Zó lelijk dat het mooi is

De gemene deler van de nieuwe mode is lelijkheid. De elitaire mode-wereld is als een blok gevallen voor de jarennegentigesthetiek van ontwerper Demna Gvasalia en de hysterische mode van Alessandro Michele.

Balenciaga Beeld Team Peter Stigter
BalenciagaBeeld Team Peter Stigter

Toen ontwerper Christopher Kane tijdens zijn nieuwe zomermodeshow modellen met Crocs de catwalk opstuurde, waren zelfs doorgewinterde modekenners in de war. Want over deze champignonvormige schoenen was iedereen het eens: die werden toch unaniem beschouwd als lelijk? Zulke wanstaltige dingen konden toch geen mode worden? Wel dus. En dat zegt alles over het modebeeld van aankomende zomer. Want de met edelstenen versierde Crocs van Kane staan niet op zichzelf. Tijdens de shows met de nieuwe zomermode wemelde het van ontwerpen die al jaren doorgaan voor stijlloos of ronduit ordinair. Denk aan glimmende trainingspakken, lompe en belachelijk hoge plateauzolen, joggingpakken van velours, ultrakorte barbiejurken met ruches, grote zonnebrillen met glitters, jurken die zo uit de verkleedkist lijken te komen, hoekige schoudervullingen en synthetische materialen als stretch en spandex. Maar het werd vorig jaar september op de catwalks in New York, Londen, Milaan en Parijs allemaal gepresenteerd als mode.

Google maar eens de zomermodeshow van Balenciaga, een belangrijk Frans modemerk. Een van de terugkerende items in die show is een felgekleurde spandexlegging met geïntegreerde puntlaarzen (ja echt: de laarzen zitten aan de legging vast). Eigenlijk een ongelooflijk goedkoop geval met Albert Cuyp-allure, maar omdat Balenciaga ermee aan de haal is gegaan, is het nu high fashion. De smaakmakers hebben het ontwerp al lang en breed omarmd, want in de modereportages in het maartnummer van de Nederlandse Vogue is deze blikvanger van Balenciaga (prijs: 2.250 euro) zelfs meerdere keren te zien.

Christopher Kane Beeld Team Peter Stigter
Christopher KaneBeeld Team Peter Stigter
Balenciaga Beeld Team Peter Stigter
BalenciagaBeeld Team Peter Stigter

Het is afwachten of de legging-met-geïntegreerde-schoenen een vaste waarde in het straatbeeld wordt, maar de draagbare variant - een legging met felgekleurde puntschoenen van hetzelfde merk - is deze zomer geheid onderdeel van de garderobe van de modieuze voorhoede. Nog een voorbeeld van een item waarmee de trendsetter komend seizoen goede sier zal maken: een lichtroze joggingpak met Championlogo. Dat pak was te zien op de catwalk bij Vetements.

Ook dat pak is, net als de Crocs en de spandexlegging, een item dat door niet-ingewijden niet direct met mode wordt geassocieerd. En dat is de kracht (of liever: de zwakte) van dit soort ontwerpen: dat je heel goed moet weten wat er speelt om ze te kunnen waarderen, want ze zijn niet per se mooi in de klassieke zin. Context is belangrijk. Een knappe twintiger met een hoodie met Championlogo en een spandexlegging, dat is mode, die snapt het. Praktisch dezelfde outfit gedragen door een vrouw van middelbare leeftijd met kort haar, is dan weer geen mode. Ingewikkeld, inderdaad.

De vraag is waar de hang naar lelijke mode vandaan komt. Het meest voor de hand liggende antwoord is: Demna Gvasalia en Alessandro Michele. De 35-jarige Gvasalia, die steeds teruggrijpt op zijn jeugd in de Sovjet-Unie van de jaren negentig, is al een paar seizoenen groot nieuws in modekringen, omdat hij de oprichter is van het gewilde merk Vetements én creatief directeur is van Balenciaga. Hij werkt nauw samen met stylist Lotta Volkova en is goed bevriend met mannen-modeontwerper Gosha Rubchinsky.

