Analyse

Brexiteers hangen de vlag uit na de oversteek van Shell

Na Unilever verkiest ook Shell het Verenigd-Koninkrijk boven Nederland. Een politieke meevaller voor ‘Brexit Britain’, dat eerder juist met lede ogen moest aanzien hoe bedrijven Groot-Brittannië verlieten voor het Europese vasteland.

Patrick van IJzendoorn
Shell Mex House, het voormalige hoofdkantoor van Shell en BP in Londen, werd ook wel ‘Big Benzene’ genoemd. Beeld Jo Hale / Getty
Shell Mex House, het voormalige hoofdkantoor van Shell en BP in Londen, werd ook wel ‘Big Benzene’ genoemd.Beeld Jo Hale / Getty

‘Een duidelijke blijk van vertrouwen in de Britse economie, terwijl we werken aan het versterken van onze concurrentiepositie, investeringen aantrekken en banen genereren.’ Zo omschreef de Britse minister van Economische Zaken Kwasi Kwarteng de historische beslissing van Shell om het hoofdkantoor naar Londen te verhuizen en geheel Brits te worden. Eerder hadden de Brits-Nederlandse fusiebedrijven RELX (het oude Reed Elsevier) en Unilever een soortgelijke stap gezet.

Voor Kwarteng en andere brexiteers is het een enorme opsteker. In de aanloop naar het Brexitreferendum was voorspeld dat Brexit het investeringsklimaat zou verslechteren en het Londense zakencentrum zou leeglopen, hetgeen door de Brexiteers werd afgedaan als Project Fear. Shell-baas Ben van Beurden sprak begin 2016 nog zijn twijfels uit over Brexit. Bij een Brits afscheid van de EU zouden Brits-Nederlandse bedrijven gedwongen worden een keuze te maken.

De beslissing van Shell werd dan ook meegezogen in het oneindige Brexit-debat. ‘Zelfs in hun wildste dromen zullen brexiteers niet hebben kunnen voorzien dat twee titanen – Shell is het op een na grootste bedrijf aan de Londense beurs, Unilever het op twee na grootste – het Verenigd Koninkrijk zo snel na elkaar zouden verkiezen boven de Eurozone’, jubelde City-commentator Ben Marlow in de eurosceptische The Daily Telegraph. Hij voegde eraan toe dat het belang van Brexit voor grote bedrijven wordt overschat.

‘Nee’ tegen Nederland

In de EU-gezinde The Guardian schreef collega-commentator Nick Pratley dat de beslissing meer een ‘Nee’ tegen Nederland is geweest dan een ‘Ja’ voor het Verenigd Koninkrijk. ‘Waar het werkelijk om gaat bij Brits-Nederlandse multinationals is de frustratie over de Nederlandse dividendbelasting van 15 procent.’ Volgens Pratley speelt daarnaast de vrees voor toekomstige rechtszaken met betrekking tot milieuvervuiling een rol bij de overwegingen van het 130 jaar oude olie- en gasconcern, iets dat door Shell ferm wordt ontkend.

Bij het gejubel van de brexiteers over de 3-0 voorsprong, kunnen relativerende kanttekeningen worden geplaatst. In de afgelopen jaren zijn er ook bedrijven geweest die hun (Europese) hoofdkantoren naar Amsterdam hebben verhuisd, zoals Sony en Panasonic. Het Europese geneesmiddelenbureau zette dezelfde stap, terwijl de Europese Bankautoriteit van Londen naar Parijs verhuisde. Met Brexit in het achterhoofd heeft rederij P&O besloten haar schepen niet meer laten varen onder Britse, maar Cypriotische vlag.

Daar komt bij dat Brexit waarschijnlijk een rol heeft gespeeld bij het besluit van het Franse Michelin om niet langer banden te maken in het Schotse Dundee, en bij de ondergang van vliegmaatschappij Flybmi. Ondanks het gesloten handelsakkoord is Brexit vooral een uitdaging gebleken voor middelgrote en kleine bedrijven, die niet de beschikking hebben over legers juristen, adviseurs en boekhouders. Wel zorgde Brexit voor extra werkgelegenheid op ambassades van Europese landen in Londen, en vice versa.

Leveringsproblemen

Een onderzoek van het Institute of Directors onder haar leden, een half jaar na het eigenlijke begin van Brexit, wees uit dat 17 procent van de Britse bedrijven die voorheen handel dreven met EU-landen daar tijdelijk of zelfs voorgoed mee zijn opgehouden. Andersom zag warenhuis Marks & Spencer zich eerder dit jaar gedwongen om elf van haar Franse filialen te sluiten wegens leveringsproblemen.

Om zaken te kunnen blijven doen hebben veel financiële bedrijven, banken vooral, filialen geopend in Ierland of het Europese vasteland. Uit berekeningen van de denktank New Financial blijkt dat dit heeft bijgedragen aan het verlies van 7.400 Britse banen. Dat is minder dan de massale vlucht die eerder was voorspeld. Brussel hoopt het afwikkelen van Euro-transacties uit Londen te halen, maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Bij sommige transacties, bijvoorbeeld die van derivaten, bezit The City kennis die elders in Europa niet voorhanden is.

Daar komt bij dat de aantrekkingskracht van de Britse hoofdstad onverminderd groot is gebleven. Het adviesbureau Boston Consulting Group publiceerde in de nazomer het Cities of Choice-rapport waarin Londen naar voren kwam als ’s werelds lievelingsstad, vóór New York, Helsinki, Kopenhagen, Abu Dhabi, Madrid, Beijing en Wenen. De keuze van Shell zal Londen evenwel niet veel nieuwe banen opleveren. Het is vooral een morele overwinning, eentje die de Britse regering wel kan gebruiken op het moment.