Zwem deze zomer als Annette Kellerman, met of zonder badpak

Omdat in de zomer de onbedwingbare behoefte ontstaat het water in te gaan, van pierenbad tot diepzee, peilt V het zwemwater in de kunsten. Aflevering 3: De badpakontwerper.

Daughter of the Gods. Annette Kellerman in 1916.

Eigenlijk had het natuurlijk dat zwarte eendelige badpak moeten zijn in plaats van de roomwitte glitterbody plus cape en het met parels afgezette jarenvijftigbadmutsje. Ja, eigenlijk had de Australische superster Kylie Minogue het nummer On A Night Like This tijdens haar Aphrodite: Les Folies Tour van 2010 moeten inluiden in dat beroemde, uitgelubberde mannenzwemkostuum met de provisorisch aangenaaide benen van een wollen vrouwenmaillot - dán pas was de ode aan haar landgenoot en zwemkampioen Annette Kellerman (1886-1975) compleet geweest. Maar oké, dat Minogue koos voor het spectaculaire ontwerp van Dolce & Gabbana is ook wel weer begrijpelijk. Bovendien was de directe inspiratie voor haar show de 'aquamusical' Million Dollar Mermaid (1952), een biopic van het leven van Annette Kellerman, vertolkt door glamourzwemmer Esther Williams en verteld in pastelkleuren. Dat oogde allemaal wat fotogenieker.

En toch. Onderschat de originele beelden van Kellerman in haar zelfgemaakte zwempak niet. Op een foto uit 1923 poseert ze tegen de geschilderde achtergrond van een fotostudio, één voet op een steen, één hand in de zij, gitzwarte suikerspin op haar hoofd en dan die zelfverzekerde blik: een vrouw als een stuwdam. Dat de stof van haar badpak oogt als versleten linnen, dat er zelfs een gaatje in zit - het maakt niet uit; haar charisma en magnifieke zandloperfiguur maken dat ruimschoots goed.

Zult u zeggen: Annette Kellerman, wie is dat dan? O, alleen maar de vrouw die er in een tijd waarin mannen bepaalden dat het niet geaccepteerd was dat dames zonder lange broek dan wel rok te water gingen (begin 20ste eeuw) persoonlijk voor zorgde dat daar verandering in kwam. Daarmee lokte ze een hoop andere vrouwen het water in én gaf ze het startschot voor veel van die beroemde zwemkledingmomenten uit de 20ste eeuw. Denk aan Raquel Welch als prehistorische babe in een bontbikini in One Million Years B.C. (1966), denk aan Pam Grier met haar gemacramede driehoekjes in Coffy (1973) - iedereen met een afgezakte-want-gehaakte-bikini-trauma mag nu even gillen -, denk aan de broodmagere Bo Derek met vlechtjes en een beige zwempak in de film 10 (1979). En Kylie Minogue natuurlijk.

One Million Years, Raquel Weich in 1966.

En dat terwijl Kellerman destijds alleen maar sneller wilde. Omdat ze als kind zwakke benen had, raadden de dokters in Sydney haar aan te gaan zwemmen. Op haar 15de zwom ze iedereen het bad uit, maar het moest nog vlotter kunnen, vond ze. En toen ontwierp ze dus haar fameuze zwarte one piece, die ergonomisch beter was dan een lange rok en nog steeds haar lichaam bedekte, zoals het heurde. Daar dachten ze in de VS toch even anders over; in 1907 werd Kellerman op het strand in Massachusetts gearresteerd voor onbetamelijkheid. Haar weelderige vormen waren iets te zichtbaar.

Gelukkig liet ze zich niet afschrikken. Integendeel: in de jaren daarop lanceerde ze haar eigen badkledinglijn, wierp zich op als fitness- en gezondheidsgoeroe, maakte in 1911 haar acteerdebuut als zeemeermin in The Mermaid - voor wie abusievelijk dacht dat Daryl Hannah in Splash (1984) de eerste was - en verscheen in 1916 zelfs helemaal naakt in de stomme film A Daughter of the Gods, wat het gebrek aan geluid natuurlijk meteen goedmaakte.

 Zwemkostuums

Wie deze zomer toevallig afreist naar Sydney, Australië, doet er goed aan het Powerhouse Museum te bezoeken voor het staartje van Million Dollar Mermaid: Annette Kellerman (t/m 10/8). De tentoonstelling brengt een eerbetoon aan de beroemde Australische zwemster en actrice. Haar persoonlijke verzameling zwemkostuums, waaronder verschillende eendelige badpakken, zeemeerminnenoutfits en een van de glamouroutfits die actrice Esther Williams droeg in de biopic Million Dollar Mermaid, alsmede foto's en filmfragmenten - ze hebben ertoe geleid dat Kellerman terecht weer opduikt uit de zee van vergetelheid.

Op YouTube is die film niet te vinden, wel zijn er stills waarop je Kellerman bloot en in extase op een rots bij een waterval ziet zitten. Een pluk lang haar verbergt haar intieme delen. Dat moest natuurlijk van de Hollywoodbazen, maar uit alles blijkt dat het Kellerman zelf worst was, dat puriteinse gedoe. Voor haar stond zwemmen gelijk aan de absolute vrijheid en hoe minder haar in het water in de weg zat, hoe beter. 'Ik kan niet zwemmen met méér aan dan je op een waslijn zou hangen', zei ze in 1912, en daarmee bedoelde ze een heel korte waslijn.

Haar onafhankelijke houding van destijds voelt nog altijd als een verkoelende plens zeewater. Annette Kellerman mag dan persoonlijk hebben bijgedragen aan de huidige aanwezigheid van vrouwen in het zwembad en in de branding, nooit had ze de erotiek die er vandaag de dag mee wordt geassocieerd goedgekeurd. 'Is jouw lichaam strandklaar?' - had ze die absurde zin gelezen in een damesblad, ze had ongetwijfeld geantwoord: 'Pfff! Is het strand wel klaar voor míj?' Zwem deze zomer als Annette Kellerman, met of zonder badpak, en u zult vrij zijn.

Goffy, Pam Grier in 1973.
Meer over