Afrika: mijnenveld wordt goudmijn

Door de beperkte rendementen op westerse beurzen kijken beleggers naar steeds exotischer bestemmingen voor hun kapitaal. Arm en corrupt Afrika is er daar een van....

Het is alweer twee jaar geleden dat Jeroen Vetter, directeur van fondsaanbieder SNS Fundcoach, op zoek ging naar een beleggingsfonds dat in Afrika belegde. ‘Het viel ons op dat de Chinezen heel veel grondstoffen inkochten op dit continent’, zegt hij. ‘Het aanbod aan Afrika-producten was echter zeer beperkt. Wij kwamen uiteindelijk terecht bij een Zweeds beleggingsfonds, HQ Afrika.’ Dit fonds begon in mei 2006 en heeft inmiddels een omvang van ongeveer 80 miljoen euro. Ongeveer 50 procent van het ingelegde kapitaal is belegd in Zuid-Afrika, de rest ondermeer in Egypte, Kenia en Nigeria.

Was Vetter een van de eerste Afrika-bekeerlingen, inmiddels richt de ene na de andere bank een beleggingsproduct op met een focus op Afrika. Zo kwam Merrill Lynch vorige maand met een beursgenoteerd certificaat dat voor 40 procent belegt in Afrikaanse bedrijven en de rest in bedrijven met handelsactiviteiten in deze regio.

Rabobank biedt een garantieproduct dat voornamelijk belegt in Zuid-Afrika. ABN Amro biedt klanten het African Commodities Certificaat en ING heeft nog geen product, maar stelde onlangs wel een eigen portfoliomanager aan om de beleggingsmogelijkheden in het continent te onderzoeken.

Is Afrika daarmee een gegarandeerde goudmijn of toch nog steeds een mijnenveld? Vetter denkt dat de heersende perceptie over het Afrikaanse continent niet helemaal overeenkomt met de werkelijkheid. ‘Het gaat beter met Afrika: het aantal democratieën groeit en de politieke stabiliteit verbetert.’

De cijfers lijken dit optimisme te bevestigen. Volgens de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) zal de Afrikaanse economie in 2007 en 2008 naar verwachting tussen de 5 en 6 procent groeien. Daarmee lijkt het continent eindelijk te gaan profiteren van haar overvloed aan natuurlijke rijkdommen.

Corruptie en gebrekkige transparantie behoren daarmee echter nog niet tot het verleden. Maar de directeur van SNS Fundcoach wijst erop dat deze kwesties in de meeste opkomende markten opgeld doen. De vooruitgang die veel Aziatische landen op dit gebied maakten, heeft zich ook vertaald in duurdere aandelen. ‘De waardering van beursgenoteerde bedrijven in Afrika is laag in vergelijking tot China of India’, aldus Vetter. ‘Chinese aandelen kosten momenteel 40 keer de jaarwinst terwijl deze ratio in Afrika gemiddeld op 12 ligt.’

Maar wat Afrika echt interessant maakt is dat de markten zich niets lijken aan te trekken van wat er op de westerse aandelenmarkten gebeurt. Daardoor zijn de Afrikaanse beurzen vrijwel onberoerd gebleven voor de kredietcrisis. Vetter: ‘In november zijn er relatief veel mensen in HQ Afrika gestapt.’

Beleggers die er vroeg bij waren, hebben een mooie winst geboekt. Het fonds haalde dit jaar een rendement van ruim 29 procent terwijl de AEX tot nu toe op 8 procent blijft steken. De Afrikaanse aandelenmarkten doen het al langer uitstekend. Over de afgelopen zes jaar boekten zij vrijwel allemaal dubbelcijferige rendementen. Het zijn vooral de aandelen van banken en van bedrijven die actief zijn in de infrastructuur die het goed doen in zich ontwikkelende economieën.

Een van de ondernemingen waar HQ Afrika tot voor kort in belegde, is het Egyptische Orascom, de grootste beursgenoteerde cementproducent in de regio. Het bedrijf werd eerder deze maand voor 8,8 miljard euro overgenomen door het Franse Lafarge. Het Zweedse beleggingsfonds belegt ook in Kenya Airways, een partner van KLM. Vetter: ‘Het is een enorm omvangrijk continent dus managers die daar zakendoen, vliegen veel. De vliegtuigmaatschappij profiteert optimaal van de huidige groei.’

De goede prestaties van de Afrikaanse beurzen zijn ook bij het grotere publiek niet ongemerkt gebleven. Bij Van Lanschot Bankiers krijgen ze er dagelijks vragen over van klanten. Maar de bankiers zijn niet enthousiast.

‘De meeste Afrikaanse landen hebben slecht ontwikkelde beurzen. Het overgrote deel van de beleggingsfondsen belegt slechts in Zuid-Afrikaanse bedrijven. Naar onze mening hebben deze producten te weinig spreiding’, zegt senior-analist Yvo Boon van Van Lanschot. ‘Maar het belangrijkste probleem is de beperkte liquiditeit’, zegt hij. De meeste Afrikaanse effectenbeurzen zijn slecht toegankelijk en er wordt weinig gehandeld. Daardoor is het niet altijd even eenvoudig om in- en uit te stappen. Bovendien zijn de aan- en verkoopkosten nog behoorlijk hoog. ‘Er zijn minder handelaren, er is minder concurrentie en daardoor zijn de transactiekosten ook hoger’, aldus Boon.

De bankiers van Van Lanschot brengen de mogelijkheid om in Afrika te beleggen niet actief onder de aandacht van klanten. ‘Maar wij doen wel onderzoek naar de ontwikkelingen. Als een klant toch graag in Afrika belegt dan hebben wij zeker onze voorkeuren’, zegt Boon. Doordat er nu tijdelijk veel vraag is naar een kleine hoeveelheid aandelen ontstaat er een onevenwichtigheid in de markt, aldus Boon. ‘Er zijn in totaal 450 tot 480 Afrikaanse aandelen die de moeite waard zijn om in te beleggen. ’

Ook directeur Vetter van SNS Fundcoach waarschuwt voor oververhitting. ‘Door de toenemende populariteit komt er een run op een relatief beperkt aantal Afrikaanse aandelen.’

Bij Van Lanschot willen ze beleggers voor die risico’s behoeden. Boon: ‘Wij adviseren daarom in een fonds te participeren dat het kapitaal over diverse opkomende markten spreidt.’

Volgens Vetter moet een belegger geloven in de potentie van het werelddeel. ‘Je weet op voorhand dat er verrassingen komen. De ontwikkeling van dit soort regio’s gaat met horten en stoten. Het duurt minimaal zes tot tien jaar voordat de belegging zich uitbetaalt.’

Meer over