Belonen fietser alternatief voor straffen automobilist

Het fileprobleem lijkt onoplosbaar. Mensen blijven de auto gebruiken, voor het gemak. Is dit gewoontegedrag toch te doorbreken?..

Door Dorinde Meuzelaar

Met een rechts kabinet als waarschijnlijke uitkomst van de kabinetsformatie lijkt het rekeningrijden de komende vier jaar niet terug te keren op de politieke agenda. Een oplossing van het fileprobleem lijkt daarmee nog lastiger dan de vorming van een nieuwe regering.

De oprichter van koeriersservice fietsdiensten.nl Jos Sluijsmans kwam met een alternatief plan om files te bestrijden. Door mensen financieel te belonen wanneer ze de fiets pakken, daalt het autogebruik en slinken files. Omgekeerd rekeningrijden voor fietsers dus.

Sluijsmans: ‘De helft van het aantal autoritten is voor een afstand minder dan 7,5 kilometer. Dat zijn allemaal potentiële fietsers.’ Door fietsers uit te rusten met een gps-systeem wordt het aantal gefietste kilometers voor bijvoorbeeld woon-werkverkeer geregistreerd. Per kilometer ontvangt de fietser een beloning. Het project zou bijvoorbeeld gefinancierd kunnen worden door de werkgever of de (lokale) overheid.

Belangrijk voordeel is volgens Sluijsmans dat de reiziger niet wordt gestraft voor negatief gedrag (autorijden) maar beloond voor positief gedrag (fietsen). Volgens Neeske Abrahamse, psycholoog en onderzoeker bij mobiliteitsadviesbureau MuConsult, werkt belonen inderdaad beter dan bestraffen. ‘Bestraffen heeft op korte termijn meer invloed dan belonen als de pakkans groot genoeg is. Belonen leidt echter tot een structurele gedragsverandering. Bovendien is het verkrijgen van een beloning motiverender dan het vermijden van een straf.’

Slecht weer
Toch betekent Sluijsmans’ initiatief niet zonder meer het einde van filerijden. Abrahamse: ‘Een belangrijke reden om de auto te blijven gebruiken, is gewoontegedrag. Als je gewend bent de auto te nemen omdat die voor de deur staat, is dat lastig te doorbreken.’ Ook noemt de psycholoog slecht weer, veel bagage en het comfort om de auto te nemen.

Voorlichtingsbureau Milieu Centraal bevestigt hoe moeilijk het is om mensen uit de auto te krijgen. Woordvoerder Ingrid Aaldijk: ‘De keuze voor de auto is overwegend gewoontegedrag. De belangrijkste argumenten zijn gemak, kosten en tijd.’ Toch zet het volgens Aaldijk zoden aan de dijk om vaker de fiets te pakken: ‘Meer dan een op de drie autoritten is korter dan 5 kilometer. Als mensen hiervoor de fiets pakken, scheelt dat per auto 185 kilo CO2-uitstoot per jaar. En de automobilist bespaart meer dan 100 euro.’

In de praktijk is er al geëxperimenteerd met het financieel belonen van fietsers. In september 2008 konden fietsers een week lang 5 euro per dag verdienen door tussen Amsterdam en Zaandam de auto te laten staan. Hieruit bleek dat 10 procent van de reizigers die normaal gesproken met de auto naar het werk gingen, bereid was de fiets te pakken als daar een financiële prikkel tegenover stond.

De actieweek was een initiatief van de Fietsersbond en het ministerie van Verkeer en Waterstaat. Ondanks dat de Fietsersbond de actie als een succes bestempelde, is nog niet bekend of hieraan een vervolg wordt gegeven. Directeur van de Fietsersbond Hugo van der Steenhoven: ‘Of ik het jammer vind dat het ministerie niet meer met de proef heeft gedaan? Ach, het is de realiteit. Fietsbeleid is veelal de verantwoordelijkheid van lagere overheden. Hierdoor treedt versnippering op in het beleid.’

Volksgezondheid
Toch ziet Van der Steenhoven langzaam een kentering optreden: ‘Het ministerie ziet steeds meer het belang van de fiets bij het bestrijden van de fileproblematiek. Ook het feit dat fietsen bijdraagt aan de volksgezondheid speelt een rol.’

Die kentering lijkt te worden bevestigd door cijfers van het ministerie van Verkeer en Waterstaat. De afgelopen kabinetsperiode is er 75 miljoen euro in het fietsbeleid geïnvesteerd. Hiervan ging 25 miljoen euro naar de aanleg van ‘fietssnelwegen’, fietspaden die verschillende steden sneller met elkaar moeten verbinden om woon-werkverkeer per fiets te bevorderen. Ook pompte het ministerie 35 miljoen in het verbeteren van fietsenstallingen bij stations. 10 miljoen werd er gereserveerd voor overige projecten, zoals de verkeersveiligheid en bewegwijzering.

Een woordvoerder van het ministerie laat weten dat er inmiddels vijf fietssnelwegen zijn gerealiseerd. ‘Van de automobilisten die wel eens de fiets pakken op deze routes, zegt 5 procent dat vaker te willen doen vanwege de goede fietsfaciliteiten.’ Het ministerie spreekt over ‘een klein succesje’.

Klein of niet, Jos Sluijsmans laat zich niet uit het veld slaan: ‘Ik ben heel positief gestemd over deze oplossing. De meeste mensen staan niet lachend in de file, terwijl ik wel met een glimlach op de fiets zit.’

Radboud stimuleert fietsen werknemers
Het UMC St. Radboud stimuleert al vijf jaar het fietsgebruik onder werknemers. Onderzoeker en lid van de ondernemingsraad Gerard Pesman: ‘De afgelopen vijf jaar is het aantal werknemers dat op de fiets komt, gestegen van ongeveer 38 naar 43 procent. Dat zijn 500 tot 600 mensen meer.’ Maatregelen die het ziekenhuis heeft genomen, zijn onder meer het verbeteren van stallingsmogelijkheden en de opening van een fietsenwinkel- en reparatieplaats. De maatregelen hebben 6,5 ton gekost. Toch ziet Pesman dit als een besparing: ‘Jaarlijks kost een parkeerplaats voor een auto 1.200 tot 1.500 euro. Voor een fiets is dat slechts 120 euro.’ Het ziekenhuis streeft ernaar dat uiteindelijk 51 procent van de 9.000 werknemers op de fiets komt. Dit najaar beslist de directie of het haalbaar is fietsers een hogere prijs per kilometer te vergoeden dan automobilisten.

Meer over