Zoon Mark Rothko: 'Je moet worstelen met zijn doeken'

Het Haagse Gemeentemuseum toont een overzicht van het werk van schilder Mark Rothko (1903-1970). Zoon Christopher waakt over de nalatenschap. Ook hij houdt niet van popart.

Christopher Rothko. Beeld Koos Breukel
Christopher Rothko.Beeld Koos Breukel

Christopher Rothko was 6 jaar toen zijn vader zelfmoord pleegde in zijn atelier in New York. Kort voor zijn dood maakte de depressieve en met zijn gezondheid sukkelende Mark Rothko (1903-1970) een vurig rood doek. Critici zien het als een verwijzing naar de plas bloed waarin misschien wel de beroemdste abstract expressionist werd gevonden.

'Voor mij heeft dat werk geen speciale betekenis', zegt Christopher Rothko (51). 'Zelf houd ik meer van de zwart-grijze schilderijen die hij in het jaar voor zijn dood maakte.'

De 'laatste Rothko' hangt nu in het Haagse Gemeentemuseum, op de eerste overzichtstentoonstelling in Nederland sinds 1972. De National Gallery of Art in Washington heeft vijftig immense doeken en tien werken op papier uitgeleend. Rothko's latere, abstracte doeken bestaan uit grote kleurvelden. De werken van de Joods-Russische Rothko, op zijn 10de met zijn ouders naar Amerika geëmigreerd, gingen, zo zei hij zelf, 'over tragedie, extase, doem, enzovoorts'.

'Hij wilde dat je worstelde met zijn schilderijen. Hij wilde niet voorkauwen wat je moest zien of ervaren. Je moet de tijd nemen. De Rothko's die ik thuis aan de muur heb, vallen me soms weken niet op. Plotseling raken ze me weer. Die schilderijen zijn natuurlijk niet veranderd, maar ik op dat moment blijkbaar wel.'

Zijn vader voelde zich 'hoogst verantwoordelijk' voor het leven dat zijn schilderijen zouden leiden in de wereld: wie ze mocht kopen, hoe de belichting moest zijn. Dochter Kate en zoon Christopher hebben zich ontfermd over de nalatenschap. Dat begon in 1970 met een taai, juridisch gevecht voor de dan 18-jarige Kate: na Rothko's zelfmoord verkocht zijn financieel adviseur 798 werken onderhands aan zijn eigen kunstgalerie, met tientallen miljoenen dollars winst. De rechtszaak duurde tot in de jaren tachtig.

'Mijn zus is voor eeuwig mijn held, omdat zij de schilderijen heeft teruggekregen. Het is een wonder. Anders was er geen privécollectie geweest die we veelvuldig uitlenen en ook geen collectie in de National Gallery.'

Het ongetitelde rode doek dat Mark Rothko voor zijn dood maakte. Beeld
Het ongetitelde rode doek dat Mark Rothko voor zijn dood maakte.Beeld

Voelt het als een morele plicht, zorgen voor de nalatenschap?

'Ik ben gepromoveerd psychiater en had een eigen praktijk, maar werd voortdurend om advies gevraagd over de collectie. Dat vond ik leuk, ik wist er veel van. Eind jaren negentig heb ik besloten er mijn baan van te maken. Ik adviseer, begeleid tentoonstellingen, geef lezingen. Het voelt niet als een last, ik had de keus.'

undefined

U was 6 toen uw vader stierf, zes weken later overleed uw moeder aan een hartaanval. Wat herinnert u zich van hen?

'Wat ik zelf heb meegemaakt en wat ik later las of hoorde, loopt in mijn hoofd door elkaar. Ik kwam veel en graag op het atelier, ik herinner me levendig de kunstenaarskolonie waar we woonden, de vakantie in Rome, in 1966. Zijn grootste geschenk aan mij was de liefde voor muziek. Al bestond voor hem alleen Mozart en waren er voor mij meer smaken. Daar maakten we soms ruzie over.'

undefined

Schildert u zelf ook?

'Nee, ik heb drie lessen gevolgd, maar ik voelde niet de instinctieve aandrang die hij heeft gehad.'

undefined

Hebt u dan wel zijn aversie geërfd tegen pop-artkunstenaars als Roy Lichtenstein en Andy Warhol?

'Mijn vader had het zwaar met de popart. Zijn generatie werkte in de Grote Depressie en moest dertig jaar wachten op erkenning. Toen de abstract expressionisten succes kregen, kwam uit het niets de pop-art op. Die had meteen succes en stak de draak met alles waar mijn vader voor stond. Dat was wrang. Uit filosofisch oogpunt vind ik pop-art interessant waarom vinden we een soepblik kunst? Esthetisch boeit het me minder.'

Rothko's rode schilderij uit zijn sterfjaar hangt op een bijzondere plek in het Gemeentemuseum: naast de Victory Boogie Woogie, het laatste werk van Piet Mondriaan (1872-1944). Waar Mondriaan de eerste generatie (Europese) abstracte kunstenaars be-lichaamt, is Rothko dat voor de tweede (Amerikaanse) lichting.

undefined

Uw vader vond het maar niks dat een criticus zijn werken 'wazige Mondriaans' noemde.

'Geen enkele kunstenaar wil in een hokje worden geduwd. Hij had niks met termen als abstract expressionisme of colourfield painters. Zelfs toen hij nog niets te eisen had, weigerde hij mee te doen aan groepsexposities. Hij begreep dat zijn schilderijen tijd en aandacht nodig hadden van de kijker.'

undefined

Nu moet hij in Den Haag alsnog Mondriaan naast zich dulden.

'We weten nu hoe we Rothko moeten begrijpen. Hij zei ooit dat hij Mondriaan een van de meest sensuele kunstenaars vond. Ze hebben een vergelijkbare ontwikkeling doorgemaakt: van figuratief naar abstractie. Ze hangen hier prachtig naast elkaar.'

undefined

Meer over