'De kopers richten zich op topstukken'

Achtergrond..

AMSTERDAM Oude meesters blijken zelfs in economisch kwakkelweer in trek. Nadat begin deze week bij Christie’s in Londen Rembrandts Portret van een oude man met de handen in zijn zij (1658) en een tekening van Rafaël uit 1510 voor recordbedragen werden afgehamerd, was het woensdagavond de beurt aan Antoon van Dyck (1599-1641). Zijn zelfportret uit 1640 ging bij Sotheby’s weg voor 8,5 miljoen euro, drie keer de geschatte opbrengst.

Voor de verwante veilinghuizen in Amsterdam komen de prijzen niet als een complete verrassing. Bij Sotheby’s brachten twee pas ontdekte stillevens van de 17de-eeuwse schilder Adriaen Coorte meer dan 3 miljoen euro op. Dat was het tienvoudige van de raming. Bij Christie’s deden impressionisten het onlangs goed.

De oude meesters hebben als prijsstuwend kenmerk dat ze steeds schaarser worden. Veel werk hangt in musea en zal nauwelijks nog op de markt komen. Volgens Taco Dibbits, hoofd collecties van het Rijksmuseum, is het vrijwel zeker dat het werk van Rafaël de laatste tekening van de meester was die uit particulier bezit werd aangeboden. ‘De vorige keer was al acht jaar geleden.’ Voor de afbeelding in zwart krijt Het hoofd van een muze werd 32 miljoen euro betaald. Volgens Dibbits is de tekening – bestemd voor het Vaticaan – van een uitzonderlijke kwaliteit, ‘in schoonheid en eenvoud’. Tot 1850 was het nog in bezit van koning Willem II. Ook de Van Dyck mocht er zijn: ‘Door de beroemde meester van de beroemde meester; wat wil je nog meer.’

Dat de Rembrandt maar net de schatting van het veilinghuis haalde, hing volgens Dibbits samen met de staat van het schilderij. Dat moet nog worden gerestaureerd, de kleuren gaan schuil onder een dikke laag vernis. De 22 miljoen was wel het hoogste bedrag dat ooit voor een Rembrandt is betaald.

De records laten zich ook verklaren door het gestaag uitdijend leger van de rijken. Dibbits: ‘Een paar jaar geleden had je twee Russen, nu zijn er tien, en tien Indiërs en twintig Chinezen. Door de crisis neemt het weer iets af, maar er blijven nog genoeg bieders over.’ Hij wijst ook op de marketingcampagnes van de veilinghuizen, die alle uithoeken van de wereld bereiken, en de lage stand van het Britse pond.

Volgens een woordvoerder van Christie’s in Amsterdam richt de markt zich op kunst waarvan de kwaliteit onomstotelijk vaststaat. ‘Bij de moderne kunst is dat soms een gok. Zijn Jeff Koons en Damien Hirst over 40, 50 jaar nog net zo hip als nu? Oude meesters zijn veel minder speculatief.’ Ook het aantal ‘snelle jongens’ dat kunstenaars als merk koopt, zonder zich af te vragen of het werk wel goed is, loopt volgens hem terug.

Managing director Mark Grol van Sotheby’s Amsterdam stelt vast dat de kopers zich meer dan ooit richten op topstukken. ‘Daarin bestaat vertrouwen. Daar durft men nog geld in te steken. Het is de onderkant die moeilijker is geworden.’ Zijn vestiging is met het oog op die ontwikkeling de afgelopen maanden fors ingekrompen. Van de 65 medewerkers zijn er nog 20 over.

Vraag aan Taco Dibbits: is met de huidige prijzen Het portret van Catrina Hooghsaet, de laatste Rembrandt in particulier bezit, voor het Rijksmuseum nu definitief uit beeld? Een poging tot aankoop in 2007 strandde op een miljoenenverschil tussen vraag en aanbod. ‘Het blijft een prachtig werk. Maar we zijn er op dit moment niet mee bezig.’

Meer over