Bouwfraudes zijn overal

Corruptie en bouw horen bij elkaar. Maar volgens Transparency International moet daar verandering in komen. Over kernreactors op breuklijnen van de aardkorst....

Van onze verslaggever Olav Velthuis

Twee jaar terug schreef Dubey een brief naar de Indiase premier waarin hij zich beklaagde over 'het stelen van publiek geld' bij de aanleg van een zestig kilometer lang stuk snelweg. Bouwbedrijven zouden de aanbesteding 'volledig gemanipuleerd' hebben. Zijn brief bleek, na versturing aan de premier, ook door Dubey's superieuren te zijn gelezen. Die reageerden weinig enthousiast. In de nacht van 27 november 2003 werd Dubey op weg naar huis vermoord.

Volgens een dinsdag verschenen rapport van Transparency International lijkt de wereld te zijn gebouwd op steekpenningen. TI neemt de moeite niet op de Nederlandse bouwfraude in te gaan. En waarom zouden ze? Volgens een eerder gepubliceerde ranglijst behoort Nederland tot de tien minst corrupte landen van de wereld.

Duidelijk wordt wel dat vrijwel ieder land zijn eigen bouwfraudezaak heeft. Het gevolg is dat jaarlijks miljarden aan belastinggeld op slinkse wijze bij bouwondernemingen terechtkomt. Sinds Nigeria nauwlettend toeziet op aanbestedingsprojecten, zijn de kosten van die projecten dan ook met 40 tot 50 procent gedaald.

Bovendien heeft de kwaliteit van wegen, electriciteitscentrales en andere infrastructuur flink te lijden onder corruptie. Neem de kerncentrale Bataan, die eind jaren zeventig werd neergezet op de Philipijnen voor 2 miljard dollar. Het Britse Westinghouse gaf later toe 17 miljoen dollar aan een goede vriend van voormalig president Marcos te hebben betaald om de opdracht binnen te halen. Niet netjes, maar oké. Vervelender is dat de kerncentrale sinds zijn voltooing nog geen kilowatt aan elektriciteit heeft geproduceerd. Net toen de centrale klaar was, kwam Westinghouse er namelijk achter dat Bataan boven op een actieve breuklijn in de aardkorst staat, met alle risico's op een kernramp van dien.

De ontwikkelingseconomen Paul Collier en Anke Hoeffler schrijven in het rapport dat de bouwwereld 'ongebruikelijk sterk vatbaar is voor corruptie'. Dat komt doordat bouwprojecten weinig gestandaardiseerd zijn. Daardoor kunnen bedrijven de overheid makkelijk wat wijs maken. Ambtenaren kunnen toch geen zicht krijgen op de kosten die de aannemers in werkelijkheid maken.

Bovendien wordt de kat op het spek gebonden bij grote bouwprojecten. Aannemers hebben zoveel handtekeningen en vergunningen nodig van ambtenaren dat de mogelijkheden voor omkoping legio zijn.

Om paal en perk te stellen aan deze frauduleuze praktijken in de bouwwereld stelt TI minimumstandaarden voor openbare aanbestedingen voor. 'Harde sancties zijn nodig tegen bedrijven die betrapt worden op omkoping', stelt Juanita Olayua van TI. Dat betekent: zwarte lijsten met frauderende bedrijven en contracten subiet annuleren als van omkoping sprake is.

Meer over