ProfielMarjan Rintel

De nieuwe ceo van KLM heeft al iets recht te zetten voordat ze überhaupt is begonnen

Een bedrijf dat opkrabbelt van de financiële afgrond, op gespannen voet staat met zowel de overheid als het moederconcern en een ondernemingsraad die niet unaniem enthousiast is over haar benoeming. Er is werk aan de winkel voor de kersverse ceo van KLM, Marjan Rintel.

Robèrt Misset
Marjan Rintel in haar tijd als president-directeur werkzaam bij de Nederlandse Spoorwegen.  Beeld Roger Cremers / Lumen
Marjan Rintel in haar tijd als president-directeur werkzaam bij de Nederlandse Spoorwegen.Beeld Roger Cremers / Lumen

Als schoolhoofd in Doorn had opa Rintel het eigenzinnige karakter van zijn kleindochter Marjan omschreven in een sinterklaasgedicht. ‘Een eigen willetje, albedilletje’. Die eigen wil neemt Marjan Rintel (54) ook mee bij haar transfer van de NS naar KLM, waar ze per 1 juli Pieter Elbers moet opvolgen.

Rintel wordt, evenals bij de spoorwegen, bij KLM binnengehaald als de eerste vrouwelijke ceo in een mannenbolwerk; de directie bestond louter uit mannen. Toch zou het personeel een voorkeur hebben gehad voor Pieter Bootsma, die bij het moederconcern Air France-KLM mede de commerciële strategie bepaalt.

‘Rintel zal zich moeten bewijzen. Bootsma is gepokt en gemazeld en zit al een tijd in Parijs’, zegt Chris van Elswijk, KLM-medewerker en voorzitter van de Vakbond voor Nederlands Cabinepersoneel (VNC). ‘Vanwege zijn cv hadden sommige mensen hun kaarten op hem gezet.’

Controverse met de ondernemingsraad

Bootsma heeft volgens een ingewijde meer kennis van de luchtvaart en zit ‘dichter op het vuur’. En het vuur brandt volgens de KLM’ers in Parijs, waar Ben Smith, topman van Air France-KLM, het moederbedrijf verder wil centraliseren. Nu het contract met Smith opnieuw werd verlengd tot 2027 zal Rintel de onafhankelijke status van KLM moeten blijven bevechten. ‘Zij moet onze zelfstandigheid verdedigen, opdat wij onze eigen broek kunnen ophouden’, zegt Van Elswijk. ‘We willen geen lijndienst worden van Parijs.’

In een persbericht stelt KLM dat de ondernemingsraad om advies wordt gevraagd, waarna de benoeming van Rintel door de aandeelhouders moet worden bevestigd. Juist die ondernemingsraad lijkt verdeeld. In een brief aan het personeel, ingezien door de Volkskrant, zegt de OR ‘veel ongemak bij het moment van betrokkenheid’ te voelen en ‘teleurgesteld te zijn’ dat het advies ‘zo zichtbaar’ moet plaatsvinden.

Zo dreigt Rintel een valse start te maken. ‘Marjan moet iets rechtzetten, al kan ze er niks aan doen dat de procedure wellicht niet goed is verlopen’, zegt Van Elswijk. ‘Het is jammer dat de controverse met de ondernemingsraad voor de bühne wordt uitgevochten. Dat had KLM anders kunnen doen.’

Crisismanagement

Rintel werkte na haar studie bedrijfskunde in Groningen tot 2014 vijftien jaar bij KLM, onder meer als directeur marketingstrategie en de Schiphol Group. Daar ontmoette ze haar man met wie ze twee kinderen heeft. Nu treft ze een bedrijf dat nog steeds in zwaar weer verkeert na de coronacrisis. Het verlies over 2021 bedroeg 3,3 miljard euro na een verliespost van 7 miljard euro in 2020, toen KLM zesduizend van de 32 duizend werknemers moest ontslaan.

Dankzij de miljardensteun van de overheid bleef KLM overeind, het bedrijf krabbelt nu langzaam uit het dal. Rintel werd door KLM ook teruggehaald vanwege haar contacten in politiek Den Haag. Voormalig D66-minister en Kamerlid Roger van Boxtel fungeerde als gids voor zijn opvolger bij de NS. ‘In mijn laatste jaren bij de NS nam ik Marjan al vaak mee naar Den Haag om dat netwerk op te bouwen. En dat heeft ze zelf doorgezet, ze kent de weg bij de ministeries van Financiën, Infrastructuur en Waterstaat.’

