postuumKim Ki-duk (1960 - 2020)

Zuid-Koreaanse regisseur Kim Ki-duk (1960-2020) was van Moskou tot Argentinië bekend als arthouse-grootmeester

Verstilling, poëtische metaforen en excessief, gestileerd geweld: dat was de drie-eenheid waarmee de Zuid-Koreaanse regisseur Kim Ki-duk furore maakte. De man die in The Isle een van zijn hoofdpersonages vishaakjes liet inslikken en de dialoog van diezelfde film tot een absoluut minimum beperkte, bezweek vrijdag aan de gevolgen van covid-19. Hij werd 59 jaar.

Kim Ki-duk. Beeld AFP
Kim Ki-duk.Beeld AFP

‘Mijn films gaan over mensen uit de lagere klasse, meestal vulgair en wreed, maar ik wil uit die wreedheid iets moois halen’, vertelde Kim in 2001 aan de Volkskrant, naar aanleiding van The Isle. Terwijl menig bezoeker het destijds te kwaad kreeg bij de breed uitgesponnen vishaakscènes en het (echte) dierenleed, zullen velen zich ook de serene, mystieke schoonheid herinneren van het waterlandschap waarin de film zich afspeelt. The Isle draait om de voortvluchtige Hyun-shik die onderduikt in het vissersoord annex drijvend bordeel van de stomme Hee-jin, waarna zich een parabel over de eeuwige worsteling tussen man en vrouw ontspint. Kim: ‘Iedereen verlangt naar het eiland, naar de vrouw of de man die ons verlost, maar als we het eiland bereiken, willen we vluchten.’

Kim bleef zijn hang naar symboliek een hele loopbaan trouw. In The Net (2016), zijn twee-na-laatste film en de laatste die in de Nederlandse bioscopen te zien was, drijft een Noord-Koreaanse visser af naar het zuiden als de motor van zijn bootje in een net verstrikt raakt. Een onmiskenbaar zinnebeeld voor het conflict tussen de twee Korea’s. ‘Semi-abstract’, noemde Kim zijn films, vanwege de manier waarop ze aan de zichtbare werkelijkheid een metaforische, filosofische laag toevoegen.

Kim was een bedreven tekenaar. Begin jaren negentig studeerde hij beeldende kunst in Frankrijk, toen hij daar zijn liefde voor film opdeed. Hij debuteerde met Crocodile (1996), ook al een gewelddadige bespiegeling over de relatie tussen de seksen. Drie films later brak hij met The Isle internationaal door, terwijl het Zuid-Koreaanse publiek de film goeddeels links liet liggen. Dat bleef zo in Kims hoogtijdagen. Het gebrek aan waardering in eigen land verklaarde hij vanuit zijn rebellie tegen de volksaard. ‘Films die in Korea populair zijn barsten van de trots en laten zien dat wij geloven de beste van iedereen te zijn’, zei hij in 2016 tegen The Korea Times. ‘Mijn films zijn gebaseerd op de universaliteit van de mensen.’

Met films als Address Unknown (2001), Bad Guy (2001), Samaritan Girl (2004) en de zeer geliefde boeddhistische parabel Spring, Summer, Fall, Winter... and Spring (2003) bouwde Kim van Moskou tot Argentinië een stevige reputatie op als arthousegrootmeester. Terecht. Neem Bin-jip (2004), dat het Goudlokje-gegeven koppelt aan huiselijk geweld en dan ook nog eens uitmondt in een ontroerende, woordloze romance: een weergaloze film die zonder meer als moderne klassieker mag worden beschouwd.

Met Bin-jip won Kim op het Filmfestival van Venetië de regieprijs. Acht jaar later kreeg hij op datzelfde festival de Gouden Leeuw voor het in christelijke symboliek gedrenkte Pieta (2012), rond een keiharde crimineel en de vrouw die zijn moeder zegt te zijn. Kim, die minstens één film per jaar maakte en soms kon doorschieten naar dichterlijke kitsch (The Bow, Time), viel ook in Berlijn en Cannes in de prijzen.

Toch doofde de wereldwijde belangstelling voor Kims werk in de loop van het vorige decennium uit, een neergang die enkele jaren geleden versnelde toen hij door drie actrices van verkrachting en aanranding werd beschuldigd. Kim ontkende alles en kwam er bij gebrek aan bewijs van af met een geldstraf. Zelf klaagde hij een van de actrices en omroep MBC aan voor laster, maar verloor de zaak.

Sinds het schandaal vertoonde Kim zich nauwelijks in het openbaar. Zijn laatste film Dissolve (2019), rond een jonge vrouw die in een prostituee haar dubbelganger ontdekt, draaide Kim in Kazachstan met een klein budget en een lokale cast en crew. Hij overleed niet in Zuid-Korea maar in Letland, waar hij zich wilde vestigen. Kim liep corona op terwijl hij naar een woning zocht.

Meer over