Nieuws

Brood wordt onbetaalbaar als graanprijs over de kop blijft gaan

Door de oorlog in Oekraïne is het dringen op de graanmarkt. Volgens bakkers moeten Nederlanders zich voorbereiden op hogere prijzen. Vooral het luxe brood wordt ‘onbetaalbaar’.

Robèrt Misset
Bakkerij Harry de Groot in Purmerend. Het brood is een stuk duurder geworden. Beeld Guus Dubbelman/ de Volkskrant
Bakkerij Harry de Groot in Purmerend. Het brood is een stuk duurder geworden.Beeld Guus Dubbelman/ de Volkskrant

De wereldwijde tarweprijs schoot op de graanbeurs (Matif in Parijs) vorige week even door de grens van 400 euro per ton, een prijsstijging van 41 procent. Woensdag besloot de Oekraïense regering een exportverbod op diverse graansoorten in te voeren. Het wordt voor inkopers dringen op andere markten. ‘Het stuwt de wereldmarktprijs voor graan omhoog’, zegt Sebastiaan Schreijen, specialist consumer foods bij Rabobank. Oekraïne, de ‘graanschuur van Europa’ en Rusland als ’s werelds grootste tarwe-exporteur zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor 30 procent van de exportmarkt voor graan.

In een rapport over de economische effecten van de oorlog in Oekraïne en de sancties tegen Rusland en Belarus constateert Schreijen dat de handel met die landen voor lange tijd verstoord zal zijn. De inflatie had de grondstofprijzen al omhoog gejaagd en sinds de Russische inval zijn de markten nog meer op drift geraakt. Al met al kan een brood twee keer zo duur worden, vreest Gert-Jan Kerssens, directeur van Echte Bakkers Harry de Groot in Purmerend. ‘Zelfs een prijs van 5 euro per brood is niet ondenkbaar.’

Domino-effect

Henk-Jan van Maanen, eigenaar van bakkerij Van Maanen met 47 winkels in Noord- en Zuid-Holland, voorspelt een domino-effect. ‘De zuidelijke landen hebben voor hun pasta’s veel tarwe nodig. Nu die niet meer uit Oekraïne komt, gaan ze het elders halen. Een collega die vleesvervangers produceert, krijgt volgende week zijn laatste tank zonnebloemolie binnen. Daarna is het klaar en moet hij palmolie gebruiken, die ook beperkt beschikbaar is. De keten knoopt in elkaar, ergens gaat het knellen.’

Nederland verbouwt ook veel tarwe, maar dan vooral voor veevoer. Directeur Wim Kannegieter van de Nederlandse Vereniging voor Bakkerij (NVB): ‘Er is nu eenmaal een groot verschil tussen baktarwe om brood en koekjes te bakken en voedertarwe voor dieren. Ons land heeft niet zoveel zonuren om baktarwe met voldoende eiwit te verbouwen.’

Iedereen staat in de rij om graan te halen uit de Verenigde Staten en Zuid-Amerika. Maar daar gelden andere regels voor het maximum aan pesticiden in de grondstoffen dan in Europa, waar strengere normen zijn opgesteld. Het Comité voor Graanhandelaren voert overleg met het ministerie van Landbouw voor ‘een flexibele aanpak’, zegt directeur Caroline Emmen. ‘Ook voor de richtlijnen bij chemische organismen in mais. Op die manier hopen we meer graan vanuit Zuid-Amerika naar Europa te krijgen, want we zien nu ook een land als Hongarije schermen met een exportverbod. En dat is binnen de EU niet de bedoeling.’

In de studie van Rabo Research stelt Schreijen dat de bakkers dubbel worden geraakt. ‘Het gaat niet alleen om de graanprijs, de bakkers worden ook geconfronteerd met de hogere gasprijzen.’ En dat niet alleen. Vetten, boter, plantaardige olie, zonnepitten, zaden en verpakkingen: over de gehele linie hebben de bakkers exorbitante prijsstijgingen te verduren.

Terug naar eenvoud

Schreijen schetst een somber perspectief als de oorlog in Oekraïne misschien wel zes maanden gaat duren, de sancties tegen Rusland effectief blijken en de havens aan de Zwarte Zee gesloten blijven. ‘Het zal de zomeroogsten frustreren, waardoor de graanprijs kan verdubbelen tot 550 euro per ton. Ook de oogst van wintertarwe komt dan in gevaar.’ Boer Kees Huizinga, die al twintig jaar een groot boerenbedrijf met 400 medewerkers in Oekraïne bezit, waarschuwde in de Volkskrant voor een mondiale voedselcrisis nu boeren vanwege de oorlog niet kunnen zaaien.

Alleen al de meelprijs maakt brood 15 tot 20 cent duurder, zegt bakker Kerssens. Ook de industriële bakkers die aan supermarkten leveren, zullen die prijsverhogingen moeten doorberekenen. Het leidt tot hernieuwd ‘armpje drukken’ tussen de producenten en de retailers. Eerder ontbraken bij Albert Heijn tijdelijk de potjes Nutella van Nestlé, omdat de grootgrutter de prijsverhogingen ‘veel te hoog’ noemde.

Uiteindelijk bepalen de supermarkten de prijs van hun producten. Maar als de bakkers hun prijsstijgingen niet mogen verrekenen, hoe realistisch is dan het schrikbeeld dat zij weigeren brood te leveren ? ‘Ik acht het niet uitgesloten’, zegt NVB-directeur Kannegieter. Maar zo ver laten de supermarkten het niet komen, denkt Rabo-man Schreijen. ‘De gemiddelde broodprijs in de supermarkt ligt tussen de 1 en 2 euro. Als die prijs hard omhoog schiet, zal de consument ander brood gaan kopen en zo zijn eigen prijs naar beneden managen.’

Bakker Henk-Jan van Maanen ziet wel degelijk een dilemma voor de supermarkten. Hij voorspelt een ‘reset’ van de markteconomie. ‘De machtsverhoudingen in de voedselketen zullen verschuiven. Er komt geen graan uit Oekraïne, contracten zeggen niks meer. De boeren en de tussenhandel hebben veel vraag en beperkt aanbod, zij zullen graan verkopen aan de partijen die het meeste betalen.’

De Groot zegt dat de consument terug moet naar de eenvoud. ‘Het wordt wit-, bruin- of volkorenbrood. Het luxe brood met zijn duurdere grondstoffen wordt onbetaalbaar.’ NVB-directeur Kannegieter spreekt van ‘een rechtse directe’ voor de bakkers na de ‘linkse directe’ van de coronacrisis.

Toch zullen de arme landen veel meer pijn lijden, zegt bakker Van Maanen. ‘Wij gaan het dure brood nog wel betalen, de grootste zorg is dat Afrika wederom het kind van de rekening wordt. De arme landen hebben geen geld om dure granen te kopen. De ongelijkheid wordt alleen maar groter, we hebben in Afrika eerder voedseloorlogen gezien. Het is alsof een volgende tsunami op ze afkomt.’

Meer over