Chinese akkers zijn met kunstmest overladen

Chinese bodems verzuren. Minderen met stikstof is de enige oplossing...

Door Ben van Raaij

Zoals alles in China is ook de landbouwproductie de afgelopen decennia explosief gegroeid. Maar tegen een hoge prijs: de bodems van belangrijke landbouwgebieden zijn flink verzuurd door een overvloedig gebruik van kunstmest. Dat kan de grond op termijn minder vruchtbaar maken.

De zuurgraad van Chinese bodems stijgt sinds de jaren tachtig, vooral door ‘excessief’ gebruik van stikstofkunstmest in de graanteelt en intensieve groenteteelt, blijkt uit een internationale studie onder leiding van F. S. Zhang van China Agricultural University in Peking in Science (12 februari). De auteurs baseren hun analyse op tussen 2000 en 2008 gepubliceerde data over bodemverzuring en eigen studie aan zes bodemsoorten.

De overbemesting blijkt steeds inefficiënter te worden. Zo is het stikstofgebruik in de graanteelt sinds 1981 veel sneller toegenomen dan de opbrengst: 191 versus 54 procent. Steeds meer stikstof lekt weg naar het milieu, met alle schade van dien, zoals eutrofiëring van oppervlaktewater. Er moeten snel goede stikstofmanagementsystemen komen, aldus de auteurs.

De Science-publicatie is een belangrijke studie, oordeelt Gerard Velthof, specialist bodemkwaliteit bij Alterra (Wageningen UR), maar de uitkomsten zijn niet erg verrassend. ‘Gezien de mate van overbemesting in China, kun je zo’n forse bodemverzuring verwachten.’

Volgens Velthof wordt de bodemverzuring in China extra in de hand gewerkt door het type kunstmest dat wordt gebruikt. ‘In Nederland gebruiken we het weinig verzurende kalkammonsalpeter, in China nemen ze goedkopere, meer verzurende stoffen als ureum en ammoniumbicarbonaat.’

Die meststoffen worden ook nog eens in enorme hoeveelheden toegediend, aldus Velthof. ‘De Chinese overheid subsidieert kunstmest vanwege het belang dat zij hecht aan voedselveiligheid. Rondreizende landbouwvoorlichters verkopen het direct aan de boeren. En anders dan in Nederland voegen die geen kalk toe aan de grond.’

De gevolgen zijn niet mis. Verzuring leidt, afhankelijk van de bodemsoort, tot verwering van de bodem: er komen minder nutriënten als calcium, magnesium, fosfor en kalium beschikbaar, mangaan en zware metalen komen in toxische hoeveelheden vrij, en het bodemleven en daarmee de bodemvruchtbaarheid gaan achteruit. Dat heeft weer gevolgen voor de opbrengsten van de boeren.

Lijdt de Chinese landbouw al schade? ‘Dat is lastig te zeggen’, zegt Velthof, ‘maar het is duidelijk dat de opbrengsten ondanks de hoge stikstofgift vaak tegenvallen en achterlopen bij die van sommige andere Aziatische landen. De productie is veel lager dan je zou mogen verwachten. Stikstof is echter maar een van de benodigde nutriënten; ook water is belangrijk. Je moet het hele plaatje bekijken.’

De uitkomsten van de Science-studie stroken met eigen bevindingen van Velthof. Hij heeft onlangs samen met de landbouwuniversiteiten van Hebei en Peking, en met Science-auteur Zhang, de stikstof- en fosforcycli in de Chinese voedselketen in kaart gebracht, zowel landbouw als veeteelt.

De resultaten, binnenkort te lezen in het Journal of Environmental Quality, zijn kras: de efficiency van het stikstofgebruik in de voedselketen is 9 procent, 91 procent gaat verloren. Anders gezegd: voor elke kilo stikstof op het bord van de consument is 11 kilo stikstof in de vorm van kunstmest of dierlijke mest gebruikt. Het verschil, 10 kilo, lekt weg in het milieu. Voor fosfor zijn de cijfers niet beter.

Het advies? ‘Véél minder stikstof toedienen’, zegt Velthof, ‘zowel via kunstmest als via dierlijke mest. Minder verzurende kunstmest gebruiken. En kalk toedienen aan de bodem. Dat is praktisch pas haalbaar als je het stikstofprobleem flink hebt teruggedrongen.’

China maakte deze week bekend dat het zes miljoen bronnen van milieuvervuiling in kaart heeft gebracht. Voor het eerst is daarbij agrarische vervuiling meegenomen. Op basis van de data wordt een milieubeschermingsplan voor de komende vijf jaar ontwikkeld.

Meer over