon was het goed, nu moet er meer gerief en bediening komen.'

'De joint was extra lekker.'

'Leuk ritje, maar niet om te staan.'

De asbakken zijn vol, aan de pluche armleuningen van sommige banken hangen rafels en bovendien zijn ze verre van schoon. Maar dat schijnt niemand te deren. In de eerste van de vier Belgische rijtuigen van zeker veertig jaar oud hangen kleine Boose-geluidsboxen, waaruit muziek met een nogal hoog Dennendal-gehalte weerklinkt. 'Behoorlijk oubollig die muziek', zegt een jonge vrouw. 'Wij vinden het niks, maar als je het niet wilt, ga je gewoon in een andere coupé zitten.'

De conducteur lijkt afstandelijk, maar is het allerminst. 'U mag in- en uitstappen waar u wilt. U mag ook de hele dag blijven zitten.' Geen zeelucht in de trein, zoals vorig jaar nog was beloofd. 'Dat hebben we geprobeerd, maar het leek te veel op een toiletluchtje. Werd niet als een succes ervaren. Trouwens uw zoontje kan op een kinderkaartje terwijl u een volwassenenkaartje heeft gekocht. Straks in Amsterdam kunt u aan het loket uw geld terugvragen.'

De Lovers-express legt de afstand Amsterdam-Haarlem in negentien minuten af. Vier minuten meer dan grote broer Nederlandse Spoorwegen. Vlakbij station Sloterdijk wordt een gele NS-joekel naar Nijmegen eruit gereden. Enkele passagiers kunnen een licht gevoel van triomf met moeite onderdrukken. Niet helemaal terecht overigens: de NS stopt te Sloterdijk, terwijl Lovers het station negeert.

De oude rijtuigen zijn in perfecte harmonie met het station van Haarlem. Toeristen kijken alsof ze water zien branden. In de coupés hangt een moeilijk definieerbaar gevoel van verbondenheid.

De tienjarige Paul de Graaff is met zijn tante uit Amsterdam op stap. 'Ik ben via mijn vader erg geïnteresseerd geraakt in treinen. Ik lees er veel over. We gaan niet voor het weer, maar voor de trein, die oude stijl is prachtig.' Hij had dolgraag foto's genomen, maar juist nu is het rolletje op. Volgende keer dan maar.

Vanaf Santpoort-Noord wordt het echt boemelen. Voor elke overgang houdt de trein halt, de conducteur springt uit, bedient met een sleutel de kasten die de spoorbomen doen sluiten, waarna de rijtuigen zich krakend weer in beweging zetten en verder voortsukkelen in een zo laag tempo dat de conducteur weer op de trein kan springen. Bij de spoorbomen staan spotters met fototoestellen. Passagiers hangen met hun hoofd uit het raam. 'Leuk hè, net het buitenland.'

0 WEE bejaarde dames zitten als vriendinnen knus naast elkaar. 'Nostalgie, daar komen we voor. Niet dat gehaaste, vlug, vlug, vlug. Bij de NS is het veel te druk, moet je een kwartier in de rij voor een loket staan, daar hebben we geen zin is. We gaan in Haarlem naar het Frans Halsmuseum, misschien later nog naar het Historisch Museum Zuid-Kennemerland.'

Met twee vrienden van een jaar of vijftig uit Amsterdam is het niet anders. Ook die laten het woord nostalgie vallen. 'Ik herken dit van vroeger. Had je in Amsterdam het blauwe trammetje De Kikker rijden naar Zandvoort en de Gooische Moordenaar. We weten dat er in IJmuiden niet veel te doen is, maar dat bevalt ons wel. We gaan gewoon eens even op de pier kijken.'

Peter Sul, directeur van Lovers kan zich wel vinden in de termen nostalgie en onthaasting. 'Ja, daar zijn we wel enigszins trots op. Dit is per slot van rekening geen forenzentrein.' Hoewel de bezettingsgraad wat achterblijft bij vorig jaar is het nog steeds de bedoeling dat de lijn wordt doorgetrokken naar het strand van IJmuiden. 'Binnen twee jaar moet het zover zijn, we zijn bezig met een haalbaarheidsonderzoek. Het gaat om een spoor met een lengte van 2,8 kilometer.'

Eind september stopt de Kennemerstrandexpress, maar dit najaar gaat wel de Spaarnetrein naar Haarlem lopen. Volgend jaar juni komen de lijnen naar Utrecht en Leiden-Den Haag erbij. 'Als ook de service Amsterdam-Hilversum en Amsterdam-Den Haag die nog op het verlanglijstje staan, worden geopend is de randstadexpress een feit.' Dan is Lovers pas een echte concurrent van de NS.

