Zelfdraaiende journalisten gezocht

Televisiejournalisten nemen steeds vaker zelf een camera mee. Dat drukt de kosten, maar heeft ook gevolgen voor de kwaliteit...

De Tsjetsjeense vrijheidsstrijder zag er bloeddorstig uit, maar was uiteindelijk niet te beroerd de RTL-camera op zijn schouder te nemen. RTL-Nieuws-correspondent Jeroen Akkermans wachtte tot het rode lampje ging branden en deed zijn stand up met brandend Grosny op de achtergrond. De reportageserie leverde Akkermans de Dick-Scherpenzeelprijs op, waarbij de jury, onkundig van de gebruikte werkwijze, de cameraman een speciale vermelding gaf. 'Ik stelde de camera in en vertelde die man welk knopje hij in moest drukken. Ik geloof dat 'ie het prachtig vond', aldus Akkermans die vaak alleen werkt en daarbij dankbaar gebruik maakt van muurtjes of autodaken op borsthoogte.

Als het aan hoofdredacteuren en omroepdirecteuren ligt, is one-man-band Akkermans een voorloper van de toekomstige televisiejournalist. Daarbij gaat het niet om een sensatiebeluste scannerrijder die wazige beelden van een aanrijding levert, maar om de gewone verslaggever van een landelijke omroep die voortaan al het werk zelf moet doen om kosten te besparen. Zowel RTL Nieuws, NOS Journaal als SBS 6 experimenteren met de 'camjo', de camera-journalist die een fractie kost van de gebruikelijke driemansploegen in de televisiejournalistiek.

'De camera-journalist heeft de toekomst', voorspelt hoofdredacteur Rik Rensen van RTL Nieuws. Volgens hem is de traditionele werkwijze van nieuwsredacties onbetaalbaar geworden nu de reclame-inkomsten afnemen en de kosten blijven stijgen. 'Een Sony Betacam SP camera kost zo'n anderhalve ton, terwijl de kijker het kwaliteitsverschil met een High 8 van veertigduizend gulden echt niet opmerkt.'

Rensen wil volgend jaar een deel van zijn verslaggevers op cursus sturen en eist sinds kort van iedere nieuwkomer dat hij bereid is zich te bekwamen als cameraman. 'Anders heeft het geen zin om hier te beginnen.'

Ook bij het NOS Journaal is de camjo een terugkerend onderwerp tijdens strategiebesprekingen. Hoofdredacteur Nico Haasbroek maakt echter minder haast dan zijn concurrent bij RTL. 'De eerste experimenten waren positief', meldt hij, maar volgens hem verzet een meerderheid van de redactie zich nog tegen de trend alles zelf te doen. Haasbroek: 'Ik ben nog aan het experimenteren, maar gevoelsmatig behoor ik tot de voorstanders van deze ontwikkeling. Er moet bezuinigd worden en dan is in ieder geval het hebben van beeld belangrijker dan de kwaliteit ervan.' Bovendien, zo vindt Haasbroek, gaat de techniek van videocamera's snel vooruit.

De camjo is komen overwaaien naar de redacties van het landelijke NOS Journaal en RTL Nieuws via regionale programma's als Hart van Nederland en Hart van de regio van SBS 6 en van het programma 5 In 't Land van RTL 5. Ook lokale publieke zenders dwingen uit geldgebrek hun vaak jonge en beginnende journalisten zo veel mogelijk zelf te doen. Niet toevallig bieden opleidingsinstituten als de Media Academie in Hilversum of de School voor Journalistiek in Zwolle sinds vorig jaar spoedcursussen cameratechniek. Bij RTL gebeurt sinds kort ook het omgekeerde: getalenteerde videocorrespondenten krijgen op de redactie een cursus journalistiek.

Op de werkvloer wordt de trend met tegenzin begroet. 'We kunnen niet alles tegelijk', is het verweer van de paar honderd verslaggevers die in Nederland de actualiteitenprogramma's verzorgen. Zij vrezen dat hun werk een kwalitatieve val maakt als zij hun aandacht moeten verdelen over inhoud en techniek. 'Een camera bedienen is een vak, dat ik niet beheers', waarschuwt een RTL-verslaggever die de camjo afdoet als een wilde droom van iedere hoofdredacteur.

