analyse

De banken kunnen nergens heen met uw spaargeld – en dat begint klanten in hun portemonnee te raken

Een hond staat buiten bij een vestiging van ING bank, terwijl zijn baasje binnen staat. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Een hond staat buiten bij een vestiging van ING bank, terwijl zijn baasje binnen staat.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Sinds de lockdown stroomt het spaargeld naar de banken. Maar die kunnen er nu weinig mee. De banken verhogen stapje voor stapje de kosten voor klanten, die er weinig voor terugkrijgen.

Het was een nogal ongelukkige timing. Een deel van de vijf miljoen rekeninghouders van ABN Amro kreeg maandag bericht over tariefsverhogingen en renteverlagingen, net op het moment dat de bank voor 480 miljoen euro een schikking trof met justitie vanwege falend toezicht op witwassen.

Tot ongenoegen van veel klanten werd gesteld: ‘Banken spelen een belangrijke rol bij het bestrijden van financiële criminaliteit, zoals fraude en witwassen. Helaas brengt dit kosten met zich mee. Een deel van de kosten verwerken we in de nieuwe tarieven.’

ABN Amro is niet de enige die tarieven verhoogt en de grens voor het in rekening brengen van negatieve rentes verlaagt. Alle banken zijn ermee bezig. Behalve door extra kosten voor het controleren van mogelijk frauduleuze rekeningen – één op de vijf medewerkers van de bank houdt zich daarmee bezig – wordt dat veroorzaakt door de enorme toevloed van spaargeld als gevolg van de lockdown. Geld dat de banken niet of moeilijk weer kunnen uitzetten.

Bij ABN Amro gaan de kosten van een basispakket van 1,70 naar 1,95 euro per maand. Ook gaat de bank 5 euro in rekening brengen aan klanten die meer dan 10 duizend euro per jaar pinnen. En vanaf 1 juli zal al voor spaarsaldi boven 150 duizend euro een negatieve rente van 0,5 procent in rekening worden gebracht in plaats van boven de 500 duizend zoals nu.

‘Als het ene schaap over de dam is, volgen ze meestal allemaal’, zegt Joyce Donat van de Consumentenbond. ‘Alleen doen ze dat op een verschillend tijdstip, zodat het moeilijk is om te zeggen bij welke bank je moet zijn. Bij de vorige peiling, in maart, was dat de Oranjerekening met korting van de ING. ‘Maar het hangt helemaal van het profiel van de individuele klant af.’

De Consumentenbond vindt het vooral irritant dat de hogere kosten gepaard gaan met minder service. ‘Klanten moeten steeds meer zelf doen. De banken zouden minimaal veilig betalingsverkeer kunnen garanderen. Maar als er iets fout gaat, laten ze de klant ervoor opdraaien.’

Heimwee naar loonzakje

Rabobank verhoogde het basispakket – inclusief creditcard – al per 1 april van 3,10 naar 3,35 euro. ING en SNS zullen vanaf 1 juli een negatieve rente in rekening brengen voor spaarsaldi boven de 100 duizend euro. En bij Triodos kost sparen sowieso geld.

Ouderen zullen bijna heimwee krijgen naar het oude loonzakje dat ongeveer vijftig jaar geleden verdween. Toen vochten de banken om klanten en probeerden ze die met premies en cadeautjes binnen te halen. Nu lijken ze klanten met betaal- en spaarrekeningen liever kwijt te zijn dan rijk. ‘Zonder bank kunnen we helaas niet’, stelt Donat.

Sinds de lockdown stroomt het spaargeld naar de banken doordat de horeca en winkels dicht zijn en evenementen niet doorgaan. Omdat bedrijven vanwege de pandemie minder krediet opnemen voor investeringen, is er geen bestemming voor. Ze moeten daarom de overtollige contanten parkeren bij de Europese Centrale Bank die een negatieve rente van 0,5 procent in rekening brengt. Volgens onderzoek van het economisch bureau van ABN Amro hebben Nederlanders sinds het begin van de coronacrisis 43 miljard euro extra opgepot. In de eerste twee maanden van 2020 spaarden zij 3,7 miljard, in de eerste twee maanden van dit jaar, met een harde lockdown, meer dan 10 miljard.

Spaargeld spreiden

De Consumentenbond zegt dat de banken de minister hebben beloofd dat er geen negatieve rekening in rekening worden gebracht voor spaarsaldi tot een ton. ‘Maar die belofte geldt alleen voor dit jaar’, aldus Donat. ‘In België is het wettelijk vastgelegd. Dat zouden wij hier ook willen.’ Daarnaast zou de Consumentenbond het mogelijk willen maken bij overstappen naar een andere bank het rekeningnummer mee te nemen.

Harald Benink, hoogleraar banking & finance van de Universiteit Tilburg, zegt dat bankieren in Nederland niet alleen efficiënter maar ook goedkoper is dan elders. ‘De kosten liggen tussen de 20 en 30 euro per jaar. In het buitenland is dat vaak 100 euro. Blijkbaar zijn de banken hier begonnen met de inhaalslag.’ Hij raadt rekeninghouders met meer dan 100 duizend euro spaargeld aan het geld te spreiden. ‘Als je vier ton hebt, spreid je dat over vier banken. Ook verstandig omdat het depositogarantiestelsel geldt tot 1 ton.’

Rente is stijgende

De banken komen met de renteverlagingen in een periode dat de rente op de kapitaalmarkt duidelijk weer stijgt. Het rendement op Nederlandse staatsobligaties met een looptijd van 10 jaar was begin dit jaar nog ruim een half procent negatief, hetgeen betekende dat de minister van Financiën een half procent geld toe kreeg op staatsleningen. Nu is dat -0,12 procent. In de VS gaat de rentestijging nog veel harder. Daar is die al opgelopen van 0,5 procent positief begin dit jaar voor een staatslening met een looptijd van tien jaar. Nu is die al 1,6 procent.

Geld uit de muur

ABN Amro is niet de eerste die geld gaat rekenen voor het contante geldopnames. ING voerde een dergelijk tarief al eerder in voor klanten met een goedkope Oranje-pakket, dat 1,55 euro per maand kost. Die betalen dan wel 0,80 euro voor elke keer dat ze geld uit de muur trekken. ‘We zien dat meer en meer klanten alle betalingen doen met de pinpas of een app. Die nemen nog nauwelijks contant geld op. Deze rekening is voor klanten die bijna uitsluitend digitaal bankieren’, zegt de bank. Ook buitenlandse onlinebanken die in Nederland actief zijn zoals het Duitse N26 (2 euro per opname) en het Litouwse Revolut (2 procent voor opnames boven 200 euro per maand) doet dat.