Zo verschillen Clinton en Obama werkelijk van elkaar

Pakt de nu 68-jarige Hillary Clinton, na haar pijnlijke nederlaag tegen Obama in 2008, alsnog de politieke hoofdprijs? Witte Huis-watcher Mark Landler schreef een boek over de Democratische hoofdrolspelers.

Fokke Obbema
Hillary Clinton en Barack Obama. Beeld anp
Hillary Clinton en Barack Obama.Beeld anp

De president van de Verenigde Staten die woedend op je is ten overstaan van je collega's - het overkwam Mark Landler in 2014 tijdens een vlucht met Obama's vliegtuig, Air Force One, ergens tussen Zuid-Korea en Maleisië. Aanleiding was het kritische stuk dat de ervaren verslaggever van The New York Times over het net afgelegde bezoek aan Japan had geschreven. Volgens Landler had het maar bar weinig opgeleverd. De president kwam speciaal uit zijn privévertrek om zijn ongenoegen te laten blijken. Landler kreeg geen hand, andere journalisten wel. Daarna volgde een voor Obama ongebruikelijke tirade.

'Ik schrok wel even toen bleek dat hij echt boos op me was. Het is toch de president van de Verenigde Staten. Maar ik vond het ook grappig. Al vrij snel bedacht ik dat, als ik ooit een boek zou schrijven, deze anekdote erin zou moeten.'

Daar was nog een tweede reden voor. Na zijn uitval legde Obama de essentie van zijn buitenlands beleid uit. 'Don't do stupid shit', zei hij herhaaldelijk. Geen domme dingen doen, geen interventies meer zoals Vietnam en Irak. Het zijn woorden die volgens Landler 'onthullend voor zijn hele presidentschap' waren, dus voelt hij zich bevoorrecht erbij te zijn geweest toen ze werden uitgesproken. 'Het is voor Obama geworden wat It's the economy, stupid voor Bill Clinton was of Read my lips voor George Bush.'

Mark Landler. Beeld Stefanie Gratz
Mark Landler.Beeld Stefanie Gratz

Voor zijn krant doet Landler momenteel verslag van de strijd tussen de presidentskandidaten Donald Trump en Hillary Clinton. Daarover later meer. Hij is in Nederland ter promotie van zijn boek over de jaren die aan deze strijd voorafgingen; in Alter Ego's maakt hij duidelijk hoe de wereldbeelden van Obama en Clinton van elkaar verschillen. Landler zet de eerste neer als een idealist, de tweede als realist.

Dat zijn grove labels, erkent hij. Het gaat om nuances. Maar die kunnen door de grote macht van de president grote gevolgen hebben, zo toont hij overtuigend aan. Zijn boek is minder spannend dan House of Cards, maar het geeft meer inzicht over hoe het er in de politieke top in Washington werkelijk aan toegaat. Bovendien is de relatie tussen Obama en Clinton, uitgangspunt van zijn boek, op zijn minst intrigerend. Begonnen als elkaars rivalen voor het presidentschap, daarna samenwerkend (2008-2012), vervolgens weer uit elkaar (2012-2016) en nu weer elkaars bondgenoten in de strijd tegen Trump.

null Beeld
Beeld

Bij de aankondiging dat hij campagne ging voeren voor Clinton zei Obama dat zij 'misschien wel de meest gekwalificeerde kandidaat ooit' was voor het presidentschap. Meende hij dat serieus?

'Ik vond dat vooral een fascinerende opmerking omdat hij hiermee bijna expliciet commentaar op zichzelf leverde. In 2008 was hij een van de minst ervaren kandidaten ooit. Verder is het niet zo'n bijzonder statement: Hillary staat al bijna een kwart eeuw aan de top van het politieke leven: als first lady, als senator en als minister van Buitenlandse Zaken. Er zijn ook in het verleden nog maar heel weinig presidentskandidaten geweest met zo'n staat van dienst.

