Bejaarde topman houdt ijzeren greep op zijn geheimzinnige woonimperium Ikea wil Rusland en China veroveren

Ikea gaat nu ook de woonkamers in Rusland, China en Oost-Europa veroveren. De Zweedse meubelketen wil de komende twee jaar voor ettelijke miljarden negen winkels in Rusland openen, een tweede zaak in Peking beginnen en binnen twaalf maanden zes nieuwe winkels in Oost-Europa opzetten....

Reuters

STOCKHOLM

Terwijl Ikea's goedkope no-nonsense meubels zich mogen verheugen in een groeiende belangstelling, houdt het bedrijf zich zelf nog steeds afzijdig van alles wat met het publiek te maken heeft. En daar komt voorlopig geen verandering in. Tot grote teleurstelling van menige effectenbank, die watertandt van de succesvolle winkelketen die jaarlijks 140 miljoen bezoekers trekt. De teruggetrokken oprichter en directeur Ingvar Kamprad (72) koestert geen plannen om de greep op zijn imperium te versoepelen.

Als particuliere onderneming, hoeft Ikea niet al zijn cijfers te publiceren en is het moeilijk het bedrijf te waarderen. Volgens Stellan Bjork, schrijver van het jongste boek over het bestuur van het bedrijf met zijn geheimzinnige, complexe structuur, zou Ikea op de beurs op honderd miljard Zweedse kronen (25 miljard gulden) gewaardeerd worden.

Hiermee is Ikea een van Europa's grootste onderneming die in private handen is. Alleen het Britse Virgin van Richard Branson en het Zweedse verpakkingsconcern Tetra Pak zijn ook zo groot en hebben evenmin een beursnotering. 'Het bedrijf kan de uitbreiding financieren zonder de hete adem van op snelle winsten beluste aandeelhouders in de nek te voelen', schrijft Bjork in zijn boek.

Door zijn onafhankelijkheid kon Kamprad zijn concern opsplitsen in talloze bedrijven overal ter wereld waardoor hij jaarlijks miljoenen kronen op de belastingen bespaart. Ikea's hoofdkantoor zetelt weliswaar in Kopenhagen, maar het heeft vestigingen in Nederland en de Antillen om de hoge Zweedse belastingen te ontwijken. Sinds 1980 is Ikea in handen van een in Nederland gevestigde liefdadigheidsinstelling; de Stichting Ingka Foundation, met Kamprad aan het hoofd. De constructie is bedoeld om te voorkomen dat het bedrijf wordt overgenomen en opgesplitst na de dood van Kamprad.

Ondanks alle geheimzinnigdoenerij over de resultaten van het bedrijf, wordt een andere publicatie goed gelezen: de Ikea-gids. Volgens sommigen zijn de 65 miljoen exemplaren die in twintig talen in 29 landen verschijnen de best gelezen boeken na de bijbel.

De oprichter van de gigantische keten met 143 winkels is van lage komaf. Kamprad groeide op op een boerderij in de zuid-Zweedse provincie Smaland. In 1953 opende Kamprad zijn eerste winkel: een timmerzaak die hij voor 16 duizend kronen kocht. De expansie ging snel vanwege de succesvolle combinatie van functionele ontwerpen, de goedkope locaties van de winkels aan de rand van de stad, kostenverlaging door zelfbediening, het afschaffen van de bezorging thuis en het zelf in elkaar laten zetten.

De klanten waren er dol op. De multifunctionele meubels voor mensen met kleine woningen in grote steden werden een groot succes. Maar Kamprad probeert het uitstapje naar Ikea meer te doen zijn dan de bezichtiging van de 12 duizend verschillende meubelstukken. De kantines van Ikea serveren voor na het winkelen goedkope Zweedse gehaktballetjes en hotdogs. Volgens Bjork leveren die restaurants alleen al bijna vierhonderd miljoen gulden omzet per jaar op. Dit jaar verdient het bedrijf naar verwachting 1,2 miljard gulden vóór belastingen op een omzet van twaalf miljard gulden.

Behalve de winkels beschikt Kamprad ook over vastgoed, banken en verzekeringsinstellingen. Ondanks zijn weelde, reist de bejaarde topman steevast in de economy class. Kamprads reputatie werd in 1994 bevuild toen zijn naam in de archieven werd gevonden van een pro-Nazi activist, Per Engdahl, met wie hij in de jaren vijftig bevriend was. De Ikea-topman heeft zich voor die banden publiekelijk verontschuldigd.

Meer over