interviewJoya Mooi

Zangeres Joya Mooi: ‘Het leek alsof alle andere families meer dan honderd jaar in Deventer woonden. Beklemmend’

Joya Mooi Beeld Ernst Coppejans
Joya MooiBeeld Ernst Coppejans

In Deventer woonde Joya Mooi (28) in een vrijwel witte wijk. Beklemmend, vond de zangeres, en ze vertrok naar Amsterdam. Nu ziet ze de rijkdom van cultuurverschillen.

De ouders van Joya Mooi leerden elkaar kennen in Angola. Over hun eerste ontmoeting bestaan twee verhalen. ‘De ene versie is dat het op het strand gebeurde, volgens de andere variant was het op een feestje. Ik dacht altijd dat mijn vader naar het ziekenhuis kwam waar mijn moeder werkte, dat vond ik een romantisch idee.’

Hoe kan het dat er twee verhalen zijn?

‘Het is tekenend voor hoe ze met informatie omgaan. Dat is gebruikelijk voor mensen met oorlogstrauma’s.’

Wat deed je moeder in Angola?

‘Ze komt uit Den Haag. Na haar studie medicijnen specialiseerde ze zich in tropenziekten, ze wilde altijd al iets in andere landen doen. Mijn moeder is idealistisch. In Portugal volgde ze een taalcursus van een week en daarna ging ze naar Angola. Ze was solidair met het Angolese volk tijdens hun onafhankelijkheidsstrijd.’

En je vader?

‘Hij komt uit Zuid-Afrika, daar zat hij bij het ANC. Dat was illegaal, ze werden gecriminaliseerd door de overheid. Hij zat bij een extreme tak, ze bereidden zich voor op oorlog. Dit was in de jaren zeventig, leden van het ANC werden door de regering gemarteld of vermoord. Op zijn 17de is mijn vader vertrokken uit Zuid-Afrika en naar Angola gevlucht.’

Hoe werd je moeder ontvangen in zijn kringen?

‘Naar alle partners werd gekeken: is het een spion of niet? Mijn moeder was een witte buitenstaander. Zijn medestanders dachten: waarom is zij hier? Angola was in burgeroorlog, vanuit Zuid-Afrika werden aanslagen gepleegd op het ANC. Een vrouw die het zo goed voor elkaar had en ieder moment weg kon naar Europa, waarom zou ze blijven? Voor mijn moeder was het simpel: ik blijf hier voor mijn werk en voor de liefde.’

En hoe werd je vader ontvangen?

‘Voor ze naar Nederland verhuisden, was mijn moeder al eerder terug geweest om haar kinderen te laten zien. Ik kan me voorstellen dat mijn grootouders in het begin opmerkingen maakten, maar ik heb later nooit iets raars aan ze gemerkt. Ze waren progressief.

‘Ik ben het jongste kind, als enige in Nederland geboren. In ons gezin werden daar grapjes over gemaakt, dat ik de enige Nederlander ben – omdat mijn moeder niet echt Nederlands denkt.’

Waarom verhuisden je ouders naar Nederland?

‘Mijn moeder wilde in Angola blijven, ze had daar alles opgebouwd. Mijn vader vond het leven binnen het ANC zwaar. Het was een gecompliceerde mix van aan elkaar overgeleverd zijn en samen voor hetzelfde strijden. Hij had geen paspoort meer en leefde onder een schuilnaam. De enige plek waar hij veilig kon zijn was in Nederland.

‘Mijn moeder vond werk in een ziekenhuis in Deventer en daarna bij asielzoekerscentra in Oost-Nederland. In onze wijk woonden misschien nog twee gezinnen met niet-witte Nederlanders. Het leek alsof alle andere families meer dan honderd jaar in Deventer woonden. Dat was beklemmend, net of ze zaten vastgeroest.

‘Ik dacht: moet ik hier nu ook voor altijd blijven? Thuis zag ik ouders die van het ene land naar het andere verhuisden, dat was voor mij normaal. Ik vond het raar om steeds aan mensen te moeten uitleggen wat de context was van mijn bestaan in Deventer. Op de dag van de diploma-uitreiking op de middelbare school ben ik verhuisd naar Amsterdam. Ik kon niet wachten, het had lang genoeg geduurd.’

Is het in Amsterdam anders?

‘Ik heb veel vrienden die zijn zoals ik, bicultureel. Eerst dacht ik: wat zou het makkelijk zijn als ik maar één ding was. Daarnaar verlangde ik. Nu zie ik pas de rijkdom in die verschillen. Op mijn nieuwe album, The Ease of Others, wilde ik daarover schrijven.

‘Ik wilde schrijven over mijn ervaringen. En dan niet over de gesprekken die ik soms heb, over problemen en discriminatie en dat die situatie toch niet gaat veranderen. Ik maak liever iets moois. Een liedje waarin het er subtiel over gaat, waarmee ik zelf een progressieve beweging geef.’

Hoe word je gezien in Zuid-Afrika?

‘In Johannesburg of Kaapstad val ik niet op. Daar is dezelfde cultuur als hier. Ze dragen dezelfde sneakers, luisteren naar dezelfde muziek. In Soweto, waar mijn vader vandaan komt, is het anders. Wanneer hij en ik samen rondlopen, kunnen ze wel opmaken dat ik bij hem hoor. Als ik met mijn moeder ben, zijn wij twee Europeanen. Door mijn lichtere kleur en mijn manier van kleden, mijn lengte ook. Ik ben 1 meter 73. Dat is lang daar, een kop groter dan mijn tantes.

‘In Zuid-Afrika vind ik het minder raar om te worden gezien als een buitenlander. Ik woon daar niet. Amsterdam is mijn thuis. Dan is het schrijnender. Ik weet dat het hoort bij wie ik ben, maar de mate waarin mensen vragen stellen over mijn aanwezigheid hier – het is altijd zo aanwezig, dat vind ik buitenproportioneel.’

Nederlands

‘Als Ajax speelt.’

Zuid-Afrikaans

‘Bij mijn familie daar.’

Partner

‘Nu een witte Nederlander, maar ik heb geen voorkeur of een expliciet type.’

Wit of blank

‘Vroeger zal ik best blank hebben gezegd. Nu is het een raar woord geworden. Ik voel me politiek zwart, ik word zelden bruin genoemd, terwijl dat mijn huidskleur is. Het zijn meer labels. Iedereen weet dat niemand een letterlijk witte of zwarte huidskleur heeft.’

Joya Mooi (Nederland, 1990) is zangeres. Haar nieuwe album heet The Ease of Others.

Meer over