Consumenten aller landen, boycot Albert Heijn

Anders Moberg krijgt tien miljoen. Euro's. Per jaar. En als-ie ontslagen wordt nog eens negen miljoen. Anders Moberg is de nieuwe baas van Ahold, het moederbedrijf van Albert Heijn. Consumenten aller landen, boycot Albert Heijn...

Frank Kalshoven

Toen ik het nieuws vernam, kreeg ik binnen drie seconden vijf ideeën waarin met een beetje goede wil de gang van de evolutie kan worden herkend. Fysiek geweld (ik schaam me ervoor, maar het flitste door mijn hoofd), marktwerking, vakbonden, overheid, consumenten. En nee, de commissie-Tabaksblat schoot me niet zo gauw te binnen. Ik verklaar me nader.

Consumenten aller landen, boycot Albert Heijn.

De tien miljoen van Anders Moberg gaan alle grenzen te buiten. Bestuursvoorzitters van grote, multinationale bedrijven horen uitstekend te worden beloond. Drieëndertig keer modaal, een miljoen euro per jaar, ik heb er geen problemen mee. Een prestatie-afhankelijke bonus erbovenop van drieëndertig bevroren Bijstandsuitkeringen - mij zul je er niet over horen. Het is extreem zwaar werk voor zeer getalenteerde (en dus schaarse) mensen.

Consumenten aller landen, boycot Albert Heijn.

Gegeven de hebzucht die mensen eigen is, wordt al eeuwenlang gezocht naar manieren om die hebzucht te beteugelen. Tijdens de Franse revolutie in 1789 bleek de guillotine effectief. Vlak daarvoor, in 1776, had de Schotse moraalfilosoof Adam Smith zijn beroemde boek gepubliceerd, An inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, en zijn visie op hebzucht was zowel intelligenter als vredelievender dan die van de Franse derde stand. Hij beschouwde hebzucht als een positieve, stimulerende kracht ('De slager verkoopt ons zijn vlees niet uit welwillendheid') die in toom werd gehouden door marktwerking. De slager die zijn vlees uit hebzucht te duur prijst, verliest klanten aan zijn concurrent. De hebzucht van de slagers en de hebzucht van de klanten (die uit zijn op de beste koop) houden elkaar zo in evenwicht, zodat op de markt de 'juiste prijs' (just price) ontstaat.

Consumenten aller landen, boycot Albert Heijn.

Is tien miljoen voor Anders Moberg dan niets anders dan de juiste prijs, betaald op de internationale markt voor managementtalent? Nee, want sinds de tijd van Smith en de guillotine zijn we erachter gekomen dat de markt op talloze manieren kan falen in het totstandbrengen van evenwicht tussen 's mensen hebzuchten. Onjuiste prijzen ontstaan bijvoorbeeld door de markt macht van de monopolist, door het afwentelen van milieukosten op de samenleving, door het ontbreken van informatie over risico's. Ingrijpen door vakbonden en de overheid heeft daarom in de loop van de laatste twee eeuwen niet alleen de rechtvaardigheid bevorderd, maar ook veel prijzen verbeterd.

Consumenten aller landen, boycot Albert Heijn.

Anders Moberg profiteert van marktfalen. Hij is de slager die honderd euro vraagt voor een kilo biefstuk, en Aholds president-commissaris De Ruiter is de Malle Henny die grif een kilo bestelt - een geval van zwakzinnigheid waar zelfs de verstandige Adam Smith geen rekening mee heeft kunnen houden.

Consumenten aller landen, boycot Albert Heijn.

Het marktfalen bij Ahold (en soortgelijke ondernemingen) staat bekend als een principal-agent-probleem. Hoe krijg je als eigenaar op afstand (aandeelhouder , principaal) greep op wat de bestuurders (agents) met je bezit uitvreten? De constructie van een raad van commissarissen die namens de aandeelhouders toezicht houdt op het bestuur, is een stap in de goede richting. Maar als altijd houdt de duivel zich schuil in de details.

Consumenten aller landen, boycot Albert Heijn.

In Nederland - bang voor de macht van bezit - is gekozen voor een constructie waarin de raad van commissarissen de belangen van alle belanghebbenden moet dienen (naast aandeelhouders ook werknemers, klanten en samenleving). Om dat mogelijk te maken is aan de commissarissen een onafhankelijke, schier onaantastbare positie toebedacht. De benoeming door coöptatie is hiervan het symbool.

Consumenten aller landen, boycot Albert Heijn.

En zo kan het dus gebeuren dat de raad van Malle Henny tegen de wil van aandeelhouders, werknemers, klanten en de maatschappij een meubelboer uit Zweden tien miljoen per jaar betaalt - en de aandeelhoudersvergadering de facto geen gelegenheid geeft hier iets van te vinden. 'We hebben een contract met de heer Moberg.' Fait accompli.

Consumenten aller landen, boycot Albert Heijn.

Wat we gaan doen? Vertrouw niet op uw vakbond of op uw overheid. Laat die o zo redelijke commissie-Tabaksblat maar zitten. Vertrouw uitsluitend op uzelf. Doe geen boodschappen meer bij Albert Heijn tot Heer Moberg en Malle Henny verdwenen zijn en Ahold weer een bestuursvoorzitter heeft die voor zijn werk een 'just price' krijgt. Uiteindelijk is er namelijk maar één de baas: dat bent u zelf.

Consumenten aller landen, boycot Albert Heijn.

Meer over