Zwaantjesduet en ‘chillen’ met die billen

Balletprofs en Bijlmer-jeugd ‘freestylen’ in een remake van de romantische balletklassieker Het Zwanenmeer. Het resultaat: een ‘outta bounce’ voorstelling met ‘party party’ voor iedereen....

Van onze medewerkster Mirjam van der Linden

Waar het voor een repetitie doorgaans geconcentreerd rustig is in de studio’s van Het Nationale Ballet (HNB), is het nu een heksenketel. Gekakel, gelach, ritmisch geklap. Een jongen met een indrukwekkende blingbling-ketting (met de R van Remy) maakt zijn outfit compleet met een stijlvol colbertje. Een meisje tuurt in de spiegel aandachtig naar haar soepel golvende buik.

En dan nog een verschil: al deze dansers zijn niet alleen jong – pubers – maar ook zwart. Een beetje meer of minder, maar onmiskenbaar gekleurder dan de gemiddelde danser van een klassiek balletgezelschap, traditiegetrouw een wit bolwerk.

Choreograaf Nita Liem van de urban danstheatergroep Don’t Hit Mama (Afrikaans gezegde voor ‘respecteer de bron’) maakt op verzoek van HNB samen met scholieren en studenten uit Amsterdam Zuid-Oost een eigen versie van Het Zwanenmeer, dé romantische balletklassieker uit 1895, die de wereld van het aardse en die van het bovennatuurlijke losjes vermengt. Zwanenmeer Bijlmermeer heet Liems stuk, op jongerensites aangekondigd als een ‘outta bounce dansvoorstelling’, een ‘dope samenwerking’ en een echte ‘remixxxs’.

Tegenover vijftien Bijlmergasten staan vier balletprofs. De melodieuze Tsjaikovski ontmoet ritmische rap en swingende mambo. Er is sierlijk lijnenspel, maar ook schuddend achterwerk (‘chillen met die billen!’), rechtstreeks afkomstig van kabula-feestjes die de jongeren in hun hometown bezoeken.

Ieder mag excelleren in zijn eigen ding, met voor beide partijen potjes ‘freestylen’ tussendoor. Maar het imiteren en spiegelen, het samenwerken en helpen leidt gaandeweg ook tot een bruisende melting pot. Liem moet het enthousiasme zelfs dimmen: ‘Niet te uitgebreid meedoen, het ziet er nu een beetje waterplanterig uit!’ Hoogtepunt is een razendsnel getrippeld zwaantjesduet voor Remy (die van de R) en Wendy, een ballerina die ook graag een lesje breakdance volgt, maar naar eigen zeggen nog lang niet zo robotachtig kan bewegen als haar collega’s, ‘misschien over een jaartje of zo’.

De thematiek van ‘tegengestelde werelden’ is maatschappelijk zo actueel en vindt in Zwanenmeer Bijlmermeer op zoveel niveaus weerklank, dat dit wellicht de, zelfs volgens Liem ‘buitenproportionele’, media-aandacht verklaart. Televisie, alle landelijke kranten mét fotograaf: iedereen zat druk te zoomen, pennen of klikken, vorige week bij de doorloop in Het Muziektheater. ‘Alles met “kleur” is in. De titel spreekt tot de verbeelding en doet een groot beroep op clichés: ‘‘Zwarte scholieren en witte meisjes in tutu’’. Met mijn eigen gezelschap krijg ik nauwelijks aandacht. Maar nu Het Nationale Ballet iets “politiek corrects” doet, gaat het anders.’

Ted Brandsen, artistiek leider van HNB, is ook komen kijken: ‘Waar het om gaat, is dat we laten zien dat we geen eiland zijn. Ook onze dansers zijn mensen die in deze wereld verkeren. Het Nationale Ballet moet er voor heel Nederland zijn.’ Maar: áls dat kennelijk niet zo is, en áls dat kennelijk een probleem is, lost zo’n incidenteel samenwerkingsproject dat dan op? Brandsen: ‘Er is een hele generatie jongeren, allochtonen, die niks van klassiek ballet weet. En dat is jammer, want het is de meest verfijnde vorm van dans. Dit project kan een druppel op een gloeiende plaat zijn, maar ook een inktdruppel in een fles water. Als je ziet wat het losmaakt, hier bij het gezelschap en daar op de scholen. Voor mij is het nu al geslaagd.’

Ter voorbereiding kregen de HNB-dansers een rondleiding door De Bijlmer, de Bijlmer-dansers door Het Muziektheater, waar ze ook een voorstelling van het echte Zwanenmeer zagen. En wat ze ervan leerden? Eén: je kunt gerust langs een basketballveldje met hangjongeren lopen; alleen in je eentje hoef je misschien bang zijn voor die jongens die denken dat ze gangstertje zijn en drugsdealertje kunnen spelen. Twee: dansers zijn nog zulke vreemde wezens niet; ze eten best wel, zijn niet allemaal homo en houden ook van ‘party-party’.

Maar een essentiële observatie, die deels kan verklaren waarom allochtone jongeren zo weinig naar klassiek ballet gaan, komt van de Surinaamse Greg: ‘Balletdansers dansen voor mijn gevoel arrogant, groot. Ik dacht altijd dat ze zelf ook zo waren. Niet dus. Zo’n Zwanenmeer is wel belangrijk, maar ook gewoon “een” ervaring. Nu ik het heb gezien, wéét ik ook waarom ik het niks vind: ik kan me niet herkennen, ik zie geen jongeren.’

Over ‘Otje’ (zwaanvrouw Odette) en ‘Sietje’ (prins Siegfried) wordt in de voorstelling wel even gesproken; de meiden vinden het maar raar dat die ‘tanga’ haar prins vergeeft voor zijn misstap met tovenaarsdochter Odile. Maar verder is er weinig over van het oorspronkelijke verhaal; ook Liem merkte al snel dat de Bijlmercast er niks mee had. Het feest, essentieel moment in het ballet, bleek echter voor beide groepen dansers een aanknopingspunt. ‘Feesten, dat is hun link. Ieder op hun eigen manier, dat wel, dus die verschillende werkelijkheden versnijd ik. Zwanenmeer Bijlmermeer is een underground party met als thema ‘Het Zwanenmeer’.’

Meer over