De plakschol

Niks eerlijker dan vis, dachten we. Zwemt in zee, raakt in een net, visafslag, marktkraam, pan, bord, hap. En dat allemaal binnen een dag of zo....

Maar dan kenden wij de visserman niet, zo maakt Nederlands octrooi nummer 1006279 duidelijk. Het octrooi staat op naam van Jan Bos, blijkens ons telefoonboek een van de directeuren van Bos Fishproducts Urk in dezelfde vissersplaats. En het gaat over een 'werkwijze en mal voor het hecht met elkaar verbinden van delen vis'. Plakschol, begrijpen we uit tekst en tekeningen.

Eerst Bos' zorgen. De moderne consument is veeleisend. Die neemt geen genoegen meer met verschillende scholletjes op het bord. We willen allemaal precies dezelfde maat, want alleen eerlijk is eerlijk.

Maar de natuur doet niet aan eerlijk. Grote schol bevat 's winters veel kuit en weinig vis, zodat ze goedkoper zijn dan kleine scholletjes. En 's zomers is het precies andersom. Ga er maar aan staan, als visproducent.

Menigeen kiest voor de gemakkelijke weg. Die perst er blokken van en bevriest die. Daarna kunnen ze gemakkelijk worden verzaagd tot vierkante porties.

Dat kan ook creatiever. Uitvinder Bos in het Urker octrooi: 'Om onafhankelijk van het visaanbod tegen een lage kostprijs visproducten van gelijk gewicht en nagenoeg gelijke afmetingen te kunnen prduceren, neemt men de vis in delen uiteen en verbindt men deze delen met elkaar onder gebruikmaking van een hechtmiddel.'

Omdat dezelfde veeleisende consument geen visstick pikt als hij scholfilet bedoelt, moet dat allemaal een beetje met beleid. De filet wordt machinaal, maar netjes van de vissen gewonnen en daarna in een mal met een suggestief vissilhouet onder lichte druk verlijmd. De druk moet daarbij niet te hoog worden, omdat anders de structuur van het visvlees verloren gaat.

Als lijm gebruikt Bos vermalen visgraat en rugdelen van de vissen, vermengd met een sojaolie die sowieso al 'verrassend gelijk naar vis smaakt'. Koken en bakken krijgen, zo blijkt uit proeven, de verlijmde delen niet van elkaar. Bijten wel. Voordeel is bovendien dat met vislijm ook het afval nog een economische waarde krijgt. Weggooien is zonde.

Aan het verlijmen komt geen mensenhand te pas. De scholfilets worden met het hechtmiddel vermengd en zachtjes tot een soort deeg gekneed, dat in de mal wordt geperst.

Ook daarmee, lezen we, manoeuvreert de Urker visser op het scherp van de snede. Het octrooi: 'Gebleken is dat een verhouding van 40 gewichtsprocenten filets en 60 procent hechtmiddel een deeg oplevert waarvan de delen zeer hecht verbonden kunnen worden'. En dat niet te duur wordt.

Geniale uitvinding, lijkt het, in elk geval vanuit vissersperspectief. Maar niks. Wie uitvinder Jan Bos van de plakschol wil bellen bij Bos Fishproducts Urk vangt bot. Bos is vorig jaar failliet gegaan, meldt een collega-diepvriesvishandel met dezelfde naam. Hij werkt nu elders.

Maar aan zijn plakschol heeft dat allemaal niet gelegen. Die is wel degelijk op de markt, zij het nu via een andere producent. Moeten wij zaterdag maar eens goed kijken naar onze gepaneerde scholfrituurfilets.

Meer over