De roep om moederliefde

Clubs, zaakwaarnemers en de verleidingen van het leven trekken aan de jonge voetballer. Jonathan Reis, ontslagen door PSV, was dolende en verslaafd aan drugs....

Door Willem Vissers

De jonge prof is stoer, kan goed voetballen, heeft tijd over en geld genoeg. Hij wordt aanbeden, terwijl hij het stadium van aanbidden net voorbij is. De jonge prof is ook kwetsbaar en onzeker. Hij is de lerende mens die valt en opstaat. Hij pendelt tussen basis en bank, tussen jeugd en volwassenheid, tussen schijnwerpers en duisternis. Soms verdwaalt hij in het donker. Wie zoekt hem dan?

Natuurlijk twijfelen ook clubs in het betaald voetbal of ze genoeg doen aan de begeleiding van jonge profs, met name als die afkomstig zijn uit vreemde culturen. PSV concludeerde al voor het ontslag van Jonathan Reis dat het fout is om talentvolle adolescenten alleen of met een vriend op zichzelf te laten wonen. De verleiding trekt voortdurend aan de bel.

Ajax geeft jeugdtrainers, vaak oud-voetballers, sinds kort bijscholing van ervaren docenten. Technisch directeur Leo Beenhakker van Feyenoord wil de staf aanvullen met iemand die sociaal-maatschappelijk onderlegd is, om eventuele dwalingen te herkennen of gewoon met een voetballer te praten over zijn leven als jonge sporter. ‘Maar je moet iemand vinden die geschikt is. Het voetbal is een speciale wereld.’

Reis werd op staande voet ontslagen, nadat eerder zijn landgenoten Fagner en De Bomfim wegkwijnden, en dat uitgerekend in Eindhoven, dikwijls beschreven als vrijplaats van gemoedelijkheid en zorg. De voetballer uit den vreemde ondervindt extra hindernissen op weg naar de top. Heimwee, eenzaamheid, cultuurschok.

‘Uit intensieve talentenbegeleiding is enorme winst te behalen’, denkt oud-international Bert Konterman. Hij was zelf van plan spelersmakelaar met een volledig pakket aan begeleiding te worden, maar hij was snel klaar met het wereldje.

‘Spelers vragen veel aandacht en maken daarvan soms misbruik. Je bent eeuwig in gesprek en het ligt altijd aan een ander.’ Maar het onderwerp boeit hem. ‘Je zou jeugdtrainers al een EHBO-cursus op psychologisch gebied moeten geven.’ Konterman traint nu een jeugdteam van FC Zwolle, waar hij ook technisch manager is.

Schrijnend zijn sommige verhalen. Voormalig Ajacied Cristian Chivu vertelde in het Parool eens over zijn eenzaamheid, over het balanceren op de rand van mislukking. ‘Ik ben nog een kind’, onthulde hij. De Roemeen zat af en toe wezenloos achter de Playstation en reed doelloos door Amsterdam. De Nigeriaan Kanu verpieterde in een woning in Diemen. Soms stookte hij een vuurtje in zijn kamer.

De Australiër Brett Holman was in zijn Excelsior-tijd vol van verdriet, alleen al bij de gedachte dat zijn ouders op 24 uur vliegen afstand waren.

In logistiek opzicht hebben de clubs het aardig voor elkaar. Ze regelen een huis, bankzaken, een auto. Maar eigenlijk begint het dan pas. Dan ontbreekt soms net dat beetje aandacht. Noem het een vleugje moederliefde.

Natuurlijk, vaak gaat het goed. Neem verdediger André Bahia, ook uit Brazilië. Hij tekende in 2004 een contract bij Feyenoord. Zijn vrouw kwam mee naar Rotterdam. Dat is cruciaal geweest. ‘Ik woon samen met mijn vrouw en kind van 2,5 jaar. Mijn vader is nu bij me, soms komen mijn moeder en zus. Ik wil ze zo vaak mogelijk om me heen hebben. Gezellig. Ik heb alles gedaan om snel te wennen aan Nederland. Als je alleen bent, ver van je land, is dat gewoon moeilijk.’

