Ze begrijpen niet wat we hier zitten te doen

Met de komst van de stichting Kunst en Openbare Ruimte komt een einde aan een slepend conflict tussen de Mondriaan Stichting en haar afdeling Praktijkbureau Beeldende Kunstopdrachten....

Van onze verslaggeefster Sacha Bronwasser

De 'engelenzender' van Moniek Toebosch die op 98,0 FM op de dijk Enkhuyzen-Lelystad is te horen; de boter-kaas-en-eieren spelende aap van Aernout Mik in een kliniek in Ubbergen; een rolstoelenparcours door de duinen bij Zandvoort van John Körmeling - zonder de bemiddeling van het Praktijkbureau waren ze er waarschijnlijk niet geweest.

Sinds 1982 konden opdrachtgevers voor advies en mede-financiering van kunst in openbare ruimte terecht bij de overheidsinstelling Praktijkbureau Beeldende Kunstopdrachten. 'Dit rare eigenzinnige bureautje', zoals hoofd Tom van Gestel liefkozend over zijn Praktijkbureau spreekt, is niet vrij van idealisme.

Behalve goed resultaat mikt het ook op een goed 'proces', waarin een kunstenaar zichzelf overtreft en de opdrachtgever uit de band durft te springen. Die ziet gaandeweg zijn roep om het obligate 'logo op het dak' veranderen in een permanente uitzending van Stan Douglas op de plaatselijke kabelfrequentie, zoals voor het RIAGG in Zwolle de bedoeling is.

In 1994 werd het Praktijkbureau onderdeel van de semi-zelfstandige Mondriaan Stichting. Deze grootste kunstsubsidiegever van Nederland had in 1998 dertig miljoen miljoen te verdelen. De opdrachten die via het Praktijkbureau werden gerealiseerd, kostten 1,5 miljoen gulden (5 procent van het Mondriaan-budget). Vanaf de samenvoeging wilde het niet boteren tussen de twee.

'Tegenover een aantal projecten van kwaliteit staan ook veel gemiddelde projecten', zegt directeur Melle Daamen van de Mondriaan Stichting. 'Het Praktijkbureau heeft zijn voorbeeldfunctie verloren. Bovendien zijn er steeds meer zelfstandige adviesbureau's bij gekomen, die het net zo goed doen. Het in stand houden van gesubsidieerd en dus gratis advies lijkt ons overbodig en concurrentievervalsend.' Waarom, vraagt Damen zich af, moet Schiphol naar een commercieel bureau en krijgt de gezondheidszorg gratis advies van het Praktijkbureau.

De Mondriaan Stichting wilde van het Praktijkbureau af. De personele bezetting vond men 'verstard' en de afdeling zou te weinig bijzonders opleveren. Alleen aan een klein aantal 'uitdagende' kunstopdrachten had de Mondriaan Stichting nog advies willen verlenen. Andere aanvragen zouden via het normale loket lopen.

'Als je dit werk doet, kan het alleen maar met hart en ziel, niet aan een loketje' schampert Van Gestel van het Praktijkbureau. 'Vorige week stond ik nog beton te storten voor een beeld van Juan Muñoz bij een psychiatrische inrichting. Nee, dat past inderdaad niet in het plaatje van de ''geoliede subsidiemachine''. Die betrokkenheid, omdat je zo intensief samenwerkt dat je er alles voor opzij zet. Daar begrijpt het bestuur niets van.' Ze zijn volgens hem nooit op locatie, en zelden op kantoor geweest, 'en weet dan niets beters te vragen dan wat zo'n Marlene Dumas nou kost'.

Op de werktafels in het Praktijkbureau liggen de mappen en catalogi hoog opgetast. 'Dit is ontegenzeggelijk de meest rommelige afdeling van de Mondriaan Stichting', zegt Van Gestel. 'Vaak lopen meerdere projecten door elkaar en worden hier plannen gemaakt, er wordt geschetst, met projectoren gesleept, gegeten. Het is werkplaatsachtig, precies wat de Mondriaan Stichting stoort.'

Raad voor Cultuur heeft op verzoek van het ministerie van OCW een advies uitgebracht over het Praktijkbureau. Opheffen noch handhaven, luidde de conclusie. De Raad pleitte voor een nieuwe overheidsinstelling, waarin het Praktijkbureau een belangrijke plaats zou krijgen.

In een brief aan het ministerie, zojuist gepubliceerd in het jaarverslag, protesteerde de Mondriaan Stichting vergeefs. Staatssecretaris Van der Ploeg van OCW nam het advies over. De financiering van de opdrachten, die de Mondriaan Stichting nadrukkelijk zelf wilde blijven uitvoeren, wordt naar de stichting Kunst en Openbare Ruimte overgeheveld.

Beide partijen wachten nu op de start van de nieuwe organisatie. Van Gestel wil er niets meer over horen, want het heeft zijn werkzaamheden te veel opgehouden. Hij hoopt vooral dat hij in het nieuwe gebouw een gastenverblijf voor kunstenaars kan inrichten.

De Mondriaan Stichting slikt een 'bittere pil', aldus Melle Daamen. 'De hele affaire was frustrerend voor iedereen. Wij vinden nog steeds dat de Mondriaan Stichting verantwoordelijk is voor het opdrachtenbeleid. Maar misschien past die hernieuwde bemoeienis van de overheid beter bij de ''de-wijken-in''-mentaliteit van Van der Ploeg.'

Meer over