ABN Amro kruipt in Brazilië tussen 'us poderoses'

Met de overname van de Banco Real voor 4,2 miljard gulden wordt ABN Amro nummer vier op de Braziliaanse markt....

DOUTOR (doctor) Aloysio. Zo noemen niet alleen zijn werknemers, maar ook handelaren in de financiële wereld de eigenaar van de Banco Real. De mix van respect en familiariteit is Braziliaans. Hij hoort bij een bedrijfscultuur die verdwijnt onder de bulldozer van de globalisering. De cultuur van familiebedrijven die uitgroeiden tot imperiums. Van eenlingen die als vorsten een halve eeuw een onderneming besturen. Van directeuren die ook parlementslid of minister zijn. En van bazen die het weekeinde in de eigen Learjet naar hun buitenhuis vliegen, maar precies weten hoeveel kinderen de bedrijfsportier heeft. Van us poderoses, de machthebbers.

Tot voor enkele jaren was een kwart van de ondernemingen in Brazilië een familiebedrijf. In de financiële sector lag het percentage zelfs nog hoger. Een van de kopstukken is de familie Setubal, eigenaar van de op één na grootste particuliere bank, de Banco Itaú (vermogen 35 miljard dollar).

Dan is er de beaujo Júlio Bozano Simonsen, liefhebber van paarden en moderne kunst. Doutor Júlio is eigenaar van de grootste, onafhankelijke investeringsbank Bozano Simonsen. Winstpercentage vorig jaar: 24 procent.

Ook miljonair José Eduardo de Andrade Vieira rijdt graag paard. Met zijn lasso en westernlaarzen is hij meer het type cowboy onder de bankiers. Hij werd twee jaar geleden gedwongen zijn bank Bamerindus, toen de vierde in het land, te verkopen. Sindsdien is De Andrade Vieira, die tweemaal minister was, een rancuneuze ex-bankier. Hij vindt dat hij bedonderd is door de president, die hij zelf met financiële steun in het zadel heeft geholpen.

In de groep van de ontstemde en onttroonde bankiers bevindt zich ook de familie Magelhaes Pinto. Een van de leden is de ex-schoondochter van de president. Maar de bloedband hielp niet. Ook deze familiebank, de Banco Nacional, werd in 1986 onder druk van de centrale bank verkocht.

De Magelhaes Pinto deden wat van hun bank restte over aan de Unibanco. En - het wordt saai - ook dat is een familie-aangelegenheid. De Unibanco, sinds de overname de derde van Brazilië, staat onder controle van de familie Moreira Salles.

De grote man van de Unibanco is 'ambassadeur' Walter Moreira Salles, die net als doutor Aloysio van zijn vader een krediethuis in de provincie erfde en er een gigant met 22 miljard dollar van maakte. Walter Moreira Salles is de noblesse oblige van de bankierswereld: een man met stijl, intieme vriend van presidenten, jarenlang diplomaat, minister en zelfs nog een keer vice-president. In tegenstelling tot de eigenaar van de Banco Real had 'de ambassadeur' wel een zoon die pa kon en wilde opvolgen. De oude Moreira Salles is nu 86, maar als hij in Brazilië is, laat hij zich één keer per week naar kantoor rijden in zijn Volvo stationcar; voorafgegaan en gevolgd door auto's met lijfwachten, want de steenrijke bankier staat hoog op de kidnaplijst.

Er zijn tientallen andere, minder bekende families die een meerderheidsstem hebben in banken of als partner deelnemen in een investeringsbank. Sinds de grondwet van 1988 was het makkelijk om in Brazilië een eigen bank te beginnen. En aangezien geld kopen en verkopen door de hoge inflatie zeer winstgevend was, begon iedere grote industrieel en succesrijke belegger zijn eigen bank.

Medio 1994 telde Brazilië 240 banken. Beleggen, lenen en verder doorlenen was zo'n bedrijvige tak dat de banken maar liefst 13 procent aan het bruto nationaal produkt (in 1990) leverden. Ter vergelijking: in ontwikkelde landen is dat minder dan 10 procent.

De introductie van de real, die een einde maakte aan de caroussel van exorbitante spreads en rente per dag, was de doodsklap voor vooral kleine banken die slecht geleid werden. Maar ook de grote kregen het moeilijk, zoals bleek uit de ondergang van de Banco Nacional en de Bamerindus. Hun winst bedroeg voor de real gemiddeld een riante 26 procent van het vermogen. In het jaar daarna was dat slechts 1 procent. Volgens deskundigen kan Brazilië toe met 120 banken. De uitdunning is volop bezig.

Er gaat geen maand voorbij zonder bericht over een fusie, sluiting of overname van een bank. Twee jaar geleden hield de fusiegolf huis in de voedingsindustrie. Volgens een studie van KPMG leidt dit jaar de financiële sector, nu sinds maart de bancaire markt is opengesteld voor buitenlanders. In de eerste drie maanden van dit jaar waren er twaalf fusies en overnames. Bij negen was buitenlands kapitaal betrokken. Brazilië is een groeimarkt en geldt als springplank voor de rest van het continent.

Slechts de Citibank en de Banco Boston hadden in Brazilië een bescheiden netwerk. Maar een maand geleden werd het Franse Sudameris, eigendom van de Italiaanse Banca Commerciale Italiana, na een overname de grootste buitenlandse bank in Brazilië. Maar nu is zij haar koppositie kwijtgeraakt aan de ABN Amro. Op de lijst van niet-staatsbanken springt de Nederlandse bank van de 24ste naar de vierde plaats.

De Brazilianen, nationalistisch en megalomaan, bekijken de buitenlandse invasie met gemengde gevoelens. Blijft er nog plaats over voor een Braziliaanse bank in de globaliserende financiële wereld?, vroeg het zakenblad Exame zich bezorgd vorige maand af. 'De dingen gaan verschrikkelijk snel', constateerde Exame. En 'wie vandaag groot is, kan morgen piepklein zijn'. De conclusie: 'Geen enkele bank kan er zeker van zijn dat hij wordt gespaard.'

Volgens McKinsey zullen over vijf jaar drie of hoogstens vier grote cliëntenbanken de markt overheersen. Wie dus wil blijven meeconcurreren, moet zich snel groot kopen, of zich laten overnemen. Alle grote bankiers zijn voortdurend in bespreking over zowel aan- als verkoop. Doutor Aloysio was een van hen.

Dat het de ABN-Amro is geworden, verbaast niemand. De Nederlandse bank is een big player, internationaal en agressief. De grote Braziliaanse banken stonden ook in de rij. 'Maar doutor Aloysio zou zijn bank nooit na een halve eeuw overdoen aan de concurrenten. Dat past niet bij zijn karakter', zegt Bruno Pereira, bankenspecialist van de Banco Icatu.

Meer over