Autoslaaptrein aast op fietsers

De spoorwegen gaan in de aanval met hun gemoderniseerde AutoSlaap Expres. Tegenstander is de fietsbus. Doel is de fietstoerist uit de bus en in de trein te krijgen....

THEO NIJENHUIS

HET WORDT schrikken voor de huisvader die volgende maand bij NS Travel informeert naar de AutoSlaap Expres. In december, als de nieuwe dienstregeling verschijnt, kan er weer worden geboekt. Eigenlijk moet er worden geboekt. Want in februari zijn populaire zomerbestemmingen als Toscane en de Provence zo goed als uitverkocht. Wie met de auto op de trein wil, moet tegenwoordig tempo maken.

Eind 1995 kondigden de Nederlandse Spoorwegen het einde aan van de oude autoslaaptrein. Het concept werd vernieuwd. Gezinnen kunnen een eigen slaapcoupé krijgen. Met airconditioning. Met diner en ontbijt. Geen gejengel meer op de achterbank, geen last van files. Wel activiteiten voor kinderen.

De modernisering is een gouden greep. De oude autoslaaptrein vervoerde in het laatste jaarvan zijn bestaan 14 duizend auto's en 38 duizend passagiers. De AutoSlaap Expres transporteerde dit jaar bijna 17 duizend auto's en 56 duizend passagiers.

Het succes heeft NS Travel verrast. Er waren nieuwe bestemmingen ingevoerd: Bologna, Innsbruck en Verona. Maar de NS verwachtten dat de bestemming Villach zou sneuvelen. De Nederlander houdt Oostenrijk een beetje voor gezien.

'Maar we hebben naar Villach meer auto's gebracht dan we hadden verwacht', zegt Jaap Saunier, product manager van de AutoSlaap Expres. Meest populaire bestemmingen zijn Fréjus, Narbonne, Avignon en Bologna, uitvalsbasis voor Toscane. De slaapexpres naar Bologna blijft volgend jaar rijden tot eind oktober.

Een gezin met twee kinderen is globaal twee- tot drieduizend gulden kwijt voor een retourtje Italië, Frankrijk of Oostenrijk. Daar staat tegenover een besparing op hotel-overnachtingen, benzine en tol. En een gemiddelde snelheid van 1200 kilometer per nacht. In één nacht is een gezin bijvoorbeeld in de Dordogne, met auto.

De prijzen voor de autopassagier(s) gaan volgend jaar met 4 tot 6 procent omhoog. Het zal de automobilist nauwelijks afschrikken. Gebruikers van de AutoSlaap Expres zijn verslingerd aan het idee dat ze snel én slapend op hun vakantiebestemming komen. Ongeveer 60 procent boekt elk jaar opnieuw.

Maar dan die eigenzinnige fietsers. Ze doen niet mee aan de stormloop op de slaaptrein. Samen vormen ze een markt van een kwart miljoen mensen. De meesten organiseren hun eigen vervoer: een fietsrek op de trekhaak van hun auto. De fiets wordt gebruikt voor tochten vanaf een camping of vanuit het hotel.

Ongeveer vijftigduizend fietsers maken een trektocht en ongeveer tienduizend trekkers laten zich daarvoor met de fietsslaapbus vervoeren naar het uitverkoren gebied, al dan niet met een hotelarrangement op zak. Tegen de fietsbus moet NS Travel opboksen, zeker in Frankrijk.

De trein is niet erg populair in de fietswereld. Het eerste jaar van de nieuwe AutoSlaap Expres werden er 1500 fietsers vervoerd. NS Travel was niet ontevreden. Een retourtje van ongeveer 450 gulden voor fietser en fiets was bepaald schappelijk.

'Ik heb het met belangstelling gevolgd', zegt Frits Deben, directeur van Oad Cycletours in Amsterdam, marktleider onder de fietsbusbedrijven. Deben: 'Die prijs van vorig jaar was scherp, te scherp. Daar konden ze het niet voor doen.'

De NS was zelf ook tot die conclusie gekomen. De tarieven gingen begin dit jaar omhoog. Prompt zakte het aantal fietsers tot een schamel aantal van 1200. Dit jaar wil de NS meer fietsers vervoeren. Saunier: 'De tarieven gaan weer omlaag. Met ruim 10 procent.' NS Travel mikt op twee- tot drieduizend fietsers per jaar.