'Veel leuker dan de NS', beweert Koos van acht jaar. Hij is met zijn oma op stap. 'Dit is heel boeiend voor kinderen', zegt ze. 'Zo leren ze ook eens dat niet alles altijd even snel moet. In het verkeer is iedereen zo agressief. Kinderen kunnen zo leren dat er ook rustige manieren van reizen bestaan. En je ziet het ook weer eens vanuit een ander gezichtspunt dan de auto.' Koos knikt. 'Je ziet mooie huizen, leuke tuinen, oude stations. Kijk, een man op een ladder die in de tuin een boom staat te snoeien.'

De concurrentie is goed voor de NS, vindt zijn oma. 'Altijd het alleenrecht deugt niet. De NS mag best wat meer zijn best doen. Want echt klantvriendelijk is het niet altijd. Het personeel hier is ontzettend aardig. Ze helpen je met alles. Dat bevalt me goed.'

Zodra Berta, locomotief nummer 302270, IJmuiden binnenwaggelt, rent een man met een fototoestel in de aanslag door het weiland. Hij struikelt languit in het gras, herstelt zich en is nog juist op tijd om loc Berta, die puffend tot stilstand komt, voor de eeuwigheid vast te leggen.

De conductrices Ellen de Wit, Eva Nieland hebben er wel schik in. De Wit: 'Ik zou nooit conducteur bij de NS willen zijn. De mensen komen hier voor hun plezier in de trein. Daarom is het zo gezellig. Je kunt met iedereen een praatje maken.' Ester van de Linde van de Railtender Catering: 'Bij de NS heb je zakenlui die geen boe of bah zeggen. Hier schenk je een koffie in, maak je een praatje, ga je er even bijzitten. Bij de NS kan dat allemaal niet.'

Lovers Rail heeft twintig mensen in dienst, van wie er zestien full-time zijn. Ze zien de toekomst behoorlijk rooskleurig. 'Zeker nu we de Fransen aan de haak hebben geslagen. Eerst schrok ik er wel even van, want Lovers Rail is zo goed als overgenomen. Maar het biedt wel meer zekerheid.'

IJmuiden station. 'Moeten we er nou al uit?' Een station is er niet meer, want de NS maakte zo'n tien jaar geleden het oude stationsgebouw met de grond gelijk. De eindhalte van Lovers bestaat uit een aanlegsteiger opgebouwd uit veertien planken, een wachthokje op 28 betonplaten en that's all. 'Hier ontwikkelt NS Vastgoed', staat er aangegeven.

Het zal de Lovers-passagiers een zorg zijn. Die laten zich bijna zonder uitzondering onmiddellijk in de bus hijsen op weg naar Amsterdam-Beach. De bus trekt door een verfoeilijk bedrijvengebied; de schoonheidscommissie van de gemeente Velsen moet al zo'n vijftig jaar geleden ontbonden zijn. Als uiteindelijk na tien busminuten Amsterdam Beach is bereikt, klokt de stopwatch exact 59 minuten reistijd. Eén uur dus. De NS rijdt in 31 minuten van Amsterdam naar Zandvoort.

Nou en? Een jong echtpaar heeft de rit met Lovers Rail al een keer of acht gemaakt, ook vorig jaar al. 'Zeer prettig. Als je met de NS gaat, komt je vanzelf in de vretende snackcultuur terecht van Zandvoort. Wij bepalen liever onze eigen route. In Santpoort-Noord stappen we uit en we fietsen dan op ons gemak naar het strand. Daar is gelukkig niets te eten, dus het is ook rustig. We laten ons graag een beetje verleiden door dit boemeltreintje. Lekker over oud spoor, een heerlijk gevoel van landerigheid. Met Lovers slaan we een akelig randstedelijk stukje gewoon over.'

Sommige passagiers verbazen zich erover dat Lovers zich niet wat meer profileert met de havenactiviteiten en de visafslag van IJmuiden. 'Er valt hier meer te zien dan aan het strand. En is het niet geweldig dat je hier bij de visafslag een emmertje Hollandse Nieuwe voor iets meer dan een tientje kunt kopen of superblanke tigers en gamba's? Lovers moet het feit dat je slechts drie kwartier verwijderd bent van het fijnste lekkerbekje, zeepalinkje of scholletje veel meer uitbuiten.'

Ze zijn helemaal uit Amersfoort gekomen om het fenomeen te bewonderen. Henk Kievit en zijn vrouw Liesbeth maken er een dagje uit van. 'Heerlijk die pluche banken. Dit treintje stopt, ploegt en puft. Zoiets zou je bij de NS nooit accepteren, maar dit is gewoon vrijetijdsbesteding. In Amsterdam zagen we de trein naar Zandvoort. Afgeladen. Hier hebben we aan alle kanten plek.'

Een meisje schurkt zich tegen haar vriend en zegt: 'Geef me 'ns een kus. We zitten niet voor niks in een trein van Lovers.'

Meer over