Slapen in het verleden met het comfort van heden

De Spaanse markies van Vega-Inclán opperde in de jaren twintig het idee voor een netwerk van hotels van kwaliteit. In 1928 werd in het imposante landschap van de Sierra de Gredos door koning Alfonso XIII de eerste parador geopend....

TIEN EEUWEN lang is er gepleisterd en geplamuurd, gebeeldhouwd en geschilderd aan het plein, naar het verhaal wil, door 'iemand die het gevoel voor tijd had verloren'. Het resultaat van al dat artistiek gezwoeg is nog altijd verbazingwekkend. Het Obradoiro, waar alle wegen die naar Santiago de Compostela leiden, eindigen, is een van de mooiste pleinen van Spanje. Gedomineerd door de barokke kathedraal, met zijn door de eeuwige vochtigheid groen uitgeslagen trappen en beelden, en het zeventiende-eeuwse Raxoi-paleis, dat vandaag de dag de regering van de deelstaat Galicië huisvest.

De verbinding tussen de twee meesterwerken en de afsluiting van de korte zijde van het Obradoiro is een ander juweel. Het Hospital Real is opgetrokken aan het einde van de vijftiende eeuw, in opdracht van de Katholieke Koningen. Een geschenk aan de stad en vooral aan de bedevaartgangers die uit heel Europa naar deze uithoek kwamen om het graf van de heilige Jacobus te bezoeken. Zij mochten voortaan hun vaak doodzieke, vermoeide lichamen te ruste leggen in de eerste staatsherberg van Spanje.

Geen bezoeker van Santiago de Compostela zal de imposante gevel van het Hospital Real negeren, waar gotiek, Renaissance en barok elkaar gevonden hebben. Een bezoek aan het binnenste van het gebouw is verplicht: opgetrokken rond vier glorieuze patio's, onderling verbonden door indrukwekkende trappen, en als hoogtepunt de oude eetzaal in de kelder.

En het aardigste van alles is: je kunt er blijven slapen.

Opschepperige namen zijn gemeengoed in het hotelwezen, maar het Hotel de los Reyes Católicos geeft de gast niets minder dan wat de naam belooft. De voormalige herberg van de bedevaarders is opgewaardeerd tot hotel, en wel een hotel van de allerhoogste categorie. Het is een van de pronkstukken onder de Paradores de Turismo, een keten luxe staatshotels.

Hotel de los Reyes Católicos is in de oorspronkelijke stijl gerestaureerd en hoofdzakelijk gemeubileerd met antiek en originele wandtapijten. Veilig weggedoken in je hemelbed waan je je een bijzonder verwende bedevaartganger. In dit bed slapen, is slapen in de geschiedenis. Slapen in het verleden, maar met alle comfort van het heden.

Paradores de Turismo is gezegend met een gouden formule. Het bedrijf runt hotels van buitengewone kwaliteit die zich door hun huisvesting onderscheiden van elke concurrent. Kastelen, paleizen en kloosters zijn door Paradores aangekocht, grondig gerenoveerd en tot hotel omgebouwd. Ze liggen verspreid over heel Spanje, een gevolg van de basisfilosofie dat de reiziger in staat moet zijn in één dagmars zich van de ene naar de andere parador te begeven.

De eerste Spaanse toeristische organisatie dateert al van het jaar 1911, toen de Comisaria Regia de Turismo werd opgericht met als doel provinciale en lokale overheden bij te staan bij het verbeteren van hotelaccommodaties. Spanje was op dit terrein heel lang een behoorlijk achterlijk stuk Europa gebleven. Door de eeuwen heen hebben buitenlandse reizigers de lof gezongen over de schoonheid van het land en de onuitputtelijke hoeveelheid historische kunstschatten, maar allemaal klaagden zij steen en been. Er was in het hele land geen fatsoenlijke slaapplaats te vinden. Wie de grote stad verliet en op pad ging kwam onvermijdelijk terecht in onverzorgde, stinkende herbergen waarin slapen een crime was.

Als 'uitvinder' van de paradores staat de markies van Vega-Inclán te boek. Deze Commissaris van Toerisme opperde in de jaren twintig het idee om een netwerk van hotels van kwaliteit op poten te zetten. In 1928 werd de eerste parador geopend door koning Alfonso XIII, een nieuw gebouw in het imposante landschap van de Sierra de Gredos, niet ver van Avila. Het verhaal wil dat de koning zich makkelijk liet winnen voor het idee van de markies: bij de viering van zijn eigen koninklijk huwelijk waren de buitenlandse gasten noodgedwongen ondergebracht bij particulieren en in pensions ver beneden hun stand.

