VIJF VRAGEN OVERORKESTEN TIJDENS CORONA

Zo houden orkesten hun musici bezig. Bijvoorbeeld met yogales via Zoom

In de concertzalen is het stil, musici zitten thuis. Vijf vragen over hoe orkesten het publiek en de eigen musici actief houden.

Musici van het Rotterdams Philharmonisch Orkest speelden de Negende Symfonie van Beethoven vanuit hun huiskamer.Beeld youtube

Waar zijn orkesten nu mee bezig?

De eerste maand van de coronacrisis stond voor orkesten in het teken van één ding, of twee: het annuleren en waar mogelijk verzetten van optredens. Maar nu is een andere fase aangebroken, zegt Marcel Mandos, artistiek leider van het Noord Nederlands Orkest: onderzoeken wat er nog kan ná 1 september, de anderhalve-meter-regels in acht nemend.

Mandos: ‘Kunnen we überhaupt spelen met zo’n afstand? Kunnen we schotten of schermen tussen de spelers plaatsen, is het dan nog mogelijk om een eenheid te vormen? En wat heeft dat voor invloed op de klank? Dat willen we zo snel mogelijk gaan testen.’

De orkestorganisaties houden contact over hun bevindingen. Veel werken er al aan een schaduwprogrammering, blijkt uit een rondgang, zodat grote producties door kleinschalige kunnen worden vervangen. ‘Maar de vraag is niet alleen hoeveel ruimte je op het podium nodig hebt’, zegt Sven Arne Tepl, directeur van het Residentie Orkest. ‘De vraag is ook: voor wie doen we dit? Doen we het publiek een plezier als er straks veel minder mensen in de zaal kunnen zitten?’

Wat doen orkesten voor hun musici?

Als orkestlid werk je je in het zweet terwijl je de adem en bewegingen voelt van een musicus op de stoel naast je. Nu verloopt het contact via Skype-sessies en nieuwsbrieven. Mandos: ‘We hebben telefoonlijsten zodat de musici iedere week worden gebeld. Voor donderdag hebben we een borrel gepland. Nee, geen fuck-corona-feestje, een digitale.’

Cécile Huijnen, concertmeester van Phion (het onlangs gefuseerde Gelders Orkest en het Orkest van het Oosten): ‘We worden niet aan ons lot overgelaten. Zo is een altviolist van ons ook werkzaam als sportinstructeur. Zij geeft twee keer per week een yogales via Zoom.’

Ook het Concertgebouworkest biedt musici online yogalessen aan, en cursussen alexandertechniek (houding en bewegen) en mindfulness en individuele coaching. De repetitieruimtes blijven beschikbaar, alleen mag er nu maar één musicus per studio naar binnen.

Hoe proberen orkesten relevant te blijven?

Nog iets waar veel tijd in wordt gestoken: filmpjes. Het Rotterdams Philharmonisch Orkest was er vroeg bij. Hun filmpje, waarin musici vanuit huis de finale van Beethovens Negende symfonie speelden, ging wereldwijd viral en werd zelfs besproken door Oprah Winfrey.

Tepl: ‘Wij vroegen ons af: moeten we met het Residentie Orkest ook zoiets doen? Maar we moeten het niet na-apen. We richten ons op de stad Den Haag. We organiseren concertjes via Facetime voor ouderen, vanuit onze woonkamers. We willen laten zien: wij zijn niet weg.’

Huijnen: ‘Mij is gevraagd een playlist te maken met troostmuziek, die zet het orkest dan op Facebook. We hebben ook optredens verzorgd buiten bij verzorgingstehuizen. En ensembles uit ons orkest spelen op de kantoren bij zakenrelaties.’ Daarnaast zijn orkesten aan het streamen. Het Concertgebouworkest benaderde RTL Z om enkele van zijn concerten uit te zenden. Die worden ’s zondags om 10.30 vertoond.

Hoe lang kan het duren voor een orkest weer goed klinkt?

Na een zomervakantie klinkt een orkest dat gewend is in dezelfde samenstelling te spelen, binnen twee weken wel weer als vanouds. Maar als de boel een half jaar stilligt?

‘Het zou weleens maanden kunnen duren voor je echt weer op topniveau bent’, zegt Arno van Houtert, soloklarinettist van de Philharmonie Zuidnederland. ‘Wat een voordeel zou kunnen zijn, is dat we met onze schaduwprogrammering inzetten op kleinere producties – wel Haydn- en Mendelssohn-symfonieën, geen Bruckners. Het fijne aan kleine bezettingen, is dat je wordt gedwongen heel goed naar elkaar te luisteren, dan is de scherpte sneller terug.’

Studeren musici wel door?

Hoe snel een orkest op zijn oude niveau is, hangt er natuurlijk vanaf of musici thuis doorstuderen. ‘We gaan geen huiswerk uitdelen’, zegt Mandos van het Noord Nederlands Orkest. ‘Maar we vragen ons wel af: hoe kunnen we bevorderen dat iedereen bezig blijft? Ik verneem van onze musici trouwens dat iedereen goed zijn best doet om op peil te blijven.’

Cécile Huijnen heeft daar twijfels over. ‘Zelf krijg ik eerlijk gezegd nog niet veel voor elkaar. Mijn motivatie schiet enorm heen en weer en stortte met de presentatie van de nieuwe richtlijn helemaal in. Het overgrote deel van de musici heeft echt een doel nodig. En publiek.’

Nieuwe zaal

Voor de musici van het Residentie Orkest is er een lichtpuntje. De bouw van de concertzaal in Den Haag – Amare, voorheen bekend als het Spuiforum – gaat onverminderd door. Sven Arne Tepl: ‘In september 2021 moet het klaar zijn. Laatst was ik nog op de bouwplaats, waar nu met achthonderd man per dag wordt gewerkt. Ja, dat kan, het geheel heeft een oppervlakte van zeven voetbalvelden. De zaal is al echt een klankkast. Daar spelen, daar kijken we allemaal enorm naar uit.’

Meer over