Zingen over zee en vrouwen

Ze gebruiken de straat als decor voor hun activiteiten. Ze treden op in alle uithoeken van Nederland. Kunnen straatartiesten leven van hun act?...

IN TWEE pakken verdient Viktor Elmanov zijn brood. Het ene is het pak van de postbode. Het andere dat van de matroos. 's Ochtends vroeg om vijf uur rinkelt zijn wekker en trekt hij zijn postbodepak aan. Om zes uur loopt Viktor met zijn brievenkar door de Amsterdamse straten.

'Stel je voor dat je elke dag om vijf uur op moet', verzucht hij vol medelijden met zijn collega's. Viktor werkt drie dagen per week als postbode.'s Avonds hijst hij zich in zijn zeemanspak en is hij muzikant. Sinds kort maakt hij deel uit van de Nederlandse groep '4-tuoze matrozen'. Viktor speelt knop-accordeon en domra, een driesnarig tokkelinstrument. Op het uitgebreide repertoire van de 4-tuoze matrozen is hij nog aan het oefenen. Grijnzend: 'De liederen gaan over de zee, drank en vrouwen.'

Viktor Elmanov (31) groeide op in een Russische provincieplaats. Hij doorliep de muziekschool en verhuisde op zijn zeventiende naar Moskou voor een vervolgopleiding. Hij leerde voor dirigent en domra-speler. Tussendoor kreeg hij een oproep voor het leger en werd parachutist. Toen hij heelhuids uit het leger kwam ('Ik was als de dood voor blessures aan mijn handen'), was het klimaat in Moskou volkomen veranderd. 'Iedereen riep en schreef. Er heerste democratie', zo vat hij de situatie van 1989 bondig samen. Voor hem als student, wiens beurs te krap was, gaf het de mogelijkheid om straatmuzikant te zijn.

'Een paar maal spelen in een metrogang of voetgangerstunnel, en ik verdiende evenveel als mijn beurs was.' De militie joeg hem weg als de oploopjes te groot werden, maar verder had hij geen last van wie dan ook. Hij speelde solo of samen met vrienden Russische walsen, populaire kampvuurliederen of eigen composities. Het publiek genoot.

Een maand na zijn afstuderen woonde Viktor in een bungalowpark vlakbij Tilburg. Via zijn academie was hij door pretpark De Efteling gecontracteerd. Twaalf Russen - voor Nederlanders toen een sensatie - speelden balalaika, luit en accordeon in het park en restaurant van De Efteling.

Dat er Russische muzikanten in het land waren, kwam ter ore van een Amsterdamse restauranthouder. Hij ging bij De Efteling kijken en vroeg Viktor om na de zomer bij hem te komen werken als kok en muzikant. 'Ik was helemaal niet van plan in Nederland te blijven', herinnert Viktor zich, 'maar thuis viel als muzikant geen normaal inkomen te verdienen.' Viktor bereidde maaltijden, serveerde ze aan de gasten, deed zijn schort af, pakte zijn accordeon en zong een Russisch lied. Hij laat me er een horen. Zelfgemaakt. Het refrein gaat ongeveer zo: 'Restaurantjes, feest'lijke pandjes. U wordt bediend, gevoed en toegezongen. Restaurantjes, feest'lijke pandjes. Obers vliegen als zwanen in het rond. Onze schotels zijn lekker en gezond. Restaurantjes, feest'lijke pandjes. Bestel wat je wil, maar graag zonder gegil.'

Hij werkte met plezier in 'Alexanders datsja'. Met een stel Russische vrienden trad hij in z'n vrije tijd op straat op. Maar dat vond zijn baas Alexander niet goed. Hij moest geen problemen met de politie krijgen.

Viktor kreeg een Nederlands vriendinnetje. Het wekte de jaloezie van Alexander. Alexander was ook een Russische emigrant, maar híí was niet van de straat. Eigenlijk, zo suggereerde Alexander, was hij van adel. De verhoudingen verslechterden. Alexander stuurde lelijke verhalen over Viktor de wereld in. Een ervan haalde zelfs de voorpagina van de Volkskrant: 'Russische maffia zou cultureel centrum willen overnemen'. Alexander beschuldigde Viktor ervan hem met de dood te bedreigen en te dwingen zijn restaurant over te dragen. Viktor werd beschreven als een 'vermoedelijk illegaal in Nederland verblijvende Rus' en 'stroman van de Moskouse maffia'. De politie ondervroeg Viktor en geloofde zijn versie, niet die van zijn baas.

Maar met de combinatie kok-muzikant was het gedaan. Viktor werd postbode. En in de avonduren speelde hij accordeon, op bruiloften, partijen en op straat.

Inmiddels is Viktor in het bezit van een Nederlands paspoort. En van een matrozenpak. Als het meezit, heeft hij over een tijdje zijn andere donkere pak niet meer nodig.

Meer over