InterviewSimon Heijmans

‘Zodra er een afspraak is – jullie luisteren en ik sta hier op toneel te vertellen – durf ik alles’

Laat verhalen vertellen maar aan Simon Heijmans over. Het bewijs: de podcast De brand in het landhuis. De Volkskrant sprak hem over zijn nieuwe theatervoorstelling Nu, waarin hij de shakespeareaanse vertelstructuur juist volledig loslaat. ‘Ik moest echt op mijn handen gaan zitten.’

Acteur, schrijver en podcastmaker Simon Heijmans. Beeld Ivo van der Bent
Acteur, schrijver en podcastmaker Simon Heijmans.Beeld Ivo van der Bent

Shakespeare en Halbe Zijlstra. Met een zekere dichterlijke vrijheid zou je kunnen zeggen dat deze onvergelijkbare figuren elk hebben bijgedragen aan de succesvolle podcastserie De brand in het landhuis (2019), en zo aan de carrière van acteur, schrijver en podcastmaker Simon Heijmans (31). Stel dat zijn carrière zelf zo’n verhalende podcast was, met de klassieke vertelstructuur van de hero’s journey, dan komt Shakespeare ergens aan het begin voorbij, als de held debuteert in een jeugdvoorstelling, en vormt het draconische bezuinigingsbeleid van voormalig staatssecretaris Zijlstra in 2012 de tegenslag, die na een verrassende wending uiteindelijk tot de zege leidt. In dit geval: de meermaals bekroonde en met ruim 900 duizend luisteraars populairste Nederlandse verhalende podcast ooit.

In De brand in het landhuis duikt Heijmans in geruchten die hij kent uit zijn jeugd, over de excentrieke eigenaar van landgoed Zionsburg in Vught. De 80-jarige Ewald Marggraff overlijdt in 2013 als zijn villa afbrandt. Was het een ongeluk, of moord? Wat is er gebeurd met zijn kunstcollectie en het familiefortuin?

Vol verwondering, en met aandacht, precisie en geduld, ontwart Heijmans stap voor stap de verhaallijnen rond de enigmatische Marggraff, terwijl hij daarbij alle ruimte laat voor poëtische bespiegelingen. Gaandeweg krijgt zijn onderzoek een meer journalistiek karakter, hetgeen uiteindelijk resulteert in een – mogelijke - ontknoping van het mysterie.

Zijn debuut als verhalendepodcastmaker betekent meteen ook zijn doorbraak. Maar Heijmans is in de eerste plaats een acteur en theatermaker, en blijft dat ook: zaterdag gaat bij toneelgezelschap Suburbia Nu in première, een stuk dat hij bedacht, schreef en regisseerde, en waarin hij zelf ook een rol speelt, naast medespelers Yara Alink en Ayrton Fraenk. Met Nu vindt de man die de klassieke vertelstructuur tot in de puntjes beheerst, zichzelf op het toneel opnieuw uit. Heijmans: ‘Dat was een pittig proces, met de nodige groeipijn.’

Acteur, schrijver en podcastmaker Simon Heijmans. Beeld Ivo van der Bent
Acteur, schrijver en podcastmaker Simon Heijmans.Beeld Ivo van der Bent

Laten we bij het begin beginnen.

Heijmans groeit op in het dorpje Engelen bij Den Bosch, waar zijn vader een metaalbewerkingsbedrijf aan huis heeft. Als kind is hij veel ziek: als gevolg van zware astma en een dodelijke pinda- en wespenallergie staat zijn jeugd in het teken van doktersbezoeken, medicatie en ziekenhuisopnamen. ‘Zo kreeg mijn leven een heel heldere structuur: hier moest ik op letten, dat mocht ik niet eten en ik moest op vaste tijden mijn medicijnen nemen. Mijn jeugd kreeg zo heel duidelijke kaders.’

In die tijd is hij stil en gesloten, zegt hij, ‘maar in mijn hoofd was ik een enorm gevoelsmens. Dat was heel groot, en daar was ik heel druk mee.’

Dankzij zijn moeder, een regisseur in het semiprofessionele theatercircuit, bezoekt het gezin veel toneelvoorstellingen. Heijmans: ‘Zo leerde ik al vroeg over verteltechnieken en denken en praten over toneel: waarom werkt iets wel of niet, wanneer vind ik iets mooi?’ Op zijn 13de begint hij zelf met spelen, in Shakespeares King Lear, bij De Wetten van Kepler. Heijmans speelt de Nar.

