Alleen geldpers houdt dollar overeind

Willem Middelkoop..

Amsterdam ‘Ja Willem, ooit ploft de boel.’ Dat zei een centrale-bankier enige tijd geleden tegen Willem Middelkoop, beursverslaggever van de zender RTL Z. De anekdote staat in het boek Als de dollar valt, vorige week verschenen.

Middelkoop toont zich een onheilsprofeet. Hij beschrijft het geldsysteem waarop de wereldeconomie is gebaseerd – vertrouwen in de dollar – en het naderende uiteenvallen van dat systeem. Want die dollar ís niet te vertrouwen.

De Verenigde Staten laten de geldpersen onophoudelijk draaien: om de Amerikaanse levensstandaard te kunnen bekostigen, om de Irak-oorlog te kunnen financieren. 9 duizend miljard dollar bedraagt de Amerikaanse schuld aan andere landen en aan grote investeerders, en die schuld loopt alleen maar op – de dollars worden nog steeds opgenomen – alsof het de bedoeling is die nooit terug te betalen.

‘Klopt’, zegt Middelkoop, ‘de VS stevenen af op een faillissement en het heeft er alle schijn van dat de machthebbers geen serieuze pogingen doen om dat te voorkomen.’

Het is een somber beeld dat uit het goed gedocumenteerde boek oprijst. ‘Het gaat mis. Op een gegeven moment worden de dollars niet meer geaccepteerd, dan ziet iedereen dat er geen onderpand meer tegenover staat, en dan valt de Amerikaanse munt in een diep gat. De VS komen in een diepe recessie en dat zal grote gevolgen hebben voor de wereldeconomie. Wanneer is niet te zeggen, over vijf jaar of over twintig jaar, maar het gaat mis.’

De machthebbers weten het, aldus de schrijver, de banken weten het, de centrale banken, de ministers van Financiën: de afgelopen jaren sloeg het misbruik toe in het systeem dat op zichzelf beschouwd effectief kan zijn.

In dat systeem verlenen centrale banken aan gewone banken het recht om geld te maken: een nieuwe lening aan een onderneming (of een hypotheek, of een ander soort lening) is nieuw geld, met een paar aanslagen op een toetsenbord gecreëerd in de administratie van de bank. De rente die erop wordt betaald – wel geld waarvoor is gewerkt – is pure winst voor de bank. De lening wordt door de lener gebruikt om anderen te betalen. Het geld wordt geaccepteerd omdat de ontvanger erop vertrouwt dat die paar aanslagen op een toetsenbord ook echt waarde vertegenwoordigen.

En als dat niet zo is, wat als geld waardeloos blijkt te zijn? ‘Geld is een illusie’, zegt Middelkoop. Dat hoeft geen ramp te zijn: de illusie kan worden ondersteund door de echte economie. Tegenover nieuw gecreëerd geld moet nieuwe waarde staan: economische activiteiten, economische groei.

En dat is waar het in de VS aan ontbreekt, zegt Middelkoop, ook al neemt de Amerikaanse export sterk toe en is het begrotingstekort recentelijk gedaald. ‘Het gaat niet goed met de Amerikaanse economie. Afgezien van het feit dat ik de groeicijfers wantrouw – als je de statistische methoden bestudeert, val je van de ene verbazing in de andere – houdt de economische groei bij lange na niet de groei bij van de geldhoeveelheid. En dat is trouwens in Europa ook het geval.’

Het systeem wordt sinds jaren misbruikt en dat is volgens Middelkoop mogelijk door de verstrengeling van belangen van commerciële banken, centrale banken en de Amerikaanse regering. ‘De Fed is eigendom van de Wall Street-banken. Op de financiële posten in de regering-Bush zitten vrijwel alleen ex-Wall Street-bankiers. Kun je in Europa nog zeggen dat de intellectuelen aan de macht zijn, in de VS zijn het de bankiers.’

Van het scheiden van economische belangen hebben de Amerikanen niet veel kaas gegeten. ‘De Amerikaanse regering en de Fed beschikken over middelen om in geval van paniek in te grijpen op de financiële markten. Dat is een goede zaak. Maar wat gebeurt er de laatste jaren: vrijwel dagelijks worden er door centrale banken steunaankopen verricht om Wall Street overeind te houden. Te vaak zie ik heel vreemde koersbewegingen aan het einde van een handelsdag. Handel met voorkennis? Het is tot norm verheven.’

Middelkoop schreef zijn boek – honderd vragen over ‘wat bankiers en politici u niet vertellen’ – vlak voordat de huidige kredietcrisis uitbrak. ‘Een crisis in het hart van het systeem: banken vertrouwen elkaar niet meer.’ Nog net voor het drukken kon hij een paar actuele hoofdstukjes toevoegen: over de kredietbeoordelaars bijvoorbeeld, die de handel in afgeleide financiële producten (derivaten) opdreven door veel te gunstige waarderingen. ‘De risico’s stonden dan beschreven in driehonderd pagina’s dikke bijlagen, die natuurlijk door niemand werden gelezen. Dat riekt naar oplichting.’

De Verenigde Staten vertonen alle trekken van een rijk in verval, concludeert Middelkoop. De kredietgolf van de afgelopen twee jaar, de verslavende en tot corruptie leidende gewoonte het ene gat met het andere vullen, het bedrog in de financiële wereld... ‘Het zijn de klassieke kenmerken van het einde van een tijdperk.’

Wanneer dat zal gebeuren? Middelkoop houdt zich verre van concrete voorspellingen. ‘Elke dag dat een voorspelling niet uitkomt, zeggen mensen: zie je wel?’ Maar het systeem moet op de schop, zoveel maakt hij duidelijk in Als de dollar valt. ‘Iedereen hoopt dat het geleidelijk kan. Maar velen vrezen dat het schoksgewijs gaat.’

Als de dollar valt. Wat bankiers en politici u niet vertellen over geld en de kredietcrisis. Door Willem Middelkoop. Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2007. ISBN 9789 0468 02755

Meer over