Met hen deelt hij een voorliefde voor flinke logo's, capuchontruien, trainingsbroeken, witte sportsokken, brede schouders, slechtzittende spijkerbroeken, kortgeschoren kopjes en ongepolijste ochtendgezichten. Het Engelse tijdschrift i-D bedacht vorig jaar al een naam voor hun mode: post-Sovjet cool. Alessandro Michele (44) is de leidsman van de wederopstanding van Gucci. Toen hij daar twee jaar geleden begon als creatief directeur deed dat merk er niet meer zo toe. Met zijn excentrieke en nostalgische mode heeft hij Gucci binnen een paar seizoenen terug op de kaart gezet én korte metten gemaakt met het minimalisme dat in 2008 door Phoebe Philo werd ingezet.

Zo op het eerste gezicht hebben de Georgische Gvasalia en de Italiaanse Michele - New York Times Magazine bracht ze vorig jaar samen in een legendarisch interview - niet veel gemeen. Hun modebeeld is streetwise versus nostalgisch. Maar de filosofie achter hun beider collecties is hetzelfde: eigenzinnige outfits waarmee bestaande opvattingen over goede smaak onderuit worden gehaald en ze hebben lak aan het traditionele onderscheid tussen mannen- en vrouwenmode.

Het succes van Vetements, Balenciaga en Gucci - merken die goed verkopen, terwijl het niet zo best gaat in de mode - heeft andere ontwerpers aan het denken gezet. Die zijn en masse met 'slechte smaak' aan de slag gegaan. Zo komen de Crocs (Christo-pher Kane), de barbiejurken (Marc Jacobs) en de velours trainingspakken (Off-White) op de catwalk terecht.

Gucci Beeld Team Peter Stigter
GucciBeeld Team Peter Stigter

Dat het establishment als een blok valt voor de lelijkheid die als mode wordt gepresenteerd, heeft te maken met de tijdgeest. Op Instagram, veruit het populairste sociale medium in de modewereld, komen zó veel mooie, gelikte plaatjes voorbij, dat je vanzelf begint te verlangen naar iets rauws en lelijks. Trendvoorspeller Li Edelkoort zei het al tijdens haar presentatie voor deze zomer: conventies in kleur, vorm en materiaal zijn passé. En Kanye West, de rapper die ook een smaakmaker is in de modewereld - beweerde in Vanity Fair iets soortgelijks: het is snobistisch bepaalde kledingstukken weg te zetten als ordinair. Laat iedereen lekker zelf uitmaken wat hij of zij draagt.

Maar wat als je wel van mode houdt, maar geen zin hebt in een te dure capuchontrui, een spandexlegging of een soort verkleedkistjurk waar je niet bepaald van opknapt? Geen probleem. Mode is allang niet meer zo eenzijdig als enkele decennia geleden. En dus staan tegenover Gvasalia, Michele en de rest ook tal van ontwerpers die onvervalst mooie dingen maken.

Marc Jacobs Beeld Team Peter Stigter
Marc JacobsBeeld Team Peter Stigter

Een goed voorbeeld is Dries Van Noten. De Belgische modeveteraan weet altijd te vernieuwen zonder te vervallen in al te bizarre experimenten. In zijn nieuwe zomercollectie worden Japanse bloemenprints gecombineerd met victoriaanse invloeden (hoge kragen, ruches, pofmouwen) en sportieve elementen zoals oversized spijkerbroeken; de goede balans tussen flamboyant en praktisch. Ook mooi is de losse, zwierige en hippieachtige zomermode van zowel Loewe als Chloé. Die twee merken weten al een paar seizoenen de juiste snaar te raken met een mix van bohemien chic, sports- en streetwear.

Nog meer mooie mode is te zien bij Lemaire en Céline. Beide merken zijn favoriet onder modekenners omdat de kleding uitgesproken is zonder schreeuwerig te zijn. Lemaire is het merk van Christophe Lemaire (die eerder werkte voor Hermès) en zijn vriendin Sarah-Linh Tran. In hun nieuwe zomercollectie worden lange jurken gedragen over broeken die hoog in de taille beginnen. Céline telt als modemerk weer mee dankzij Phoebe Philo. Haar werk is de laatste seizoenen uitbundiger en daardoorleuker geworden. Wel pakken, maar met driekwartbroeken waar fladderende zijde onderuit piept. Modieus meedoen door lelijke dingen aan te trekken, hoeft dus niet. Het mág wel.

Dries Van Noten Beeld Team Peter Stigter
Dries Van NotenBeeld Team Peter Stigter
Meer over