Hij omschrijft zichzelf nog altijd als een ‘verlegen jongen’; hij doorkruist naar eigen zeggen liever vijf keer de supermarkt dan iemand te vragen waar iets ligt. Desondanks blijkt toneelspelen voor hem een uitkomst. ‘Zodra er een afspraak is – jullie luisteren en ik sta hier op toneel te vertellen – durf ik alles. Als de codes helder zijn, ben ik daarbinnen vrij.’

Na het afronden van het gymnasium verruilt hij Engelen voor Amsterdam. Op de toneelschool daar begint zijn leven pas echt, zegt hij. In eerste instantie is Heijmans er een volbloed acteur. ‘Ik was helemaal niet zo geïnteresseerd in dramaturgie en tekstanalyse, maar voelde me echt een speler pur sang.’

Na zijn afstuderen in 2011 speelt hij bij onder meer Het Toneel Speelt, in de klassieke tragedies Gijsbrecht van Aemstel van Joost van den Vondel en, opnieuw, Shakespeares King Lear. ‘Toen leerde ik pas goed de opbouw en het ritme van die teksten kennen. Elke avond zie je die structuur zich ontvouwen. Eerst het exposé, waarin alle elementen voor het drama worden uiteengezet en iemand vaak alvast zijn eigen val aankondigt, dan komen er subplots en personages bij. Het geheel bouwt op naar de ontknoping.’

Dramatische ironie, ook zoiets moois. Hoe Gijsbrecht van Aemstel zelfvoldaan de overwinning opeist, terwijl de toeschouwer op z’n klompen aanvoelt dat dit voorbarig is. Heijmans: ‘Je wílt hem graag geloven, maar het is een literaire wet dat zijn val onvermijdelijk is. Zo ontstaan complete bouwwerken door het eenvoudigweg volgen van de regels, dat vind ik mooi. Ik gebruik zulke opzetjes nu ook vaak in mijn eigen stukken en kan eindeloos puzzelen op plot en structuur.’

Want niet lang na zijn start als acteur verschijnt Halbe Zijlstra op het toneel, die met zijn ingrijpende bezuinigingen in de theatersector ook een streep zet door veel klussen van Heijmans. Daarop besluit hij zijn eigen stukken te maken, om minder afhankelijk te zijn en meer eigen baas. Een vaste rol in theaterspektakel War Horse (2014) biedt de financiële vrijheid om zelf te gaan schrijven.

Eerst is er in 2015 het goed ontvangen Aan mij heeft het nog nooit gelegen op Theaterfestival Boulevard. En tegen de tijd dat hij Voor altijd duurt een jaar (2018) maakt, ontstaat er wat vertrouwen, of, zoals hij het zelf formuleert, het gevoel van ‘misschien is dit wel wat’. ‘Prachtzinnen’ en ‘een voorstelling van grote schoonheid’, schreef theatersite Theaterkrant.

Omdat er ‘nul euro’ marketingbudget is voor Voor altijd duurt een jaar, maakt hij voor promotiedoeleinden maar zelf een podcast. Tegenslag, verrassende wending, onverwachte zege: dit project brengt hem in contact met ‘podcastdokter’ Marion Oskamp van de NTR, die gratis advies geeft aan beginnende podcastmakers. Heijmans vertelt haar begeesterd over Ewald Marggraff en de vreemde geschiedenis die hem al van jongs af aan fascineert.

‘Toen belde ze me op een donderdagavond opeens op met de mededeling dat er bij de NTR een potje geld beschikbaar was.’ Lacht: ‘Maar dan moest ik vrijdagochtend het plan inleveren. Dat heb ik die nacht geschreven, maandag kon ik aan de slag.’ Heijmans interviewt, schrijft, selecteert en monteert alles zelf. Vijf maanden lang werkt hij zeven dagen per week, tien uur per dag aan de podcast.

Tijdens het schrijven laat hij zich inspireren door de colleges van Aaron Sorkin, Shonda Rhimes en Margaret Atwood bij onlineacademie Masterclass. Ook is hij fan van Amerikaanse true crime-podcasts, zoals Serial, S-town en Someone Knows Something, waarin serieuze onderzoeksjournalistiek wordt verpakt in een persoonlijke vertelvorm met soms een licht speculatieve toon – een genre waarmee Nederland nog niet zo bekend is.

