Busbedrijf en NS willen alle openbaar vervoer in Friesland onderbrengen in nieuwe onderneming 'Als de trein verdwijnt, zal Stavoren nog sneller vergrijzen'

Het is nog flink zoeken naar het station in Workum. Het dorpje viert feest en het centrum is afgesloten. Na heel wat heen en weer rijden blijkt het NS-emplacement zich niet zoals gewoonlijk in de dorpskern, maar twee kilometer verderop in het weiland te bevinden....

Van onze verslaggever

Harry van Gelder

WORKUM/STAVOREN

'Ga zelf maar kijken', had A. Bruins Slot, adjunct-directeur van busbedrijf Veonn, gezegd. 'Er is daar geen kop te bekennen.' Zijn onderneming wil met de NS en een derde partner (waarschijnlijk rederij Doeksen) een nieuw vervoerbedrijf voor Friesland oprichten. Dat bedrijf gaat een integraal openbaar vervoernet van bus, trein en taxi aanbieden.

Vorige week werd het businessplan van het nieuwe bedrijf, NoordNed, bekendgemaakt. De onderneming wil 7 procent groeien tot het jaar 2002. Dat is ambitieus, want de afgelopen jaren nam het aantal bus- en treinreizigers in Friesland fors af.

De vooruitzichten zijn evenmin goed. Bij Veonn moet er flink wat geld bij: van elk buskaartje betaalt de overheid ruim 60 procent. Ook de NS zijn in Friesland bij lange na niet kostendekkend. Twee van de drie Friese spoorlijnen behoren tot de meest onrendabele lijnen.

Minister Jorritsma van Verkeer wil deze sporen (Leeuwarden-Stavoren en Leeuwarden-Harlingen) op korte termijn openbaar aanbesteden.

Onder druk van de dreigende concurrentie hebben de bus- en treinmaatschappij elkaar gevonden. 'We hebben eerst systematisch onderzocht hoe de mensen zich in Friesland vervoeren met fiets, auto, trein, bus en taxi. En daar hebben we een vervoersnet bij gemaakt', zegt Bruins Slot.

Hij is het eens met zijn vroegere VSN-baas C. Nyqvist, die meent dat het fout ging met het openbaar vervoer toen de politiek zich ermee ging bemoeien. Volgens Nyqvist was het busvervoer winstgevend tot de politiek bedacht dat er een alternatief voor de auto moest komen. Iedereen die niet met de auto kon reizen, moest zich voortaan met bus of trein kunnen verplaatsen.

Het gevolg was dat de vraag naar openbaar vervoer werd ingewisseld voor het aanbod. En het duurde niet lang voordat de overheid de snel oplopende tekorten moest aanvullen.

NoordNed gooit het beleid weer om. Het bedrijf richt zich op de wensen van de reizigers. Op plekken waar veel mensen wonen en werken, zal het spoor- en bussennet daarom worden verbeterd.

Zo komt er een speciaal scholierennet, gaan er op drukke trajecten minstens twee treinen per uur rijden, en komt er een extra sneltrein in de spits tussen Groningen en Leeuwarden.

Op stille spoor- en buslijnen daarentegen sneuvelt het een en ander. Veel onrendabele buslijnen zullen worden omgezet in 'vraagafhankelijk vervoer'. De bus of taxi gaat pas rijden als de reiziger een uur van tevoren belt.

De meest in het oog springende wijziging is het afkappen van de spoorlijn van Leeuwarden naar Stavoren. Als het aan NoordNed ligt, eindigt de lokale lijn straks in Workum.

Dit tot groot verdriet van de inwoners van Stavoren. De boemel is een levensader voor Stavoren, vinden P. Zwaan en H. de Groot van Stavorens Belang. 'De bevolking vergrijst al behoorlijk. Als we de spoorlijn kwijtraken, wordt dat nog erger. Ouders met kinderen zullen zich hier niet meer vestigen. Scholen zijn hier niet, scholieren moeten naar Sneek', zegt Zwaan. Een bus, zoals NoordNed wil, vinden ze geen alternatief. 'Op deze kronkelige wegen duurt de reis veel te lang.'

Zwaan en De Groot hopen op de steun van de Friese politiek. Die staat sympathiek tegenover de protesten, weten ze. Vlak na de bekendmaking van het nieuws vlogen ze met een reclamevliegtuigje ('Wij willen sporen naar Stavoren') boven een manifestatie waarbij minister Jorritsma van Verkeer aanwezig was.

'De commissaris van de koningin in Friesland stak beide duimen omhoog, toen hij ons zag', zegt Zwaan.

Nu kan de lokale politiek het sluiten voorkomen. Voor ongeveer een miljoen gulden per jaar extra wil NoordNed de spoorlijn in de dienstregeling houden. Maar of de lokale politici dat bedrag voor de lijn overhebben, is maar zeer de vraag.

Om te overleven moet NoordNed flink bezuinigen. Door een betere afstemming van bus, trein en taxi en door sommige treinen op rustige uren te vervangen door bussen of taxi's denkt het bedrijf veel te kunnen besparen.

Dat moet ook wel. Want alleen de beide onrendabele spoorlijnen kosten jaarlijks al tien miljoen gulden, terwijl de overheid maar zes miljoen bijdraagt.

Het drukken van de kosten is echter niet voldoende. Ook zullen er meer reizigers aangetrokken moeten worden. Een agressieve marketing en een totaal andere opzet van de onderneming moeten de klanten uit de auto en in de bus of trein krijgen.

NoordNed volgt het voorbeeld van het Amerikaanse busbedrijf Vancom. Het bedrijf gaat werken met een geringe overhead en wordt onderverdeeld in 21 zelfsturende teams. Naast het besturen van het materieel worden de medewerkers verantwoordelijk voor de planning, dienstregeling en het klein onderhoud.

Een groot probleem is nog het personeel. De werknemers van de NS en Veonn zullen hun oude vertrouwde bedrijf moeten verlaten en in dienst moeten treden bij NoordNed. De ondernemingsraad van de NS is faliekant tegen. De NS'ers willen hun 'goudgerande cao' niet kwijt.

Bruins Slot van Veonn meent dat de overstap onvermijdelijk is, omdat gedetacheerd personeel niet onder de bescherming van de commissie-Laan valt. Die bepaalde dat als een andere vervoerder een concessie wint, het personeel moet worden overgenomen. 'Gedetacheerd personeel keert in zo'n situatie weer terug naar Veonn. Dat is niet haalbaar. Dat kunnen wij niet aan', zegt Bruins Slot.

De NS en Veonn nemen beiden een minderheidsbelang in NoordNed. De komst van waarschijnlijk rederij Doeksen als derde partner vindt Bruins Slot erg verfrissend. 'Wij hebben met een bank gesproken. Die wilde helemaal niks van vervoer en vervoersstromen weten, maar vroeg uitsluitend: wat kost het en wat levert het op?'

Zwaan en De Groot uit Stavoren hopen dat het streven naar rendement niet te veel zal overheersen. 'Wij zien ook wel dat op vele uren de trein leeg vertrekt, maar 's morgens en 's avonds zit hij vrijwel vol. Hij hoeft toch ook niet op elk uur te rijden.'

Meer over