De jongeling balanceert op een koord. Probeer maar eens het evenwicht te bewaren, als van alle kanten winden waaien en mensen aan je trekken, als beneden de zee van verleidingen kolkt.

Joop Brand (72), voormalig trainer en voorheen onder meer hoofd-opleidingen van PSV, spreekt van pokerverslaving onder talenten, in gokpaleizen of via internet. Hij scout tegenwoordig jonge voetballers voor het makelaarskantoor van Chiel Dekker. Ach, hij heeft zoveel gezien en hij stelt de vraag die hij het voetbal zou willen voorleggen: ‘Waarom heb je een vakopleiding voor kapper, voor sportleraar, maar niet voor voetballer?’

Een voetballer moet zoveel meer leren dan dribbelen en schieten. Leren met geld omgaan bijvoorbeeld, een beetje psychologisch inzicht krijgen. Leren wat in hoofden omgaat, welke aandacht echt is en welke vals; de zee van tijd een beetje aardig benutten, desnoods.

Natuurlijk, zelfs bij optimale begeleiding kan het fout gaan, zoals in elke andere sector. PSV-trainer Fred Rutten heeft veel aandacht aan de jonge vader Reis besteed, en hij niet alleen. Maar de spits was 14 dagen met vakantie naar Brazilië en keerde onherkenbaar terug. Losgeslagen. Ook Bahia heeft zijn landgenoot geregeld gesproken. Hij merkte niets.

Beenhakker: ‘Je kunt ze niet in een doosje stoppen. Je kunt een internaat openen en gastgezinnen zoeken, maar op een gegeven moment wil een speler zelfstandig wonen. Je bent dan constant attent op signalen van afwijkend gedrag, maar soms zullen er incidenten zijn. Dat moet ook.’ Hij wil maar zeggen: overal ontsporen jeugdigen. In het voetbal zijn de verleidingen alleen groter.

Voor beoogde verbeteringen is een fijnzinnig samenspel nodig tussen zaakwaarnemers en clubs. De clubs moeten het voortouw nemen, want zij zijn werkgever. Konterman: ‘Menig makelaar ziet zijn speler één keer per maand.’ Het gilde der zaakwaarnemers beseft dat het sluiten van een contract en het opstrijken van commissie niet meer genoeg is om klanten te binden. Bureaus dragen namen als Fair Deal Sportsmanagement of Forza Fides. Klaus Vink van Fair Deal begeleidde de transfer van Eljero Elia van FC Twente naar HSV.

Alleen al de strijd om de talenten van de jongen te mogen verhandelen, zou een voetballer van de kaart kunnen brengen. Vink: ‘Andere makelaars hebben zowel zijn vader als moeder een auto aangeboden, om hem in hun stal te krijgen. En ik weet ook niet of Eljero de psychische problemen rond zijn moeizame transfer had overwonnen als hij niet zo gesteund was door ons. Op een gegeven moment was Twente ook niet meer goed genoeg voor hem. Hij vergat gewoon dat hij nog een contract had.’

De moderne makelaar biedt een totaalpakket met hulp op allerlei fronten. Middenvelder Clarence Seedorf van AC Milan gaat nog verder. Hij nam een belang in een club, Monza uit de derde divisie, waar hij probeert een club te leiden zoals hij denkt dat het zou moeten. ‘We willen ook kampioenen in het leven ontwikkelen, die normen en waarden leren waarderen en een opleiding krijgen.’

Sef Vergoossen had bij PSV in dienst willen treden als talentenbegeleider, nadat hij in 2008 met de titel afzwaaide als interim-trainer. De functie was hem min of meer aangeboden, maar ‘ik heb er nooit meer iets over gehoord’. Terwijl zo iemand hard nodig is, want de stap van jeugd naar senioren is zwaar. ‘Je komt opeens in een andere wereld terecht. In een jeugdploeg ben je redelijk beschermd. Je hebt een vaste leider, één trainer, je speelt bijna altijd.’ Daarna volgt de moeilijkste stap, in fysieke, mentale en emotionele zin. ‘Dat probleem wordt veel te weinig onderkend door clubs.’