Van de trein naar het vliegtuig, van geel (NS) weer terug naar blauw (KLM). Tast het haar geloofwaardigheid aan? ‘Welnee’, zegt Van Boxtel. ‘Marjan maakt de cirkel rond. Ik denk dat ze heeft geworsteld met die keuze. Maar na acht jaar NS dacht ze: deze vlucht komt maar één keer voorbij.’

Bij KLM staat ze voor ‘enorme uitdagingen’, zegt Van Boxtel. Rintel begon bij NS in oktober 2020 eveneens in crisistijd, het bedrijf raakte tijdens de pandemie 90 procent van de reizigers kwijt. Van Boxtel: ‘Ze gaf zichzelf meteen 100 procent. Marjan is toegewijd, heeft veel verstand van logistiek en operationele zaken. Daar ligt haar kracht. Ze heeft altijd oog voor haar mensen, maar kan ook hard zijn. Marjan is geen doetje.’

Die bagage als crisismanager komt Rintel nu ook van pas bij KLM, waar ze moet balanceren in de machtsstrijd tussen het moederbedrijf in Parijs en het hoofdkantoor van KLM in Amstelveen. ‘Marjan is niet kopschuw, ze gaat met opgeheven hoofd het gevecht aan als dat nodig is’, stelt Van Boxtel.

Rendementsdenken

Toch zegt Henri Janssen, bestuurder van vakbond FNV Spoor, dat weinig medewerkers bij de NS een traan laten om haar vertrek. ‘Ze is intelligent en beslist niet meedogenloos. Toch heeft Rintel in die korte tijd als president-directeur niet de harten van het personeel kunnen veroveren. Rintel heeft mensen tegen zich in het harnas gejaagd door het rendementsdenken in te voeren. Ze denkt te weten wat er leeft op de werkvloer, maar niet iedereen durfde open en eerlijk te zijn. Een kaartautomaat mag nooit het contact tussen reiziger en de NS vervangen. En dat vergeet Rintel wel eens.’

Volgens Van Boxtel zal Rintel juist een brug slaan tussen het spoor en de luchtvaart door geel en blauw dichter bij elkaar te brengen. ‘Ik denk dat bepaalde hogesnelheidsverbindingen en de KLM aan elkaar moeten worden gekoppeld. De politiek was er nog niet rijp voor, het zou mooi zijn als Marjan dat weet te realiseren.’

Freek Bos, directeur reizigersvereniging Rover, schetst het vergezicht voor Rintel. ‘Ik verwacht dat KLM binnenkort alle korte vluchten afschaft en blauwe treinen door Europa laat rijden. Ik ken Marjan als een stevige persoonlijkheid die weet hoe duurzaam de trein is. Als zij blauw dichter bij de duurzaamheid brengt door zelf treinen in te zetten, zal de reiziger het alleen maar toejuichen.’

3x Marjan Rintel

‘Hard op de inhoud, zacht op de relatie’, is Rintel’s motto. In een interview met Management Scope uit 2017 zegt ze de balans te zoeken tussen emoties en de feiten. ‘Ik probeer iets meer de verzakelijking te zoeken.’ Maar ze zegt niet alleen resultaatgericht te zijn. In Trouw vertelde Rintel hoe ze elke woensdag met de trein door het land ging om naar haar haar personeel te luisteren, van managers tot conducteurs en medewerkers op de stations.

In het opinieblad Forum van werkgeversorganisatie VNO-NCW omschrijft Rintel zich als een ‘marathonloper’ die soms de stilte van de natuur verkiest. ‘Dan nodig ik de beste vogelspotter van Nederland uit en gaan we een hele ochtend op stap. In de Oostvaardersplassen op zoek naar een zeearend of een uil. Ik ben ook gek op de ijsvogel.’

Rintel heeft ‘een enorme drive heeft en ambitie’, maar een hekel aan dominant gedrag volgens Bram Gräber van SHV Energy en voormalig werkgever bij KLM in het Financieele Dagblad. ‘Haar ervaring heeft haar geleerd dat de beste oplossing niet komt van degene die het meeste lawaai maakt.’