Als datzelfde gezin dat naar de Dordogne gaat volgend jaar de auto thuis laat en vier fietsen meeneemt, betaalt het pakweg 1600 gulden inclusief diner, ontbijt en een eigen slaapcoupé. Met de fietsslaapbus zou het viertal uitkomen op ongeveer 1400 gulden en dat is exclusief maaltijden.

NS Travel verlaagt voor fietsers niet alleen de tarieven. Er zijn vier nieuwe bestemmingen: Bordeaux, Dax, Biarritz en Irun. In Brussel is deze week met de Franse spoorwegen onderhandeld en valt waarschijnlijk de komende week de beslissing over nog twee fietsbestemmingen: Avignon en Fréjus. Van de 37 bestemmingen zijn er dan elf geschikt voor fietsers en twaalf voor automobilisten. De reziger zonder fiets of auto kan op alle bestemmingen in- of uitstappen.

Deben van Cycletours heeft bewondering voor het doorzettingsvermogen bij de NS. NS Travel kan lang niet zo gemakkelijk uitbreiden als hijzelf. Cycletours heeft vele tientallen bestemmingen. 'De spoorwegen moeten voor elke nieuwe bestemming onderhandelen met twee of drie overheden. Meer hoef ik niet te zeggen.' De bus is flexibeler, maar het comfort van de trein zal volgens Deben aantrekkingskracht uitoefenen op de fietser.

Dat staat niet vast voor Wim Veldhuijzen, de geestelijke vader van de fietsbus. Hij herinnert zich nog dat hij op 3 januari 1983 binnenstapte bij Oad met een uitgewerkt idee voor de fietsbus.

In juni van dat jaar ging de eerste bus de weg op. Die slagvaardigheidmoet je bij de spoorwegen niet verwachten. Niet omdat het daar een stel bureaucraten zijn. Veldhuijzen: 'De werkdruk bij NS Travel is hoog, te hoog. Ze hebben gewoon te weinig mensen. Zeker de managers werken als gekken.'

Veldhuijzen is directeur van Eigen-Wijze Reizen in Enschede. Het bureau organiseert fietsvakanties in achttien Europese landen. De reisorganisatie had dit jaar meer arrangementen willen verkopen in combinatie met de AutoSlaap Expres, maar NS Travel had gewoon niet de mankracht om snel te reageren.

De AutoSlaap Expres is volgens Veldhuijzen aantrekkelijk voor fietsers buiten de randstad. 'De meeste slaapbussen vertrekken in de randstad. Dat betekent voor de rest van Nederland extra kosten om bij een van de vertrekpunten te komen. Voor de slaaptrein heb je die kosten niet. Je mag vanaf elk station naar Den Bosch reizen, waar de slaaptrein klaarstaat.'

De bus heeft volgens Veldhuijzen sterke punten. 'In de trein kan je af en toe je benen strekken, maar in de fietsslaapbus slaap je beter. Ik tenminste wel. Je ligt in de lengterichting van de bus en je zoeft over het asfalt. De bus levert je af bij je hotel of camping. Je kan direct onder de douche, terwijl je na aankomst van de trein vaak nog een stuk moet fietsen.'

'De trein is globaal gesproken iets duurder, maar heeft geen last van files.' Veldhuijzen: 'Ik heb het meegemaakt dat een fietsbus om tien uur 's ochtends ergens zou aankomen. Het werd drie uur 's middags.'

Blijft over de vraag waarom de spoorwegen zich niet beperken tot die massa goedbetalende automobilisten die de eerste twaalf uur van hun vakantie nu eens níet in de file willen staan. Waarom die onvermoede liefde voor de fietser?

Saunier, zelf fietser, zegt: 'Als de autowagons van de slaaptrein vol zijn, betekent dat nog niet dat de acht passagiersrijtuigen ook volledig zijn bezet. Er zijn vaak nog coupés over. Op sommige dagen is 25 procent van de plaatsen nog vrij. Dat is zondegeld.'

Om die plekken te vullen, kan NS Travel het aantal auto's niet zomaar vergroten. Autoslaaptreinen zijn gebonden aan een maximum-gewicht. Een extra autowagon aankoppelen is er niet bij. Vandaar de aandacht voor de talrijke fietstoeristen. Want fietsers vullen coupés die anders leeg blijven.

NS Travel, 030-2977233.

Meer over