'Obama heeft met haar nooit zo'n warme relatie opgebouwd als met zijn vicepresident Joe Biden. Dat is echt een vriend. Je moet niet vergeten dat Clinton en Obama als rivalen zijn begonnen. Ook al bouw je een vertrouwensrelatie op, en dat hebben ze in haar tijd als minister wel gedaan, dat gevoel van rivaliteit verdwijnt nooit helemaal. Maar Obama heeft wel veel respect voor haar, meer dan voor Biden of John Kerry, zijn huidige minister van Buitenlandse Zaken. Die wil hij tijdens vergaderingen nog wel eens afkappen. Dat zal hij bij haar nooit doen.'

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry. Beeld anp
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry.Beeld anp

Is dat respect wederzijds?

'Die indruk heb ik wel. Het verlies in 2008 was zwaar voor haar - het kostte haar zeker een jaar om als minister op een lijn met hem te komen. Pas op die vreselijke klimaatconferentie in Kopenhagen (in 2009, toen Obama er met grote moeite een mager akkoord uit sleepte) wist ze echt goed met hem samen te werken. Dat ze in 2012 als minister terugtrad, had te maken met de afstand die ze van hem wilde nemen met het oog op de presidentsverkiezingen van 2016.'

U beschrijft Clinton als realist en Obama als idealist. Maar diens afkeer van interventies in de wereld kun je toch ook realistisch noemen? Na Irak was het Amerikaanse volk oorlogsmoe.

'Dat soort indelingen is niet eenvoudig. Er is niet sprake van een ideologisch verschil tussen hen. Maar er zijn wel nuances in temperament en instinct. En dat blijken belangrijke factoren wanneer je met concrete kwesties als de oorlog in Syrië te maken krijgt. Obama heeft zich daarvan te lang afzijdig gehouden. Hillary heeft hem daarop publiekelijk bekritiseerd toen ze als minister was afgetreden. Ik wilde vooral duidelijk maken dat Obama sceptisch staat tegenover buitenlandse interventies, omdat die volgens hem doorgaans nogal slecht eindigen. Clinton is daarover optimistischer en geneigd ze als iets positiefs te zien. In haar hart is zij een activist.'

In Trump heeft ze een tegenstander die daar heel anders tegenover staat. Hij profileert zich als isolationist die de VS met zijn America First-leus lijkt te willen terugtrekken uit de wereld.

'Ja, hij is bepaald niet de stereotiepe Republikein die Hillary had verwacht. Een klassiek Republikeinse tegenstander zou haar vanaf rechts aanvallen, met verwijten over slapheid en een gebrekkig oog voor veiligheid. Maar Trump bevindt zich links én rechts van haar, afhankelijk van het onderwerp. Hij is zwaar tegen 'nation building', zoals Bush in Irak heeft geprobeerd en Obama in mindere mate in Afghanistan. Dat vindt hij echt voor dummies, zonde van het geld. Tegelijk geeft hij bijtende statements af over het wegbombarderen van IS.

'Trump wil onze bondgenoten de rekening presenteren - de NAVO, maar ook de Aziatische partners, omdat hij ze ziet als profiteurs van de VS. In feite wil hij af van de hele naoorlogse wereldorde. Daarmee plaatst hij zich buiten de Democratische en Republikeinse mainstream - je moet terug naar de tijd voor Woodrow Wilson (president 1913-1921, red.) om zo'n isolationistische opvatting bij presidenten te vinden.'

Verkiezingen in de Verenigde Staten

Lees hier alle artikelen van de Volkskrant over de verkiezingen in de Verenigde Staten.

Hun verschil in ervaring is extreem: alleen al als minister bezocht Clinton meer dan 112 landen. Maar kan zij daarvan in de campagne ook profiteren?

