Blair kan aarzelende Britten mogelijk voor euro winnen

De druk op Tony Blair om snel een keuze voor de euro te maken neemt toe. Politieke kopstukken van links en rechts willen dat Groot-Brittannië op de rijdende trein springt voordat die helemaal uit zicht is....

Van onze correspondent Peter de Waard

Van alle jubilea die Groot-Brittannië deze zomer viert (de honderdste verjaardag van de koningin-moeder en de zestigste verjaardag van de Battle of Britain zijn er maar twee in een eindeloze reeks) is er één tamelijk onopgemerkt gepasseerd: deze week was het 25 jaar geleden dat Groot-Brittannië zich in het tot nu toe enige nationale referendum uitsprak voor het lidmaatschap van de Europese Economische Gemeenschap (EEG).

De Britten stonden aanvankelijk ambivalent tegenover de totstandkoming van de Europese Gemeenschap. Pas onder de Conservatieve regering van Edward Heath werd het land in 1973 lid van de EEG. Een jaar later won Labour de verkiezingen. Deze partij was in de oppositie ernstig verdeeld geraakt over toetreding. De toenmalige premier Harold Wilson kon de partij alleen bij elkaar houden door het volk de kans te geven een oordeel te vellen over het lidmaatschap.

Volgens opiniepeilingen zouden de Britten in meerderheid neen zeggen. Maar vlak voor het referendum in juni 1975 vond een aardverschuiving in de opinievorming plaats: zeventien miljoen Britten stemden voor handhaving van het lidmaatschap en slechts acht miljoen tegen.

In de jaren tachtig onder Thatcher namen de aarzelingen over Europa weer toe. Ze werden zo groot dat Groot-Brittannië afzag van deelname aan de euro. Daarmee zadelde het land zich opnieuw op met een eindeloze discussie en grote verdeeldheid. Net als Wilson heeft Blair dit opgelost met de belofte van een nationaal referendum: de tweede in de Britse geschiedenis. Alleen is onduidelijk wanneer het plaatsvindt.

Europa wacht echter niet met de eenwording tot de Britten op de rijdende trein zullen springen. Vorige maand hield de Duitse minister Joschka Fischer tot grote schrik van de Britse regering - 'als je de Britten huiverig wilt maken, moet je vooral dit zeggen', stelde Blairs perswoordvoerder - zelfs een pleidooi voor een federaal Europa met grondwet, parlement, regering en staatshoofd.

Het Britse volk is volgens de opiniepeilingen in grote meerderheid tegen een Europa met één munt: bijna 70 procent van de Britten is voor handhaving van het pond sterling, net als de huidige Conservatieve partij van William Hague. De Labourregering van premier Blair, die overtuigd is van de noodzaak van verdere integratie, durft gezien deze massale tegenstand geen haast te maken met het referendum.

Blair is zich bewust van de politieke risico's. Indien hij zich in dit stadium ontpopt als voorstander van toetreding, loopt hij het risico de parlementsverkiezingen van volgend jaar te verliezen. Bovendien gaat, als een meerderheid in een referendum neen zegt, de deur naar Europa voor vele jaren op slot.

Een aantal politieke kopstukken vindt dat Blair met de huidige status quo een nog veel groter risico loopt. Het land dreigt als politieke macht tussen wal (de VS) en schip (Europa) te raken. Ter gelegenheid van de verjaardag van het eerste Europa-referendum hebben zij deze week een offensief geopend om alsnog op een snelle overstap naar de euro aan te dringen.

In de sjieke The Reform Club - ooit begon hier heel symbolisch Jules Vernes De reis om de wereld in tachtig dagen - vond maandag een bijeenkomst van voorstanders plaats. Lord Jenkins, een van de Labour-kopstukken die in 1975 het voortouw namen in de pro EEG-campagne, stelde dat 'Duitsland en de rest van het eurogebied steeds verder weglopen met de Europese samenwerking'. Volgens Jenkins is het een illusie dat de Britten in de toekomst een leidende politieke rol kunnen vervullen zonder mee te doen aan de euro. Als de huidige Labourregering dat aspect benadrukt, zal ook het volk zwichten voor de euro.

'In 1975 hebben we ook niet onze toevlucht gezocht tot economische argumenten. Ik heb toen vele zalen toegesproken: soms met duizend, soms met tweeduizend en soms met drieduizend mensen. Je kon een speld horen vallen als je het politieke belang van het EEG-lidmaatschap benadrukte.'

Jenkins krijgt behalve vanuit zijn eigen partij ook steun van veel vooraanstaande Conservatieve politici als John Major, Michael Heseltine en Kenneth Clarke. De Conservatieve kopstukken hebben deze week op verschillende bijeenkomsten gepleit voor toetreding tot de eurozone.

Volgens Robert Worcester, hoogleraar economie aan de London School of Economics en voorzitter van het onderzoeksbureau MORI, kan alleen de Labourregering de stemming doen omslaan. 'Het klopt dat zeven van de tien Britten tegen de euro zijn. Maar van hen zijn er maar drie mordicus tegen. Vier van de zeven tegenstanders - dat aantal is groter dan een jaar geleden - zeggen bereid te zijn zich te laten overtuigen van de voordelen van de euro', aldus Worcester.

Belangrijk is de houding van de regering. Premier Blair zal zijn nek moeten uitsteken. Indien hij dit doet, kan volgens Worcester het huzarenstukje van 1975 worden herhaald.

Meer over