'Een krantenjournalist houdt toch ook zijn eigen pen vast?', schampert Rensen. Volgens hem is het eigenlijk te gek voor woorden dat een televisie-journalist tot voor kort een regisseur, een producer, een geluidsman, een cameraman en een editor voor de montage nodig had om een paar minuten televisie te maken. 'Veel redacteuren doen al zelf geluid. De volgende stap is zelf monteren en daarna zelf opnemen.'

Volgens Rensen zijn het vooral oudere journalisten die zich verzetten onder het mom van kwaliteitsverlies, omdat zij hun comfortabele werkwijze niet willen opgeven. 'Als de redactie zich kan optrekken aan enkele sleutelfiguren die bewijzen dat het kan, dan verdwijnt alle argwaan vanzelf', onthult Rensen zijn strategie, terwijl hij een snapshot tevoorschijn haalt van correspondent Akkermans, moederziel alleen met camera in een Afrikaanse woestijn.

Akkermans zelf is opmerkelijk genoeg geen voorstander van de plannen van zijn baas. Hij verwacht net als zijn collega's dat de kwaliteit van televisiejournalistiek zal dalen, simpelweg omdat de verslaggever afgeleid zal zijn door technische beslommeringen. 'Ik zat in Grosny zonder cameraman, omdat het een Rus was die Tsjetsjenië niet inkwam.'

Volgens Akkermans komt een camjo slechts in uitzonderingsgevallen met beter materiaal terug. 'Ik heb gemerkt dat in oorlogsomstandigheden, bij ongedwongen straatinterviews of als eerst vertrouwen moet worden gewonnen, een cameraploeg verstorend werkt.'

Positief noemt Akkermans de mogelijkheid dat televisie-journalisten een cameracursus volgen en voortaan zelf monteren. 'We zijn televisie- en geen krantenjournalisten. Je krijgt gevoel voor het medium door af en toe zelf de camera te bedienen. Daar word je kritisch van.'

Maar in de regel alles zelf doen vindt Akkermans te veel gevraagd. 'Ik word treurig als ik mijn collega's van het Londense station Channel One zie rondlopen met statief, digitale recorder, microfoon en camera. Die zijn 's avonds gesloopt en houden dat alleen tijdelijk vol.'

Cameraman en programmamaker Frans Bromet is het eens met Akkermans, maar ziet op lange termijn de kwaliteit van televisieberichtgeving juist verbeteren. 'Tv-journalisten zijn meestal oud-krantenjournalisten die geen verstand hebben van beeld. Die verzamelen allerlei beelden en zien wel wat ze ermee doen in de in de montagekamer.'

Een cursus camera en montage kan volgens Bromet alleen maar leiden tot betere televisiejournalistiek. 'De overgrote meerderheid valt dan als talentloos door de mand, maar daarna is het afgelopen met het aan elkaar plakken van losse flitsen en quotes, waar de journalist met behulp van veel voice-over nog een beetje samenhang in probeert aan te brengen.'

Wat de kijker uiteindelijk zal merken van de komst van de 'zelfdraaiende journalist' staat nog niet vast, maar geen van de partijen twijfelt eraan dat hij komt. Met de introductie van de digitale camera volgend jaar wordt het bedienen opnieuw een stuk makkelijker en is het bovendien mogelijk ter plekke te monteren op een laptop. Dat betekent dat nog meer cameramannen en editors op zoek moeten naar een andere baan.

Marktleider NOB zoekt voor een deel zijn veertig cameramannen en 35 geluidsmannen alvast andere bezigheden. De voor de verhuur van NOB-ploegen verantwoordelijke manager, Toine van der Horst, speelt in op de ontwikkelingen door cameramannen vaker alleen op pad te sturen met enkele vragen op een papiertje. Geluidsmannen adviseert hij zich voortaan op montage of nabewerking te richten. 'We hebben zelfs besloten de vaste NOB-Renault-Espace te vervangen door een kleinere bedrijfsauto. Een eenmansploeg heeft genoeg aan een Renault-Mégane', aldus Van der Horst.

Bij RTL kampt Rensen ondertussen met heel andere problemen: 'Het grootste probleem voor de verslaggever is dat hij minder serieus wordt genomen met zo'n klein cameraatje. We doen er gewoon een hoop onnodig plastic omheen om niet als toerist te worden aangezien.'

Noël van Bemmel

Meer over