Controleur zwaar teleurgesteld in grote accountants: te veel fouten, nieuwe boetes op de loer

De grote accountantskantoren Deloitte, KPMG, PwC en E&Y komen ernstig tekort bij hun controles. Dat zegt de Autoriteit Financiële Markten (AFM), die 32 jaarrekeningcontroles onderzocht van beursfondsen en banken. 19 daarvan bleken ondeugdelijk.

AFM-bestuurder Gerben Everts over de ondeugdelijke accountantskantoren: 'Ze hebben een joekel van een probleem.' Beeld anp
AFM-bestuurder Gerben Everts over de ondeugdelijke accountantskantoren: 'Ze hebben een joekel van een probleem.'Beeld anp

De accountants boekten een slechter resultaat dan bij een eerder onderzoek in 2014, toen 18 van de 40 controles niet aan de eisen voldeden. 'Ze hebben een joekel van een probleem', zei AFM-bestuurder Gerben Everts woensdag bij de presentatie van een onderzoeksrapport. 'Voor de maatschappij en de werking van de kapitaalmarkt is het cruciaal dat het oordeel van accounts boven iedere twijfel verheven is.'

Grote bedrijven zijn wettelijk verplicht om hun cijfers door een accountant op juistheid te laten toetsen. De controleverklaring geldt als een steunpilaar in het economisch verkeer. Iedereen moet kunnen vertrouwen op de juistheid van bedrijfscijfers, van beleggers en kredietverstrekkers tot de overheid. Gebrekkige controle leidt tot verlies van dat vertrouwen.

Zwaar teleurgesteld

Everts wil de steekproef onder 32 jaarrekeningen niet representatief noemen voor alle uitgevoerde controles (2.000). Toch toonde hij zich zwaar teleurgesteld. Zo controleren de accountants onvoldoende wat een onderneming doet om fouten in de boekhouding te voorkomen. Verder voeren ze detailcontroles en cijferanalyses niet goed uit.

Uit onderzoek blijkt verder dat geen enkele van de kantoren sinds 2014 voldoende heeft gedaan om de controle 'duurzaam te verbeteren'. De AFM heeft drie jaar geleden 53 verbeterpunten voorgesteld, zoals cultuurveranderingen, de benoeming van kritische commissarissen, de aanpassing van de beloningssystemen en de aansturing van controles.

Deloitte, PwC en KPMG hebben de meeste punten doorgevoerd. Bij accountantskantoor Grant Thornton is niet vast te stellen of er enige voortgang is geboekt. Waar het gaat om hun eigen organisatie, bewegen de accountantsbureaus vooral te traag. Ook hebben zij te weinig inzicht in de effecten van de veranderingen die zij wel doorvoeren. Het lukt ook niet om doelstellingen te vertalen in concreet gewenst gedrag van medewerkers.

Vorig jaar legde de AFM de Big Four al boetes op: van 2,2 miljoen voor E&Y tot 8 ton voor PwC. Everts sluit niet uit dat opnieuw boetes worden opgelegd, zeker nu van recidive sprake lijkt. 'Van sommige kantoren in de achterhoede kun je je zelfs afvragen of het wel terecht is dat zij een vergunning hebben zoals zij nu functioneren', waarbij hij leek te doelen op Grant Thornton.

Concreet kon hij weinig zeggen over sancties. Bij het opleggen van boetes en andere maatregelen moet nu eenmaal de juridisch formele weg worden bewandeld, anders loopt de AFM het risico zelf de mist in te gaan.

'Nogal mager'

Pieter Lakeman van Sobi (Stichting Onderzoek Bedrijfsinformatie) zegt dat de AFM nogal formalistisch denkt. Hij vindt het wenselijk dat de AFM krachtiger zou optreden. 'Alleen een rapportje met tekortkomingen is nogal mager. De rechter zou best wat meer tuchtklachten tegen accountants kunnen behandelen.'

De accountantskantoren zelf erkennen dat er nog veel te verbeteren valt. Ze geven ook toe fouten te maken bij de controles. Maar ze blijven erbij dat de goedkeurende verklaringen over de jaarrekeningen terecht zijn afgegeven.

De AFM gaat nu ook jaarrekeningcontroles van de kleinere kantoren (BDO, Mazars, Accon en Baker Tilly Berk) beoordelen of die goed zijn uitgevoerd. Daarover zal ergens volgend jaar een rapport uitkomen.

Meer over