Maar de markies wilde het mes aan twee kanten laten snijden. Zijn eerste parador was een nieuw gebouw, maar dit diende een uitzondering te zijn. Paradores zou zich moeten ontfermen over dat deel van het nationale erfgoed dat met de ondergang werd bedreigd. De organisatie zou verlaten of sterk verwaarloosde kastelen, paleizen en kloosters aankopen en door restauratie hun voortbestaan garanderen.

Paradores de Turismo groeide uit tot een nationale organisatie tijdens de Franco-dictatuur, toen het toerisme in Spanje ongekende proporties begon aan te nemen. Spanje was in die jaren gefixeerd op de ontwikkeling van het toerisme dat zich, terecht naar later bleek, aandiende als de goudmijn van de toekomst. Overal werden nieuwe paradores geopend. Het net is ook tijdens de democratie verder uitgebreid, waardoor het doel van de markies van Vega-Inclán is verwezenlijkt: je kunt het hele land doortrekken en aan het einde van elke dag in een andere parador slapen.

Is het Hotel de los Reyes Católicos in Santiago de Compostela een van de kroonjuwelen van de keten, Condes de Alba y Aliste in Zamora is een 'doorsnee-parador'. Die betiteling zegt alles over de maatstaven die de organisatie hanteert.

Zamora, op een steenworp van de Portugese noordgrens, is ondanks een indrukwekkend aantal Romaanse kerken, niet echt een toeristische trekpleister. De stad loopt eigenlijk alleen vol in de Goede Week, wanneer de beroemde paasprocessies door de straten trekken.

Maar alleen al een nachtje in de parador van Zamora maakt een bezoek aan de stad de moeite waard. Een onvervalst Renaissance-paleis uit de vijftiende eeuw, uiteraard gelegen aan het mooiste plein van Zamora. Het is in al zijn luister hersteld, middeleeuws gemeubileerd en vol tapijten van de beroemde Real Fábrica in Madrid, waarvoor onder meer de schilder Goya ontwerpen leverde.

Volg het advies van Somerset Maugham en vraag om kamer nummer 12. In het enorme hemelbed van deze kamer op de eerste verdieping, uitkijkend op het plein, voelde de Britse schrijver zich in de mooiste hotelkamer die hij ooit in zijn leven had gezien. Het paleis heeft een lange reeks van verbouwingen en bestemmingen achter de rug. Voor het door de paradores werd ingelijfd, was het in gebruik als kindertehuis.

Het beroemste kind van het tehuis was een zoon van Ramón J. Sender. Direct na de Spaanse Burgeroorlog moest de republikeinse schrijver Sender de wijk nemen naar Mexico. Zijn vrouw bleef met hun drie kinderen in Zamora. Zij werd prompt gefusilleerd door soldaten van Franco en de kinderen werden in het tehuis ondergebracht. Een van de zonen keerde later terug naar de stad om er de roman Dood in Zamora te schrijven.

Begon het bedrijf in 1928 met dertig bedden, inmiddels heeft Paradores de Turismo bijna tienduizend slaapplaatsen in de aanbieding. Een parador uitkiezen betekent een keuze maken in weelde: van de 86 paradores zijn er veertien ondergebracht in kastelen, elf in voormalige kloosters, zeven in paleizen, vier in adellijke huizen en drie in historische conglomeraties. Paradores zijn er in alle maten, van zes kamers in het kasteel van Villalba tot 220 in het Paleis San Marcos in León.

Ruim een miljoen toeristen verblijft jaarlijks in de paradores. Het in stand houden van het nationale erfgoed, hetgeen enorme investeringen vergt, en het bieden van topkwaliteit in de hotels, blijkt nog altijd profijtelijk te zijn. In 1996 boekte het staatsbedrijf een bescheiden winst van vijftien miljoen gulden.

Slechts bij hoge uitzondering krijgt de reiziger een zeperd. Voorlopig even niet naar de parador van Pontevedra, aan de kust van Galicië. Van buiten mag het paleisje er nog zijn, binnen blijkt het verval meedogenloos te hebben toegeslagen. Smerige tapijten vol gaten, armoedige kamertjes met de inrichting van een derderangs-pension en (heel opmerkelijk) onaangenaam personeel. De parador staat bovenaan de lijst voor een opknapbeurt, verontschuldigt zich het management. Wie er voordien onverhoopt verzeild raakt, doet er goed aan de slechte indruk onverwijld uit te wissen met een verblijf in, pakweg, het kasteel van Singüenza of dat van Alarcón.

Voor informatie en reservering: Mondotel Holland, Planeetbaan 4, 2132 HZ Hoofddorp, tel. 023-569.69.99, fax 023-569.65.33. Alleen voor inlichtingen: Spaans Bureau voor Vreemdelingenverkeer, Laan van Meerdervoort 8, 2517 AJ Den Haag, tel. 070-346.59.00, fax 070-364.98.59.

Meer over