'Bedrijven zijn schatplichtig aan hun omgeving'

De Nederlandse economie wordt serieus bedreigd door de uittocht van werk naar lagelonenlanden, meent voorzitter Henk van der Kolk van FNV Bondgenoten....

Voor voorzitter Henk van der Kolk was dit het sein om een reactie te bedenken op de trend van offshoring, het verplaatsen van werkzaamheden naar lagelonenlanden, en outsourcing, het buiten het bedrijf plaatsen van productieprocessen. Zulke trends zet de vakbond niet zomaar stop. 'Dat heeft geen zin om te proberen, want zo werkt het niet in de wereld', geeft Van der Kolk meteen toe. 'Maar ik wil bedrijven dwingen om na te denken wat ze aan het doen zijn, en wat de gevolgen zijn voor de samenleving.'

Bedrijven verplaatsen hun werkzaamheden niet alleen omdat de lonen elders lager zijn. Het werk verdwijnt naar landen die beschikken over hoogwaardig opgeleide inwoners en een groeiende vraag. 'Sommige mensen denken dat er niks nieuws onder de zon is. Ze zeggen dat laagwaardig werk al decennialang uit Nederland verdwijnt en dat we daar niet slechter van zijn geworden. Maar nu dreigt ook hoogwaardig werk uit Nederland te vertrekken.'

In het voetspoor van de maakindustrie volgen de toeleveranciers, de banken en verzekeraars, IT-bedrijven en zelfs consultancies naar India, China en omgeving, zegt Van der Kolk. 'Het is blijkbaar mogelijk productieprocessen zodanig op te splitsen dat je het beheersmatige werk kunt verplaatsen. Dat is een wezenlijk verschil met vroeger, toen productie fysiek gebonden was en veranderingen zich langzaam voltrokken. Het is fluïde geworden, werk kan zomaar komen en verdwijnen. Dat levert een groter probleem op dan we hebben willen onderkennen.' Over de gevolgen van deze ontwikkeling voor de Nederlandse IT-sector houdt FNV Bondgenoten vandaag een conferentie.

De vertrouwde reactie van werkgevers en politici luidt: loonmatiging. We moeten langer en harder werken voor hetzelfde salaris, bepleitte DNB-president Wellink vorige week nog. Van der Kolk: 'Alsof wij in loonkosten kunnen concurreren met India! Als ik moet meewerken aan de halvering van de lonen kun je de vakbeweging beter opheffen. Ik zie ook wel dat de productiviteitsstijging stagneert. Ik stoor mij aan de eenzijdige aandacht voor de lonen. Ondernemers moeten zorgen dat we in Nederland meer intelligente producten maken. Er wordt in Nederland veel te weinig geïnnoveerd.'

FNV Bondgenoten wil de ondernemers daartoe aansporen door middel van een zogenoemde efficiëntietoets. Van der Kolk: 'Als Philips uit Stadskanaal verdwijnt, is de reactie: weg is weg. Maar bedrijven die zeggen: 'Ik kan het kunstje elders beter', zijn volgens mij schatplichtig aan hun omgeving. Ik wil ze daarop aanspreken. Laat bedrijven die vertrekken een heffing betalen waarmee nieuwe investeringen kunnen worden gedaan. Niet om kunstmatige werkgelegenheid in het leven te roepen, maar om daadwerkelijk te investeren in risicodragende projecten.'

FNV Bondgenoten redeneert als volgt: het is algemeen geaccepteerd dat de overheid in het kader van het algemeen belang het economisch proces beïnvloedt met toezichthouders als de NMA en de Opta. Hoogwaardige werkgelegenheid is ook een algemeen belang. Laat een onafhankelijk instelling, zoals de NMA, de plannen van bedrijven toetsen die op grote schaal werkgelegenheid willen verplaatsen. Weet het bedrijf waaraan het begint? Kan het werkelijk goedkoper produceren? Zo ja, dan is een heffing op z'n plaats. Maar misschien leidt de toets wel tot het inzicht dat verhuizing niet nodig is om efficiënter te produceren. Dan blijft werkgelegenheid in Nederland behouden.

Van der Kolk: 'Ik weet wel dat iedereen z'n wenkbrauwen fronst bij zo'n voorstel. Maar het is toch raar dat we bedrijven zomaar laten vertrekken terwijl ze jaren profijt trokken van de faciliteiten van onze samenleving? Ik bepleit een instrument om te verhinderen dat bedrijven zonder slag of stoot hun biezen kunnen pakken. Je bereikt ermee dat er beter wordt nagedacht over de gang van zaken.'

Dat er meer aandacht moet komen voor innovatie, staat voor Van der Kolk vast. 'Economische Zaken zou het debat moeten aanvoeren. Maar ik hoor er weinig van. Dat geldt ook voor het Innovatieplatform, waar de echte big shots nu alweer uitgestapt zijn. Het is hoog tijd om een debat te beginnen over een Deltaplan voor de Nederlandse maakindustrie. Misschien moeten wij als vakbond dat initiatief maar nemen.'

Als bedrijven dan toch vertrekken naar lagelonenlanden, wil Van der Kolk met hen afspreken dat ze zich aldaar houden aan internationale codes voor goed werkgeverschap. 'Bedrijven hebben tegenwoordig hun mond vol over maatschappelijk verantwoord ondernemen. Welnu, dit is een uitgelezen kans om die verantwoordelijkheid te tonen. Wij vinden dat ze alhier moeten verklaren dat ze zullen onderhandelen met de lokale vakbonden, dat ze geen kinderarbeid zullen toestaan en dat ze de elementaire arbeidsvoorwaarden zullen toepassen. We zullen dat beslist in de onderhandelingen inbrengen, al vinden we eigenlijk dat bedrijven hiertoe met wetgeving moeten worden verplicht.'

Meer over