Vergoossen weet nog hoe hij Reis vroeg mee te doen aan een toernooi voor de A-jeugd in Dortmund. De jongen reageerde enthousiast, totdat hij de volgende dag alsnog afzegde, op advies van zijn zaakwaarnemer. Reis zou geblesseerd kunnen raken. ‘Ik heb hem toen definitief teruggezet naar Jong PSV. Hij raakte geblesseerd aan de enkel en er gebeurden allerlei vreemde dingen. Hij ging bij andere dokters lopen, haalde zelf het gips van zijn enkel, keerde terug naar Brazilië.’

Vergoossen snapt niet waarom clubs zoveel ruimte bieden. Een jeugdspeler opleiden kost 10 tot 15 duizend euro per jaar. Kapitaalvernietiging ligt op de loer. ‘In de moeilijkste fase laten we een deel van de begeleiding vallen.’

Clubs hebben speciale mensen voor de begeleiding van nieuwe spelers. Niet alleen bestemd voor jongelingen en buitenlanders. Herman Pinkster bij Ajax, Jan Mastenbroek bij Feyenoord, Jan van Staa bij FC Twente. ‘Host-manager’, staat op het visitekaartje van Van Staa. ‘We gaan ver in de begeleiding, zeker nu we zo veel jonge buitenlandse spelers hebben. Gastfamilies zoeken, begeleid wonen regelen, of zelfstandig wonen. We proberen problemen voor te zijn.

‘Het hele traject is een stappenplan. Voeding, studie, religie, alles komt voorbij. Ik ben deze week bezig met Javadov, onze nieuwe aanvaller uit Azerbeidzjan. Eerst was zijn vader mee, straks komt zijn moeder. En onze Irakees Akram hebben we een week naar zijn moeder in Bagdad gestuurd, nu hij geblesseerd is.’

Maar de begeleiders houden zich vooral bezig met logistieke zaken. Ze zijn geen psycholoog. Van Staa: ‘Zo noemen ze me soms wel.’ Eventueel kan de speler met problemen terecht bij de trainer, of bij een vertrouwenspersoon. Of bij zijn zaakwaarnemer, natuurlijk.

Klaus Vink van Fair Deal: ‘Onze Frank Schouten is de hele dag onderweg. Hij praat over alles, tot relatieproblemen aan toe. Spelers moeten sterk in hun schoenen staan in het huidige voetbal. Soms denken ze dat ze God zijn, of iemand die daarop lijkt. Ik vraag me weleens af hoe ík gereageerd zou hebben toen ik 21 was. We zijn soms noodgedwongen een plaatsvervangende vader.’

Hij ziet het geregeld fout gaan. ‘Tegen het uitgavenpatroon van sommige jongens is geen kruid gewassen. Op een gegeven moment weet je: wat we ook doen, die zullen het niet redden. Ze gaan gokken, ze raken aan de drank.’ Konterman: ‘De gezelligheid van vroeger is verdwenen. Voetballers leven in hun eigen wereldje. Iedereen zit op zijn eigen kamer.’

Konterman ziet trouwens voordelen in de financiële crisis. Selecties en salarissen zullen krimpen. Misschien dat voetballers weer iets naast het voetbal gaan doen, dat ze meer oog krijgen voor de maatschappij buiten hun eigen wereld. ‘Maar alles begint eigenlijk bij de opvoeding door de ouders.’

Directeur Jan Reker van PSV herinnert zich de komst van Jan Heintze, in de jaren tachtig, toen hij zelf trainer was bij PSV. Heintze wilde op kamers, maar dat leek PSV geen goed idee. ‘Na overleg met mijn vrouw hebben we hem in huis genomen. Hij heeft de boeken van Dikkertje Dap en Nijntje Pluis voorgelezen aan mijn kinderen. Hij was als de oudere broer voor ze en leerde Nederlands.’

Meer over