Jeugdboeken

Zo bereik je jongeren die niet willen lezen: met avontuurlijke combinaties van beeld en tekst

In het opwindende Mary John van het Portugese duo Ana Pessoa en vormgever Bernard P. Carvalho is de balans tussen verhaal en illustratie perfect.

null Beeld

De tijd dat je een boek voor jongeren kon herkennen aan de afwezigheid van plaatjes is voorbij. Tekeningen worden allang niet meer automatisch kinderachtig of lui gevonden. Die ontwikkeling biedt mogelijkheden om boeken voor jongeren aantrekkelijker én artistieker te maken.

Dat is nodig, want jongerenboeken hebben geen goede reputatie. De afstand tussen populaire jeugdthrillers, waarin vloggende hockeymeisjes worden vermoord, en verheven boeken die docenten Nederlands hopen dat hun leerlingen zullen gaan lezen, is veel te groot geworden om nog te overbruggen. Zoiets zou ook niet nodig zijn, als er wat meer werd geëxperimenteerd en wat minder gepiekerd over de vraag of het resultaat kunst is of niet.

Zoals bijvoorbeeld in De prins en de naaister (Van Goor, € 15,99, 13+) van de Amerikaanse tekenares Jen Wang. Prins Sebastian zoekt overdag keurig naar een prinses en heeft in het Parijse nachtleven als Lady Crystallia succes met de flamboyante jurken van zijn naaister. Dat gaat wringen: beiden dromen ervan om hun talenten niet geheim te hoeven houden.

null Beeld

Een gegeven dat te zoet is voor een roman, maar wonderwel werkt als strip in een lijvig boekformaat. Wang bouwt het verhaal zo goed op dat het moeilijk is de ogen droog te houden. Ze neemt alle tijd voor emoties; tijdens de mooiste scènes zegt pagina’s lang niemand wat. Ze hoeft zich tegenover niemand te verantwoorden als er een zin sneuvelt voor een tekening of andersom.

Als je niet kunt kiezen, gaat het mis. Dat is goed te zien in 67 Seconden: de graphic novel (Blossom Books, € 18,99, 14+) van de Afro-Amerikaanse schrijver Jason Reynolds en illustrator Danica Novgorodoff. De oorspronkelijke spoken word-roman maakte drie jaar geleden behoorlijk indruk. Will bevindt zich met een pistool in de lift, op weg naar de vermoedelijke moordenaar van zijn broer. Elke verdieping stapt er iemand in om hem van dit idee af te brengen.

Reynolds koos voor deze versie met de beste bedoelingen: jongeren bereiken die niet lezen. Maar poëzie valt onmogelijk te vervangen door plaatjes. Er is veel te veel tekst overgebleven. De schreeuwerige afbeeldingen van steeds dezelfde lift voelen volkomen overbodig aan.

Anders is het, als je hoofdpersoon een tekenaar is. Diens werk moet je dan natuurlijk te pas en te onpas laten zien. Zonder titel (Leopold, € 17,99, 13+) is meer een schetsboek dan een roman en dat maakt het lezen ervan een avontuurlijke ervaring.

Schrijver Erna Sassen en illustrator Martijn van der Linden vertellen om de beurt het verhaal van Joshua. Die is net overgeplaatst naar het vmbo en moet zich met zijn tekentalent staande zien te houden tussen leerlingen die liever boksballen bewerken dan aquarelpapier.

De hoofdpersonen gedragen zich hier en daar te volwassen om nog geloofwaardig te zijn, maar het resultaat is hilarisch en lekker onvoorspelbaar. Het laat de lezer achter met het gevoel na een bezoek aan het Rijksmuseum wakker te worden met een tatoeage.

De balans tussen tekst en beeld is perfect in het even landerige als opwindende Mary John (Querido, € 17,99, 15+) van het Portugese duo Ana Pessoa en vormgever Bernard P. Carvalho. De onnadrukkelijke, bijna vloeibare zinnen – uitstekend vertaald – brengen de lezer naar een broeierig buurtpleintje, waar de 15-jarige Maria João haar eerste grote liefde ontmoet: Júlio.

Een deel van het verhaal is weergeven in stripvorm, zonder tekst. Door alleen donkerblauw te gebruiken en vooral schaduwen en silhouetten te tekenen, lijkt alles te baden in een fel, lamleggend licht. De zon komt maar niet van haar plek; hitte slaat van de pagina’s.

Zelfs de letters zijn blauw. Hier gaan vorm en inhoud, net als de hoofdpersonen, helemaal in elkaar op en wordt het jongerenboek weer spannend.