In de podcast combineert Heijmans alles wat hij leerde van klassieke teksten als King Lear met de eigentijdse vertelvorm van dit jonge genre. Hij presenteert zichzelf als een soort Kuifje in Vught, die met het uitpluizen van de geruchten rond Marggraff onbedoeld van alles overhoop haalt, hetgeen hij vaak in slimme cliffhangerstijl aankondigt: ‘Toen kon ik nog niet vermoeden dat...’

De serie, deels tragedie, deels detective, volgt zorgvuldig de wetten van het klassieke dramatische narratief. Er is een fascinerende, gedoemde hoofdpersoon, een mysterie, de tikje naïeve speurneus en een verrassende wending na tegenwerking en tegenslag. Knap ontwart Heijmans zo alle verhaallijnen, om ze in de loop van zes afleveringen netjes af te hechten in een, in elk geval dramatisch gezien, bevredigende ontknoping. En hoe doortimmerd het achteraf ook allemaal lijkt, toch liet hij zich, zegt hij, ook vaak ter plekke verrassen door een nieuwe wending die zijn zoektocht nam. Doodeng, ja. Maar gek genoeg ook verleidelijk.

Acteur, schrijver en podcastmaker Simon Heijmans. Beeld Ivo van der Bent
Acteur, schrijver en podcastmaker Simon Heijmans.Beeld Ivo van der Bent

Na de met vijf sterren bekroonde voorstelling De zachte kracht zet hij in Nu een gewaagde volgende stap, waarbij hij alle houvast van een vaste verhaalstructuur loslaat. Heijmans: ‘Bij een tekststuk weet ik inmiddels precies hoe het in elkaar zit: ik ken het verloop, het ritme, de melodie. Dit keer wilde ik iets totaal nieuws proberen. We hebben de voorstelling echt gemaakt tijdens de repetities, vanuit acts en improvisaties, waarin ik dan achteraf een lijn probeer aan te brengen.’ En ja: dat was ‘heel erg moeilijk’ voor iemand die graag de controle houdt. ‘Ik moest echt op mijn handen gaan zitten.’

Nu gaat over – hoe kan het ook anders – het nu, die rare tussenfase waarin we verkeren, met de pandemie die maar doorsuddert en de wereld die nog gedeeltelijk op slot is, terwijl zich aan de horizon alweer nieuwe crises aankondigen. Hoe moet je het leven in deze periode vorm en richting geven, zeker als zich ook nog nieuw leven aandient? Actrice Yara Alink staat in Nu zwanger op toneel en ook Heijmans verwacht binnenkort een baby, met kostuum- en decorontwerper Nicky Nina de Jong. Beiden vertellen erover op toneel: open, kwetsbaar, zoekend.

Heijmans: ‘Het leven is momenteel zo onzeker dat het zich niet laat vatten in zo’n vaste structuur met een begin, midden en eind. We kunnen het nog niet overzien. Dus ik heb mezelf de opdracht gegeven het echt over ‘nu’ te laten gaan. Dat kan niet van tevoren helemaal worden uitgedacht, dat moet in het moment ontstaan.’

Dat loslaten van zijn vertrouwde houvast levert angstige momenten op. ‘O mijn God, waar gaat dit heen? Gaat het lukken? Kan ik dit wel?’

Maar die lichte paniek is ook zijn motor, zegt hij. ‘Vaak komen mijn beste ideeën daaruit voort. Inmiddels weet ik dat ik ook op die wetmatigheid kan vertrouwen.’

Aan het werk

Acteur en theatermaker Simon Heijmans heeft sinds de podcast De brand in het landhuis ‘min of meer per toeval’ een zeer coronabestendige, hybride makerspraktijk. Hij geeft workshops aan collega-theatermakers die sinds de pandemie ook podcasts willen maken en werkt als dramaturg aan audioproducties van de NTR. Op tv was Heijmans te zien in onder meer Feuten, Tessa, en Bitterzoet.

Nu speelt t/m 19/9 op locatie in Almere. Info en kaarten: theatergroepsuburbia.nl

Meer over