'Dat is de vraag. Clintons aanklacht tegen Trump is dat hij slecht voorbereid is en vanwege zijn temperament als president gevaarlijk zou zijn. En dat zijzelf een veilige keuze is. Maar zij maakt ook een algemener punt, namelijk dat de bondgenoten die we in Europa en in Azië hebben voor de VS van levensbelang zijn. Onduidelijk is hoe veel steun ze voor dat standpunt krijgt.

'Als je de Amerikaanse publieke opinie analyseert, zie je tegenstrijdige opvattingen. De gemiddelde Amerikaan wil niet dat de VS een supermacht zijn die op zijn retour is; we moeten het exceptionele land blijven. Als je doorvraagt, blijken mensen geen geld te willen spenderen aan bijvoorbeeld grondtroepen in Irak of Syrië. Trump speelt er gewiekst op in door te roepen dat hij Amerika weer groot wil maken, maar dat dat niks mag kosten. Andere landen moeten gaan betalen. Geen logisch standpunt, maar het sluit handig aan bij het volkssentiment.'

(Tekst gaat verder onder foto).

Donald Trump. Beeld anp
Donald Trump.Beeld anp

Hoe gevaarlijk zou hij als president zijn?

'Er wordt wel gezegd dat hij in wezen een pragmaticus is, een dealmaker. En dat, mocht hij president worden, de beste mensen voor hem zullen gaan werken, die hem wel in toom zullen houden. Het probleem dat ik met die redenering heb, is dat een president veel macht heeft: hij kan oorlogen beginnen. Misschien komt Trump er wel achter dat die macht hem bevalt. Waarom zouden we dat risico met hem nemen?'

Denkt u dat Clinton van hem wint?

'Onthoud dat je het over vijftig afzonderlijke verkiezingen hebt: per staat worden leden van het Electoral College gekozen, die de president aanwijzen. De helft daarvan stemt zeker Democratisch. Trump moet het dus hebben van de swing states. Maar in staten als Florida, Colorado en Ohio bestaat een flink deel van het electoraat uit latino's. Van hen is ruim 85 procent tegen Trump. Zijn partij staat ook niet achter hem - op de Republikeinse conventie zul je Bush, Romney en McCain niet zien.

Hillary heeft wel de steun van twee zeer ervaren campagnevoerders, haar man Bill en Obama. En een grote voorsprong als het om geldschieters gaat. De afgelopen weken is ze er volgens de polls in geslaagd Trump als gevaarlijk en onbetrouwbaar neer te zetten. En dat in een cruciale periode, want eind juni, begin juli geldt als de tijd waarin het volk zich voor de campagne begint te interesseren. Dan moet je je tegenstander in een hoek zien te zetten. Obama deed dat vier jaar geleden heel goed met Mitt Romney, die hij weg wist te zetten als rijk en niet geïnteresseerd in de gewone man. Die herstelde daar nooit meer van. Dat risico loopt Trump nu ook.'

CV Mark Landler

1965 geboren in Stuttgart

1987 studie internationale betrekkingen Georgetown University (Washing- ton)

1987 begonnen bij The New York Times (NYT) als telexscheurder

1990-1995 redacteur Business Week

1995-1997 terug bij NYT, als financieel redacteur

1998 - 2002 redactiechef Hongkong

2002-2008 correspondent Europese economie, Frankfurt

2009-2011 diplomatiek redacteur, Washington

2011-heden Witte Huis-redacteur, Washington

Mark Landler woont met zijn vrouw en twee kinderen in Washington.

Dus: de eerste vrouwelijke president?

Lachend: 'Ho, ho, tot nu toe was de campagne knotsgek. Ik had nooit verwacht dat zij zo veel moeite zou hebben met Sanders. Of dat Trump vijftien andere kandidaten kon verslaan. Dus ik ga niets stelligs zeggen. Maar de onderliggende trends werken duidelijk in Hillary's voordeel.'

Mark Landler, Alter Ego's, Hillary Clinton, Barack Obama en hun verborgen strijd om de Amerikaanse macht, 24,99 euro, uitg. Hollands Diep.

Meer over