Zij maken van de Bijlmerbajes een kunstwerk

Met het project Favela Painting is de entree van het Bijlmerbajescomplex, tegenwoordig opvanglocatie voor vluchtelingen, compleet opgefrist.

Vrijwilligers werken aan een muurschildering rond de Bijlmerbajes Beeld Remco Sijtzema
Vrijwilligers werken aan een muurschildering rond de BijlmerbajesBeeld Remco Sijtzema

De geometrische muurtekening van gele, groene, blauwe en rode vlakken vormt slechts een detail van hoge grijze torens van de voormalige Bijlmerbajes, ondanks de forse afmeting van ruim 20 bij 5 meter. De muurkunst is gemaakt door het Nederlandse kunstenaarsduo Haas&Hahn, dat de afgelopen tien jaar naam maakte met Favela Painting, een project waarbij de sloppenwijken in Rio de Janeiro met de inwoners worden opgebeurd met kleurrijke streetart. 'Met onze kunst willen we plekken die kampen met een negatief imago van nieuw elan voorzien', zegt Dre Urhahn (1973) die een duo vormt met Jeroen Koolhaas (1977).

De muurschildering die de transformatie van gevangenis naar opvangcentrum markeert, is het eerste kunstproject van Haas&Hahn in Nederland. 'We wilden al een tijd iets doen met de Bijlmerbajes, omdat het zo'n desolaat gebouw is, ook nog eens in een beladen stadsgebied', vertelt Urhahn. 'We hadden een plan om het gebouw te beschilderen met ex-gedetineerden, die zo werkervaring opdoen en eigenwaarde vergaren. Feitelijk doen we hetzelfde, maar dan met vluchtelingen.

'Wij werken het liefst met groepen die niet gezien of gehoord worden.' De nieuwe entree is voor het duo het startschot voor een langdurig project. 'We maken nooit één kunstwerk en vertrekken dan weer, waarna de bewoners in dezelfde situatie blijven zitten. In Rio hebben we onlangs een kunstwerk opgeknapt, omdat het vol zat met kogelgaten', vertelt Urhahn.

Verven wereldwijd

Favela Painting is inmiddels uitgegroeid tot een internationale organisatie, die wereldwijd workshops geeft in achterstandswijken. Het duo voerde soortgelijke projecten uit in achterstandwijken in de Amerikaanse stad Philadelphia in 2012 en op het door aardbevingen getroffen Caribische eiland Haïti in 2015.

Haas&Hahn begon tien jaar geleden min of meer toevallig met het maken straatkunst in de favela's, waarbij nauw wordt samengewerkt met buurtbewoners. Filmproducent Urhahn en illustrator Koolhaas maakten een hiphopdocumentaire in Rio de Janeiro en werden gegrepen door de vitaliteit en veerkracht van deze achterstandsbuurten, waarover alleen maar slecht nieuws wordt gepubliceerd.

Koolhaas: 'Ter plekke ontstond het plan om met kleurrijke kunst de wijk niet alleen mooier te maken, maar ook de sociale samenhang en de trots van de bewoners versterken.' Favela Painting trok wereldwijd de aandacht van onder meer CNN en The New York Times en speelde onlangs een prominente rol in de openingsceremonie van de Olympische Spelen. 'Dat is voor ons een bevestiging dat het de beeldvorming over favela's heeft beïnvloed.'

Favela Painting is inmiddels uitgegroeid tot een internationale organisatie, die wereldwijd workshops geeft in achterstandswijken. Het duo voerde soortgelijke projecten uit in achterstandwijken in de Amerikaanse stad Philadelphia in 2012 en op het door aardbevingen getroffen Caribische eiland Haïti in 2015. Ook werd deze zomer met vluchtelingen in een Grieks opvangkamp samengewerkt. 'De kunstprojecten zijn een vorm van hands-on-gebiedsontwikkeling', zegt Urhahn, zoon van stedenbouwkundige Gert Urhahn. Koolhaas is een neef van stadsplanner Teun Koolhaas en achterneef van architect Rem Koolhaas. 'Een positieve verandering in gang zetten in een stadswijk, dat is het doel van onze kunst.'

In Nederland was het duo nu nog gedwongen om met vrijwilligers te werken. Straks gaan ze met opvangbewoners en hopelijk ook jongeren uit de Bijlmer aan de slag. Urhahn: 'Bewoners die naar ons komen en zeggen: we willen ook een kunstwerk maken op onze gang. Dat zou mooi zijn.'

null Beeld Remco Sijtzema
Beeld Remco Sijtzema

Toch zien ze zichzelf in de eerste plaats als kunstenaars en niet als stadsmakers, laat staan maatschappelijk werkers. 'Het meekrijgen van de wijk, de dynamiek met de bewoners en de uiteindelijke muurschilderingen vormen samen één groot kunstwerk.' Zo moet er bij het maken van de compositie rekening mee worden gehouden dat iedereen moet kunnen meewerken. 'Daarom werken we abstract en niet te detaillistisch', zegt Koolhaas, die de artistieke regie voert. Bij de Bijlmerbajes is het architectonische grid van de zwarte celramen in het strakke grijze gebouw de inspiratiebron. 'Met verspringende en felgekleurde blokken doorbreken we letterlijk de monotonie van het gebouw.'

Meer over